Bạn vừa nghe tin Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) báo lãi ‘khủng’ gần 52.000 tỉ đồng và đang tự hỏi liệu hóa đơn tiền điện tháng tới của gia đình mình có giảm? Tôi hiểu sự kỳ vọng này, nhất là khi áp lực lạm phát trực tiếp bào mòn túi tiền của bạn mỗi ngày. Tuy nhiên, bức tranh tài chính của ngành điện phức tạp hơn những con số bề nổi trên truyền thông rất nhiều. Hãy cùng tôi bóc tách sự thật đằng sau nghịch lý ‘lãi khủng nhưng vẫn lỗ’ này để hiểu rõ vì sao giấc mơ giảm giá điện vẫn chưa thể thành hiện thực.
Bản chất khoản lỗ nghìn tỉ giai đoạn 2022 – 2023: EVN yếu kém hay gánh vác vĩ mô?
Giai đoạn 2022-2023, dư luận từng xôn xao khi EVN công bố những khoản lỗ khổng lồ: năm 2022 lỗ gần 20.747 tỉ đồng và năm 2023 tiếp tục lỗ khoảng 26.772 tỉ đồng. Nhiều người lập tức dán nhãn cho rằng đây là hệ quả của việc quản lý yếu kém. Nhưng dưới góc độ của một chuyên gia tài chính, tôi muốn bạn nhìn nhận vấn đề này một cách khách quan và sâu sắc hơn.
Thực chất, đây không đơn thuần là lỗ do vận hành kém, mà là thâm hụt dòng tiền do gánh vác nhiệm vụ vĩ mô. Trong giai đoạn khủng hoảng năng lượng toàn cầu, giá nhiên liệu đầu vào (than, dầu, khí) tăng phi mã. Tuy nhiên, để bảo vệ nền kinh tế, kiểm soát lạm phát và hỗ trợ đời sống người dân, Nhà nước đã chủ động giữ giá điện bán lẻ ở mức thấp hơn rất nhiều so với chi phí sản xuất thực tế.
Hãy tưởng tượng bạn là chủ một tiệm bánh mì. Giá bột mì tăng gấp đôi, nhưng chính quyền yêu cầu bạn chỉ được bán bánh với giá cũ để hỗ trợ người nghèo. Kết quả là gì? Bạn càng bán nhiều, bạn càng lỗ. Đó chính là tình cảnh của EVN lúc bấy giờ. Năm 2022, giá thành sản xuất điện tăng tới 9,2% nhưng giá bán lẻ bình quân được giữ nguyên. Sang năm 2023, dù có hai đợt điều chỉnh giá tăng nhẹ (ngày 4/5 tăng 3% và ngày 4/11 tăng 4,5%), tổng mức tăng chỉ đạt 142,35 đồng/kWh, vẫn thấp hơn mức chênh lệch giá thành sản xuất thực tế lên tới 178 đồng/kWh.
Chính sự chênh lệch này đã tạo ra khoảng trống tài chính khổng lồ. Khoản lỗ này không biến mất, nó chỉ được ‘gác lại’ để nhường chỗ cho sự ổn định vĩ mô của đất nước.
Cú lội ngược dòng năm 2025: Nhờ đâu EVN lãi lớn?
Bước sang năm 2025, gió đã đổi chiều. EVN ghi nhận mức lợi nhuận sau thuế hợp nhất đạt 51.881 tỉ đồng. Đây là một con số cực kỳ ấn tượng, giúp tập đoàn chính thức xóa sạch khoản lỗ lũy kế trên báo cáo hợp nhất. Vậy những yếu tố nào đã tạo nên cú lội ngược dòng ngoạn mục này?
Dưới góc nhìn phân tích kỹ thuật, kết quả tích cực này đến từ sự hội tụ của ba yếu tố cốt lõi: thiên thời, địa lợi và nỗ lực nội tại.
- Cơ cấu nguồn điện tối ưu (Thiên thời): Thời tiết chuyển biến thuận lợi giúp tỷ trọng thủy điện – nguồn điện có chi phí rẻ nhất – tăng mạnh từ 29,79% năm 2024 lên 34,31% năm 2025. Ngược lại, các nguồn nhiệt điện than đắt đỏ giảm 4,22%, nhiệt điện khí giảm 1,12%.
- Giá nhiên liệu thế giới hạ nhiệt (Địa lợi): Giá nguyên liệu đầu vào lao dốc mạnh giúp tiết giảm chi phí sản xuất. Than nhập khẩu giảm từ 15,6% đến 21,9% tùy loại; dầu thô Brent giảm 14,4%; dầu HFSO giảm 10,7%.
- Chính sách giá và quản trị (Nội tại): Đợt điều chỉnh tăng giá điện thêm 4,8% từ ngày 10/5/2025 cùng nỗ lực cắt giảm 10% chi phí thường xuyên của toàn tập đoàn đã tạo ra lực đẩy cộng hưởng mạnh mẽ.
Để bạn dễ hình dung sự khác biệt giữa hai thời kỳ, hãy xem bảng so sánh chi tiết dưới đây:
| Chỉ số tài chính / Vận hành | Giai đoạn 2022 – 2023 | Năm 2025 |
|---|---|---|
| Lợi nhuận sau thuế hợp nhất | Lỗ ròng hơn 47.000 tỉ đồng | Lãi kỷ lục 51.881 tỉ đồng |
| Tỷ trọng thủy điện (giá rẻ) | Thấp (ảnh hưởng bởi hạn hán) | Tăng mạnh lên 34,31% |
| Biến động giá nhiên liệu đầu vào | Tăng phi mã do khủng hoảng địa chính trị | Giảm sâu (Than nhập giảm tới 21,9%, dầu Brent giảm 14,4%) |
| Giá bán lẻ điện bình quân | Giữ nguyên hoặc tăng không đáng kể | Điều chỉnh tăng thêm 4,8% từ tháng 5/2025 |
Nghịch lý Báo cáo hợp nhất và Báo cáo Công ty mẹ
Đến đây, chắc chắn bạn sẽ thắc mắc: ‘Lãi lớn như vậy, tại sao không giảm giá điện để chia sẻ khó khăn với người dân?’. Câu trả lời nằm ở một chi tiết tài chính vô cùng quan trọng mà rất ít người để ý: Sự khác biệt giữa Báo cáo tài chính hợp nhất và Báo cáo tài chính riêng của Công ty mẹ EVN.
Báo cáo hợp nhất cộng gộp toàn bộ kết quả kinh doanh của Công ty mẹ và các công ty con (như các tổng công ty phát điện Genco, các tổng công ty điện lực miền…). Nhờ các công ty con hoạt động hiệu quả và sở hữu dòng tiền tốt, con số tổng hợp đạt mức lãi gần 52.000 tỉ đồng và xóa sạch lỗ lũy kế toàn hệ thống.
Tuy nhiên, nếu bóc tách riêng Công ty mẹ EVN – đơn vị trực tiếp mua điện từ các nhà máy phát điện và bán lại cho các tổng công ty phân phối – thì tình hình lại kém sắc hơn nhiều. Dù năm 2025 Công ty mẹ lãi ròng 39.762 tỉ đồng, nhưng tính đến cuối năm, đơn vị này vẫn gánh khoản lỗ lũy kế lên tới 5.611 tỉ đồng.
Để hiểu sâu hơn về dòng tiền và các biến động kinh tế vĩ mô ảnh hưởng thế nào đến các kênh đầu tư khác, bạn có thể tham khảo thêm thông tin tại chuyên mục tai chinh của chúng tôi.
Khoản lỗ lũy kế này chính là phần chi phí ‘treo’ từ những năm trước chưa được phân bổ hết vào giá điện hiện tại. Nói cách khác, giá điện hiện hành vẫn chưa bảo đảm đầy đủ nguyên tắc bù đắp chi phí sản xuất hợp lý theo cơ chế thị trường.
Góc nhìn của tôi: Sự thật trần trụi và lời khuyên cho nhà đầu tư
Với tư cách là một chuyên gia tài chính, tôi khẳng định: Không có cơ sở nào để giảm giá điện trong ngắn và trung hạn. Khoản lãi năm 2025 thực chất chỉ là một ‘bình oxy’ giúp EVN hồi sức sau giai đoạn kiệt quệ dòng tiền, chứ chưa thể tạo ra dư địa để hạ giá bán lẻ.
Ngành điện Việt Nam đang đứng trước áp lực đầu tư hạ tầng truyền tải và nguồn điện cực kỳ lớn để đáp ứng mục tiêu tăng trưởng kinh tế 6-7%/năm. Nếu cố tình ép EVN giảm giá điện lúc này, chúng ta sẽ đẩy doanh nghiệp này vào một cuộc khủng hoảng tài chính mới, dẫn đến nguy cơ thiếu điện trong tương lai – điều mà thiệt hại kinh tế của nó sẽ lớn gấp trăm lần so với việc duy trì giá điện hiện tại.
Dưới đây là một số lời khuyên thực tế tôi dành cho bạn:
- Đối với hộ gia đình và doanh nghiệp: Hãy chủ động áp dụng các biện pháp tiết kiệm điện thông minh. Hãy coi chi phí năng lượng là một khoản định phí cần tối ưu hóa bền vững trong ngân sách, thay vì thụ động chờ đợi chính sách giảm giá.
- Đối với nhà đầu tư: Cổ phiếu ngành điện (đặc biệt là nhóm doanh nghiệp thủy điện có chi phí vốn thấp và sở hữu hạ tầng tốt) sẽ tiếp tục là hầm trú ẩn an toàn khi chu kỳ thời tiết ủng hộ và giá bán điện của EVN dần tiệm cận cơ chế thị trường.
Lời kết
Tóm lại, con số lãi kỷ lục của EVN trong năm 2025 chỉ giúp doanh nghiệp này hồi sức và dọn dẹp các tàn dư tài chính từ quá khứ, chứ chưa đủ để tạo ra một đợt giảm giá điện cho người tiêu dùng. Bạn nghĩ sao về việc điều hành giá điện theo cơ chế thị trường tự do tại Việt Nam? Hãy để lại ý kiến của bạn ở phần bình luận bên dưới để chúng ta cùng thảo luận nhé!
