Bạn đã bao giờ tự hỏi: Điều gì thực sự cản trở một quốc gia tự chủ công nghệ cốt lõi? Đó không hẳn là sự thiếu hụt về tài chính, cũng chẳng phải do trí tuệ con người Việt Nam kém cạnh. Đôi khi, rào cản lớn nhất lại nằm ở hai chữ: Thể chế. Câu chuyện Viettel mất tới 11 năm chỉ để xin một cơ chế tiền lương đặc thù thu hút chuyên gia là một minh chứng đắt giá. Nhưng khi nút thắt ấy được tháo gỡ, gã khổng lồ viễn thông này đã sẵn sàng kích hoạt một cuộc chơi công nghệ ở đẳng cấp hoàn toàn khác.
Bước ngoặt thể chế: Khi gã khổng lồ được ‘cởi trói’
Tại hội nghị ‘Thể chế khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số’ diễn ra vừa qua, ông Nguyễn Đạt – Phó Tổng giám đốc Viettel – đã chia sẻ một con số khiến nhiều người giật mình: 11 năm. Đó là khoảng thời gian Viettel phải kiên trì theo đuổi để xây dựng được cơ chế tiền lương đặc thù dành riêng cho các chuyên gia khoa học công nghệ.
Trong thế giới hi-tech, nhân tài là dòng máu nuôi sống doanh nghiệp. Một kỹ sư thiết kế vi mạch đẳng cấp thế giới tại Thung lũng Silicon hay Hsinchu (Đài Loan) không thể làm việc với mức lương theo hệ số công chức thông thường. Việc cởi trói cơ chế lương không chỉ là chuyện tiền bạc, đó là lời khẳng định: Việt Nam đã sẵn sàng chơi sòng phẳng trên thị trường chất xám toàn cầu.
Ngay sau khi Nghị quyết 57 được ban hành, Viettel đã lập tức chuyển trạng thái từ ‘chờ đợi’ sang ‘tấn công’. Ban lãnh đạo tập đoàn đã kiến nghị bổ sung thêm hai Phó Tổng giám đốc chuyên trách công nghiệp công nghệ cao. Hiện tại, trong bộ máy tối cao gồm 8 thành viên của Ban Tổng giám đốc, có tới 4 người trực tiếp ‘ra trận’ ở mảng công nghệ cao. Đây là một tỷ lệ chưa từng có, thể hiện quyết tâm cực lớn của tập đoàn quân đội này.
Tham vọng bán dẫn: Nhà máy chip và cơn khát 1.000 nhân tài
Bán dẫn (Semiconductor) được ví như hạt nhân của mọi nền công nghệ hiện đại. Viettel đã được Chính phủ tin tưởng giao phó một nhiệm vụ vô cùng nặng nề: Xây dựng nhà máy sản xuất chip đầu tiên của Việt Nam. Để vận hành một nhà máy ‘fab’ đúng nghĩa, Viettel cần một đội ngũ khổng lồ:
- 1.000 cán bộ chuyên môn sâu để vận hành toàn bộ dây chuyền sản xuất chip.
- Hơn 300 tiến sĩ, bao gồm cả những chuyên gia đầu ngành từng có kinh nghiệm thực chiến tại các tập đoàn bán dẫn hàng đầu thế giới.
- Đã thành lập Trung tâm Bán dẫn với quy mô hiện tại hơn 300 nhân sự, trong đó có hơn 70 tiến sĩ chất lượng cao.
- Gửi liên tục 3 lớp cán bộ sang Đài Loan (Trung Quốc) – thánh địa của ngành bán dẫn toàn cầu – để trực tiếp đào tạo về quy trình chế tạo vi mạch.
Mục tiêu trước mắt của Viettel là làm chủ quy trình thiết kế và hướng tới xây dựng nhà máy sản xuất chip ở tiến trình 32nm. Dù đây không phải là tiến trình siêu nhỏ như 3nm hay 2nm trên các smartphone cao cấp hiện nay, nhưng 32nm là ‘tử huyệt’ cực kỳ quan trọng cho các thiết bị IoT, thiết bị viễn thông, công nghiệp ô tô và đặc biệt là các thiết bị quốc phòng – nơi yếu tố bảo mật và tự chủ được đặt lên hàng đầu.
Bản đồ lộ trình 9/10 công nghệ chiến lược quốc gia
Không chỉ dừng lại ở bán dẫn, Viettel đang tham gia vào 9 trên 10 nhóm công nghệ chiến lược của quốc gia. Tập đoàn đã vạch ra một lộ trình công nghệ dài hơi, đầy tham vọng nhưng cũng rất thực tế:
| Mảng công nghệ | Trạng thái hiện tại | Mốc thời gian mục tiêu | Chiến lược cốt lõi |
|---|---|---|---|
| Thiết bị 5G | Đã làm chủ thiết kế & sản xuất thiết bị mạng lõi, triển khai thương mại hóa. | Nâng cấp lên 5G Advanced vào năm 2027. | Tự chủ linh kiện, tối ưu hóa giá thành sản xuất hàng loạt. |
| Công nghệ 6G | Đang nghiên cứu các chuẩn giao thức cơ bản. | Bắt đầu thử nghiệm thực tế từ năm 2030. | Đồng hành cùng thế giới trong việc định hình tiêu chuẩn mạng thế hệ mới. |
| Bán dẫn (Chip) | Thiết kế thành công chip 5G DFE, đang chuẩn bị hạ tầng nhà máy. | Xây dựng và vận hành nhà máy chip 32nm tự chủ. | Đào tạo nhân sự chất lượng cao tại Đài Loan, tự thiết kế lõi IP. |
| Điện toán lượng tử | Nghiên cứu lý thuyết và thuật toán cơ bản. | Làm chủ máy tính lượng tử và các dòng chip chuyên dụng. | Phối hợp chặt chẽ với các Viện nghiên cứu và Trường Đại học lớn. |
Để hiểu rõ hơn về bối cảnh chuyển dịch này, bạn có thể tham khảo thêm các bài viết phân tích về xu hướng phát triển công nghệ cao tại Việt Nam và quốc tế để thấy được tầm vóc của cuộc đua mà Viettel đang tham gia.
Ba chân kiềng để bước ra thế giới của Viettel
Theo chia sẻ của ông Nguyễn Đạt, một sản phẩm công nghệ ‘Make in Vietnam’ muốn cạnh tranh sòng phẳng trên toàn cầu thì bắt buộc phải hội tụ đủ 3 điều kiện cốt lõi:
1. Làm chủ công nghệ lõi (Core Tech): Các tập đoàn ngoại bang hầu như không bao giờ chuyển giao công nghệ cốt lõi. Ngay cả việc hợp tác xây dựng nhà máy 32nm cũng gặp vô vàn rào cản địa chính trị. Tự lực cánh sinh là con đường duy nhất.
2. Thị trường làm bệ đỡ: Viettel có một lợi thế khổng lồ mà ít startup hay doanh nghiệp công nghệ nào có được: Họ có sẵn thị trường nội địa rộng lớn và hơn 10 thị trường quốc tế tại Đông Nam Á, Châu Phi và Mỹ La-tinh để làm nơi thử nghiệm và tiêu thụ sản phẩm.
3. Hệ sinh thái công nghiệp vệ tinh: Viettel không thể tự làm từ ốc vít đến bo mạch. Họ định vị mình là hạt nhân – tập trung vào công nghệ lõi, thiết kế hệ thống, đồng thời tạo điều kiện cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) tham gia sản xuất linh kiện phụ trợ, tương tự như mô hình chuỗi cung ứng của ngành công nghiệp ô tô.
Góc nhìn công nghệ từ Tech Reviewer
Dưới góc nhìn của tôi, chiến lược của Viettel là một bước đi cực kỳ dũng cảm nhưng đầy tính toán thực dụng. Việc họ dành 11 năm để đấu tranh cho cơ chế lương đặc thù cho thấy thể chế cũ đã kìm hãm sức sáng tạo của các doanh nghiệp nhà nước đến mức nào.
Điểm đáng tiền nhất trong chiến lược này chính là triết lý ‘đi từ nhỏ đến lớn, vừa làm vừa phối hợp’ của Chủ tịch Tào Đức Thắng. Viettel không ảo tưởng tự mình làm tất cả. Họ biết tận dụng chất xám từ các trường đại học cho các nghiên cứu cơ bản (như lượng tử, radar) và dồn nguồn lực của doanh nghiệp vào khâu thương mại hóa sản phẩm. Việc nhắm vào tiến trình chip 32nm thay vì chạy đua 3nm xa xỉ là một quyết định cực kỳ thực tế, đánh trúng nhu cầu thiết thực của thị trường công nghiệp và an ninh quốc phòng.
Tuy nhiên, thách thức lớn nhất của Viettel không nằm ở công nghệ, mà nằm ở tốc độ. Ngành bán dẫn thay đổi theo từng tháng. Liệu quy trình phê duyệt dự án đầu tư công và cơ chế phối hợp có đủ nhanh để Viettel không bị lạc hậu ngay khi nhà máy vừa khánh thành? Đây vẫn là một câu hỏi lớn cần thời gian trả lời.
Lời kết
Viettel đang gánh vác một sứ mệnh vượt khỏi tầm vóc của một doanh nghiệp viễn thông thông thường. Họ đang vẽ lại bản đồ công nghệ cao của Việt Nam với những cột mốc đầy thách thức về bán dẫn, 5G Advanced và điện toán lượng tử. Khi thể chế đã sẵn sàng cởi trói, rào cản cuối cùng chỉ còn là hành động.
Tín đồ công nghệ nghĩ sao về kế hoạch tự sản xuất chip bán dẫn của Viettel? Liệu Việt Nam có thể trở thành một thế lực mới trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu? Hãy để lại ý kiến của bạn ở phần bình luận bên dưới nhé!
