VietinBank siết nợ 86 tỷ đồng của đơn vị làm sách Cánh Diều

Thông tin Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam – Chi nhánh Ba Đình (VietinBank Ba Đình) phát đi thông báo bán khoản nợ của Công ty CP Đầu tư Xuất bản Thiết bị Giáo dục Việt Nam (VEPIC) đang thu hút sự chú ý đặc biệt từ giới tài chính lẫn dư luận xã hội. Không chú ý sao được khi VEPIC chính là ‘cha đẻ’ – đơn vị tổ chức biên soạn, liên kết xuất bản và phát hành bộ sách giáo khoa (SGK) Cánh Diều, bộ sách giáo khoa xã hội hóa đầu tiên và có thị phần cực lớn tại Việt Nam hiện nay. Quyết định ‘siết nợ’ này của ngân hàng cho thấy ngay cả những doanh nghiệp nắm giữ các dự án mang tính quốc dân cũng không thể đứng ngoài quy luật khắc nghiệt của dòng tiền.

Bóc tách con số: Khoản nợ 86 tỷ đồng và những ‘vết nứt’ tài chính

Theo thông báo từ VietinBank Ba Đình, toàn bộ dư nợ của VEPIC tính đến ngày 22/6/2026 (theo số liệu cập nhật từ phía ngân hàng) là gần 86,29 tỷ đồng. Để bạn dễ hình dung về mức độ nghiêm trọng, hãy nhìn vào cơ cấu chi tiết của khoản nợ này:

• Dư nợ gốc: Hơn 84,3 tỷ đồng (chiếm phần lớn cấu trúc nợ).
• Lãi trong hạn: Hơn 1,95 tỷ đồng.
• Lãi phạt quá hạn: Gần 34,36 triệu đồng.

Việc xuất hiện khoản ‘lãi phạt quá hạn’ dù con số chỉ vài chục triệu đồng là một chỉ báo kỹ thuật cực kỳ quan trọng. Trong ngôn ngữ tài chính, điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đã mất khả năng thanh toán đúng hạn cho các nghĩa vụ nợ đến hạn, buộc ngân hàng phải chuyển nhóm nợ sang nhóm nợ xấu (NPL) và áp dụng chế tài phạt. Đối với một doanh nghiệp có vốn điều lệ ban đầu chỉ 33,3 tỷ đồng như VEPIC, khoản nợ phải trả lên tới hơn 86 tỷ đồng tại một chi nhánh ngân hàng rõ ràng là một gánh nặng tài chính khổng lồ, vượt xa quy mô vốn chủ sở hữu ban đầu của họ.

Đất vàng Quận 10: ‘Phao cứu sinh’ hay rào cản thanh khoản?

Điểm tựa duy nhất giúp VietinBank tự tin rao bán khoản nợ này chính là tài sản bảo đảm đi kèm. Đó là quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất tại thửa đất số 31, tờ bản đồ số 71, địa chỉ 781/A3 Lê Hồng Phong, phường Hòa Hưng, Quận 10, TP.HCM. Đây là khu đất vàng nằm ngay trung tâm thành phố, nơi có mật độ dân cư đông đúc và hoạt động thương mại sầm uất bậc nhất.

Tuy nhiên, hồ sơ pháp lý của tài sản này có một chi tiết đáng chú ý: Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được cấp từ ngày 17/9/2015, nhưng mới chỉ được đăng ký sang tên cho VEPIC vào ngày 13/11/2024. Điều này cho thấy tài sản này mới chỉ được chính thức hạch toán và chuyển quyền sở hữu sang cho doanh nghiệp trong thời gian gần đây, có thể là một động thái cơ cấu tài sản hoặc dùng để thế chấp bổ sung cho các khoản vay trước đó.

Dù là đất vàng, việc VietinBank không công bố giá khởi điểm mà yêu cầu các đối tác tự liên hệ cho thấy ngân hàng đang muốn thăm dò thị trường. Trong bối cảnh phân khúc bất động sản thương mại tại trung tâm TP.HCM đang gặp khó khăn về thanh khoản và các thủ tục pháp lý chuyển nhượng tài sản bảo đảm của ngân hàng thường kéo dài, việc thanh lý khu đất này để thu hồi nợ không phải là chuyện một sớm một chiều.

Bảng so sánh cơ cấu khoản nợ và tài sản thế chấp của VEPIC

Nghịch lý ngành sách giáo khoa: Doanh thu nghìn tỷ nhưng dòng tiền hụt hơi

Nhìn vào VEPIC, nhiều người sẽ thắc mắc: Tại sao một đơn vị làm sách giáo khoa – mặt hàng thiết yếu mà năm nào hàng triệu học sinh cũng phải mua – lại rơi vào cảnh nợ nần chồng chất? Để hiểu rõ điều này, chúng ta phải nhìn sâu vào bức tranh toàn cảnh của ngành xuất bản và thị trường tài chính hiện nay.

Làm sách giáo khoa xã hội hóa không phải là một ‘mỏ vàng’ dễ khai thác như nhiều người lầm tưởng. Chi phí đầu tư ban đầu cho một bộ sách như Cánh Diều là cực kỳ khủng khiếp. Doanh nghiệp phải chi trả tiền nhuận bút cho đội ngũ tác giả, chuyên gia hàng đầu (thường là các giáo sư, tiến sĩ đầu ngành), chi phí thiết kế, chế bản, thử nghiệm, và đặc biệt là chi phí marketing, giới thiệu sách đến từng trường học trên cả nước để được lựa chọn.

Bên cạnh đó, chu kỳ thu hồi vốn của ngành này vô cùng dài. Sách được in ấn và phân phối từ đầu năm, nhưng dòng tiền thu về từ các đại lý, nhà trường thường bị chậm trễ và kéo dài qua nhiều tháng. Khi dòng tiền thu về không kịp bù đắp cho các khoản chi phí vận hành và lãi vay ngân hàng đến hạn, việc doanh nghiệp bị ‘nghẽn’ dòng tiền là điều tất yếu xảy ra. VEPIC đã sử dụng đòn bẩy tài chính quá lớn để tài trợ cho các hoạt động dài hạn này, và khi thị trường có những biến động, hệ quả là khoản nợ xấu tại VietinBank bị phơi bày.

Góc nhìn của tôi: Bài học đắt giá về đòn bẩy và cơ hội cho người săn nợ xấu

Dưới góc độ của một chuyên gia tài chính, tôi nhận thấy câu chuyện của VEPIC và bộ sách Cánh Diều là một ví dụ điển hình cho thấy: Ý tưởng kinh doanh tốt, sản phẩm có thị phần lớn chưa chắc đã đảm bảo cho sự sinh tồn của doanh nghiệp nếu thiếu đi một chiến lược quản trị dòng tiền nghiêm túc. Việc lạm dụng vốn vay ngắn hạn để tài trợ cho các dự án dài hạn, có tính chu kỳ cao như xuất bản giáo dục là một sai lầm chí mạng.

Đối với các nhà đầu tư chuyên nghiệp, việc VietinBank rao bán khoản nợ này mở ra một cơ hội đầu tư đáng cân nhắc. Tài sản bảo đảm là đất vàng Quận 10 có giá trị nội tại rất lớn. Nếu bạn là một nhà đầu tư có tiềm lực tài chính mạnh, có khả năng xử lý các thủ tục pháp lý phức tạp và sẵn sàng ‘ngâm’ vốn dài hạn, việc mua lại khoản nợ này với mức chiết khấu tốt từ ngân hàng có thể mang lại tỷ suất sinh lời vượt trội khi thị trường bất động sản phục hồi hoàn toàn.

Tóm lại, việc ‘cha đẻ’ sách Cánh Diều bị rao bán nợ là hồi chuông cảnh tỉnh cho các doanh nghiệp đang quá tự tin vào vị thế thị trường mà lơ là quản trị rủi ro tín dụng. Liệu VEPIC có thể tìm ra phương án tự tái cơ cấu, hay mảnh đất vàng Quận 10 sẽ phải đổi chủ để giải quyết dứt điểm cục nợ này? Bạn đánh giá thế nào về tương lai của bộ sách Cánh Diều sau biến cố tài chính này? Hãy để lại ý kiến của bạn ở phần bình luận bên dưới để chúng ta cùng thảo luận nhé!