Chỉ sau hơn 24 giờ ra mắt, MV Come my way của Sơn Tùng M-TP kết hợp cùng rapper người Mỹ gốc Việt Tyga đã nhanh chóng cán mốc 14 triệu lượt xem trên YouTube. Tác phẩm này ngay lập tức dẫn đầu bảng xếp hạng các video nhạc phổ biến nhất trong ngày trên YouTube Charts toàn cầu, vượt qua cả những tên tuổi quốc tế lớn như Shakira và Burna Boy.
Tuy nhiên, bên cạnh những con số kỷ lục, sản phẩm âm nhạc mang tham vọng quốc tế này đang châm ngòi cho một cuộc tranh luận nảy lửa về ranh giới giữa sáng tạo nghệ thuật và việc tôn trọng các biểu tượng văn hóa thiêng liêng của dân tộc. Tâm điểm của làn sóng tranh cãi chính là phân cảnh mở đầu đầy táo bạo: Nam ca sĩ đứng trên mô hình chim Lạc ngay giữa trung tâm thành phố Los Angeles.
Dưới góc nhìn của một nhà quan sát văn hóa lâu năm, tôi cho rằng sự việc này không đơn thuần là một cuộc tranh luận âm nhạc thông thường, mà là một bài học đắt giá về cách người trẻ ứng xử với di sản.
Lý Giải Ý Nghĩa Chim Lạc: Tại Sao Không Được Phép Đứng Lên?
Để hiểu tại sao hành động của Sơn Tùng M-TP lại vấp phải phản ứng mạnh mẽ từ giới nghiên cứu, chúng ta cần giải mã biểu tượng học của chim Lạc. Đây không phải là một loài chim trang trí thông thường, mà là cánh chim huyền thoại gắn liền với nền văn minh Đông Sơn, xuất hiện trang trọng trên mặt và thân trống đồng Đông Sơn.
Chia sẻ quan điểm về vấn đề này, GS.TS Vũ Minh Giang – Chủ tịch Hội đồng khoa học và đào tạo (Đại học Quốc gia Hà Nội), Phó chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam – khẳng định ông rất khuyến khích nghệ sĩ trẻ lấy cảm hứng từ lịch sử. Tuy nhiên, việc sáng tạo đòi hỏi sự thấu đáo và tri thức khoa học nghiêm túc.
‘Trống đồng là vật thiêng, được dùng trong những nghi lễ trang trọng nhất của tổ tiên chúng ta. Liên quan đến những vật thiêng, không bao giờ được đặt dưới chỗ ngồi hay đứng chân’, GS.TS Vũ Minh Giang phân tích sâu sắc.
Chuyên gia cũng chia sẻ thêm một câu chuyện thực tế trong quá khứ, khi ông từng góp ý và yêu cầu một đơn vị hủy bỏ ý định đưa họa tiết chim Lạc vào thảm lau chân. Về mặt tâm linh và văn hóa, việc giẫm đạp hoặc đứng lên một biểu tượng thiêng liêng là hành vi phạm kỵ. ‘Quan điểm cá nhân tôi là không những không nên mà không được phép đứng trên chim Lạc’, vị giáo sư nhấn mạnh.
Tham Vọng Quảng Bá Văn Hóa Việt Và Những Chi tiết Đắt Giá
Công bằng mà nói, Come my way là một dự án thể hiện sự đầu tư nghiêm túc và lòng tự tôn dân tộc rất lớn của Sơn Tùng M-TP. Khác với những MV trước đây mang đậm màu sắc phương Tây, sản phẩm lần này là một bữa tiệc thị giác ngập tràn chất liệu văn hóa truyền thống Việt Nam.
Xuyên suốt MV, người xem có thể dễ dàng nhận ra hàng loạt di sản độc đáo được lồng ghép khéo léo:
- Họa tiết rồng thời Lý uyển chuyển và quyền quý.
- Lễ hội đua bò An Giang kịch tính, mang đậm hơi thở vùng sông nước Nam Bộ.
- Nghệ thuật trình diễn mô tô bay đầy mạo hiểm kết hợp với nhịp điệu dân gian.
- Điệu múa trò Xuân Phả – di sản văn hóa phi vật thể quốc gia xứ Thanh.
- Vẻ đẹp hùng vĩ, cổ kính của quần thể di sản thế giới Tràng An.
Đặc biệt, gần 10 bộ trang phục do nam ca sĩ khoác lên người đều được thiết kế riêng biệt, thêu nổi các họa tiết cổ phong. Trong đó, hình ảnh chim Lạc được chọn làm sợi chỉ đỏ xuyên suốt, từ các chi tiết thêu tay tỉ mỉ trên áo cho đến mô hình khổng lồ đặt tại Mỹ.
Ý tưởng đặt một biểu tượng cổ xưa của Việt Nam ngay giữa lòng đô thị hiện đại Los Angeles là một tuyên ngôn thị giác đầy tham vọng về sự hội nhập và chiếm lĩnh không gian quốc tế của nghệ sĩ Việt. Nhưng đáng tiếc, một chi tiết xử lý thiếu nhạy cảm đã làm mờ đi phần nào thông điệp tốt đẹp đó.
Dư Luận Chia Rẽ Sâu Sắc: Đột Phá Nghệ Thuật Hay Thiếu Tôn Trọng Di Sản?
Hiện tại, cộng đồng mạng và giới mộ điệu đang chia làm hai luồng ý kiến đối lập gay gắt. Sự phân hóa này phản ánh rõ nét góc nhìn khác nhau giữa thế hệ trẻ cởi mở và những người bảo tồn giá trị truyền thống.
Phía ủng hộ (cộng đồng fan và giới nghệ thuật thị giác): Họ đánh giá cao tư duy duy mỹ và sự táo bạo của Sơn Tùng M-TP. Việc đặt bàn chân lên mô hình chim Lạc được lý giải như một phép ẩn dụ nghệ thuật (metaphor) cho khát vọng chinh phục, ‘cưỡi gió vượt đại dương’ để đưa văn hóa Việt vươn tầm thế giới. Họ cho rằng nghệ thuật đương đại cần được giải phóng khỏi những khuôn mẫu cứng nhắc để tạo ra sự đột phá.
Phía phản đối (giới nghiên cứu và khán giả đại chúng đề cao truyền thống): Họ cho rằng đây là sự cẩu thả, thiếu thấu đáo trong khâu nghiên cứu văn hóa. Việc đứng trên một biểu tượng tâm linh, dù dưới danh nghĩa sáng tạo nghệ thuật, vẫn là hành vi phản cảm và không thể chấp nhận. Nhiều ý kiến lo ngại rằng sự thiếu chuẩn mực này sẽ tạo tiền lệ xấu cho các thế hệ nghệ sĩ trẻ sau này khi khai thác chất liệu lịch sử.
Góc Nhìn Chuyên Gia: Khi Di Sản Không Chỉ Là Đạo Cụ Minh Họa
Dưới góc nhìn của tôi, xu hướng ‘Pop hóa di sản’ – đưa các yếu tố văn hóa truyền thống vào âm nhạc hiện đại – là một tín hiệu cực kỳ đáng mừng. Những nghệ sĩ như Hoàng Thùy Linh, Đen Vâu, và giờ là Sơn Tùng M-TP đang làm rất tốt vai trò cầu nối, giúp di sản sống lại trong lòng thế giới trẻ.
Tuy nhiên, di sản văn hóa là một thực thể sống động và linh thiêng, không phải là những món đạo cụ vô tri vô giác muốn đặt đâu cũng được. Khi nghệ sĩ quyết định chạm vào những biểu tượng mang tính ‘quốc hồn quốc túy’ như trống đồng hay chim Lạc, họ bắt buộc phải trang bị cho mình một bộ lọc tri thức đủ sâu, hoặc tốt nhất là nên có sự tham vấn từ các chuyên gia sử học.
Sự sáng tạo chỉ thực sự thăng hoa và bền vững khi nó được đặt trên bệ đỡ của sự tôn trọng. Việc đứng ‘bên cạnh’ hay ‘hướng về’ chim Lạc hoàn toàn có thể tạo ra những khung hình quyền lực và giàu tính biểu tượng không kém, mà lại tránh được những tranh cãi pháp lý và đạo đức không đáng có.
Trong tương lai, khi dòng chảy âm nhạc Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng, việc xây dựng một bộ quy tắc ứng xử chuẩn mực với các biểu tượng quốc gia trong các sản phẩm giải trí là điều vô cùng cần thiết. Nghệ sĩ có quyền bay bổng, nhưng di sản cần được bảo vệ tôn nghiêm.
Theo bạn, ranh giới giữa sáng tạo nghệ thuật phá cách và việc tôn trọng các giá trị văn hóa truyền thống nên được phân định như thế nào? Hãy để lại ý kiến của bạn ở phần bình luận phía dưới để chúng ta cùng thảo luận nhé!
