Bạn có bao giờ tự hỏi: Sẽ ra sao nếu điểm khởi đầu của bạn tại giảng đường đại học là một căn phòng cách ly với chiếc máy tính cũ kỹ, nhưng điểm kết thúc lại là chiếc ghế Founder của một startup trị giá triệu USD? Đó không phải là kịch bản của một bộ phim viễn tưởng Thung lũng Silicon, mà là câu chuyện đời thực đầy cảm hứng vừa diễn ra tại Việt Nam.
Ngày 23/5, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT) đã tổ chức lễ tốt nghiệp đợt 1 năm 2026, vinh danh gần 600 tân kỹ sư ngành Công nghệ thông tin khóa D21 (2021 – 2026). Đây là một thế hệ đặc biệt – những người đã biến nghịch cảnh đại dịch thành bệ phóng để định hình lại bản đồ công nghệ nước nhà.
Bước đệm khắc nghiệt: Từ ‘ô cửa sổ Zoom’ đến giảng đường thực chiến
Hãy cùng tôi quay ngược thời gian về năm 2021. Khi đó, thế giới đang gồng mình chống chọi với đại dịch Covid-19. Những tân sinh viên khóa D21 bước vào cổng trường đại học không có tiếng trống khai trường, không có những cái bắt tay làm quen, mà chỉ là những ô cửa sổ nhỏ màu xám trên màn hình Microsoft Teams hay Zoom.
PGS.TS Đặng Hoài Bắc, Hiệu trưởng PTIT, đã chia sẻ đầy xúc động tại buổi lễ: ‘Ngày khai giảng của các em không bắt đầu bằng sân trường đông vui hay những giờ học đầu tiên trên giảng đường. Thay vào đó là những tiết học trực tuyến với những khó khăn kết nối, khoảng cách địa lý và cả cảm giác cô đơn mà nhiều em đã trải qua trong giai đoạn khắc nghiệt ấy’.
Nhưng dưới góc nhìn của một chuyên gia công nghệ, tôi tin rằng chính sự cô độc mang tính lịch sử đó đã vô tình tạo ra một ‘phòng thí nghiệm sinh học’ hoàn hảo cho thế hệ Gen Z. Họ buộc phải tự học, tự thích nghi và làm quen với việc cộng tác từ xa (remote collaboration) – những kỹ năng tối quan trọng của một lập trình viên toàn cầu hiện đại trước cả khi họ biết viết một dòng code hoàn chỉnh.
Những con số ‘biết nói’ về thế hệ kỹ sư công nghệ mới
Sự thích nghi vượt trội của khóa D21 không chỉ dừng lại ở những lời khen xã giao. Hãy nhìn vào bảng thành tích học tập và nghiên cứu đáng kinh ngạc mà họ đã đạt được:
- 27,66% sinh viên tốt nghiệp đạt loại Xuất sắc và Giỏi.
- 67,1% sinh viên tốt nghiệp đạt loại Khá.
- Hàng loạt giải thưởng danh giá tại các đấu trường trí tuệ lớn như: Olympic Tin học Toàn quốc, ICPC (Kỳ thi Lập trình sinh viên quốc tế), An toàn thông tin ASEAN, và Olympic Trí tuệ nhân tạo (AI) sinh viên Việt Nam.
Những con số này minh chứng cho một điều: Chất lượng đào tạo và khả năng tự hấp thu tri thức của sinh viên Việt Nam đang tiệm cận rất gần với tiêu chuẩn quốc tế. Họ không còn là những ‘mọt sách’ lý thuyết, mà đã là những chiến binh thực chiến thực thụ.
Khi giảng đường là bệ phóng cho các startup triệu đô
Điểm nhấn khiến tôi – một Tech Reviewer lâu năm – cảm thấy phấn khích nhất chính là tinh thần dấn thân khởi nghiệp của các bạn trẻ. Trào lưu khởi nghiệp (startup) không còn là đặc quyền của những người đã đi làm nhiều năm kinh nghiệm. Giờ đây, ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, nhiều sinh viên PTIT đã tự tay xây dựng những startup công nghệ và được định giá lên tới hàng triệu USD.
Tại sao họ lại làm được điều đó nhanh đến thế? Câu trả lời nằm ở sự nhạy bén với các xu hướng công nghệ mới. Thế hệ sinh viên này không đợi đến khi tốt nghiệp mới đi xin việc. Họ tận dụng tối đa sức mạnh của trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây (Cloud Computing) và các API mở để nhanh chóng xây dựng các sản phẩm MVP (Sản phẩm khả dụng tối thiểu) và gọi vốn từ các quỹ đầu tư mạo hiểm.
Bên cạnh đó, việc các tập đoàn công nghệ lớn trong và ngoài nước ‘săn đón’ và ký hợp đồng chính thức với sinh viên ngay trước khi họ nhận bằng tốt nghiệp đã chứng minh khoảng cách giữa nhà trường và doanh nghiệp đã hoàn toàn bị xóa nhòa.
Bảng so sánh: Mô hình đào tạo truyền thống vs. Kỷ nguyên thực chiến số
Để bạn dễ hình dung sự khác biệt trong tư duy và cách tiếp cận của thế hệ kỹ sư mới này, tôi đã lập một bảng so sánh nhanh dưới đây:
| Tiêu chí so sánh | Mô hình truyền thống (Trước năm 2020) | Kỷ nguyên thực chiến số (Khóa D21 – PTIT) |
|---|---|---|
| Phương thức học tập | Lên lớp nghe giảng, thực hành phòng Lab cố định. | Hybrid-learning, học mọi lúc mọi nơi, tối ưu hóa công cụ trực tuyến. |
| Công cụ hỗ trợ | Sách giáo khoa, tài liệu PDF, IDE tiêu chuẩn. | AI Copilot, ChatGPT, Cloud Computing, GitHub toàn cầu. |
| Mục tiêu đầu ra | Lấy bằng khá/giỏi, chuẩn bị CV để đi xin việc Junior. | Sở hữu sản phẩm thực tế, có chứng chỉ quốc tế, tự tạo startup. |
| Mức độ kết nối doanh nghiệp | Thực tập tốt nghiệp vào năm cuối (thường mang tính thủ tục). | Làm dự án thực tế cho doanh nghiệp từ năm 2, năm 3. |
Góc nhìn công nghệ: Liệu startup triệu đô trước khi tốt nghiệp có phải ‘mánh lới quảng cáo’?
Là một người hoài nghi công nghệ lành mạnh, tôi đã tự đặt câu hỏi: Liệu con số ‘startup triệu USD’ của sinh viên có phải là một chiêu trò thổi phồng truyền thông? Sau khi phân tích sâu, tôi nhận ra đây là một thực tế hoàn toàn khả thi trong bối cảnh hiện nay.
Trong kỷ nguyên AI hóa, một nhóm nhỏ gồm 3-4 sinh viên tài năng với sự hỗ trợ của các công cụ AI tạo sinh (Generative AI) có thể tạo ra lượng sản phẩm tương đương với một phòng ban 20 người trước đây. Chi phí vận hành cực thấp, trong khi khả năng tiếp cận thị trường toàn cầu lại cực kỳ dễ dàng thông qua Internet. Điểm đáng tiền nhất ở đây không phải là quy mô nhân sự, mà là ý tưởng độc đáo và tốc độ thực thi (execution speed) cực nhanh của các bạn trẻ.
Tuy nhiên, tôi cũng cần lưu ý rằng: Khởi nghiệp khi còn quá trẻ là một trò chơi mạo hiểm. Việc thiếu kinh nghiệm quản trị dòng tiền, nhân sự và các vấn đề pháp lý là những ‘hố tử thần’ có thể nuốt chửng bất kỳ startup non trẻ nào. Do đó, bên cạnh sự nhạy bén công nghệ, các tân kỹ sư rất cần sự đồng hành, định hướng từ các thế hệ đi trước và các vườn ươm doanh nghiệp của nhà trường.
Tương lai nào cho kỹ sư công nghệ trước làn sóng AI?
Chúng ta đang sống trong một kỷ nguyên mà AI đang viết lại định nghĩa về lao động và học tập. Nhiều vị trí lập trình viên truyền thống đang dần bị thay thế bởi các hệ thống tự động hóa. Trong bối cảnh đó, PGS.TS Đặng Hoài Bắc đã đưa ra một lời khuyên cực kỳ giá trị cho các tân kỹ sư: ‘Trong bối cảnh nhiều nghề nghiệp có thể biến mất và kiến thức nhanh chóng trở nên lạc hậu, năng lực tự học và sự tử tế là yếu tố quyết định’.
Đúng vậy, công nghệ có thể thay đổi sau mỗi 6 tháng, nhưng tư duy logic, khả năng tự học hỏi không ngừng và đạo đức nghề nghiệp (sự tử tế) chính là chiếc ‘mỏ neo’ giúp bạn không bị cuốn trôi trong cơn bão số. Các tân tiến sĩ, thạc sĩ và kỹ sư tốt nghiệp lần này không chỉ mang trọng trách phát triển kinh tế, mà còn là lực lượng nòng cốt bảo vệ an ninh mạng quốc gia và đưa trí tuệ Việt Nam vươn tầm thế giới.
Còn bạn, bạn nghĩ sao về việc một sinh viên có thể sở hữu startup triệu đô trước khi nhận bằng tốt nghiệp? Liệu đây có phải là xu hướng tất yếu của thế hệ Gen Z làm chủ công nghệ, hay chỉ là những hiện tượng cá biệt? Hãy để lại ý kiến của bạn ở phần bình luận bên dưới để chúng ta cùng thảo luận nhé!
