Bạn đã bao giờ tự hỏi điều gì xảy ra khi một doanh nghiệp sở hữu cả một nhà máy thủy điện hùng vĩ lâm vào cảnh vỡ nợ? Câu trả lời nằm trong thương vụ đấu giá khoản nợ trị giá gần 136 tỷ đồng mới đây của Công ty Đông Bắc tại VietinBank. Đây không chỉ là một tin tức thanh lý tài sản thông thường, mà là một bức tranh phản ánh trần trụi những lỗ hổng trong thẩm định giá tín dụng và bài học đắt giá cho bất kỳ nhà đầu tư tài chính nào. Hãy cùng tôi bóc tách hồ sơ này để thấy rõ ‘hố sâu’ giữa giá trị sổ sách và thực tế thanh lý tài sản bảo đảm ngay lúc này.
Hồ sơ khoản nợ ‘khủng’ 136 tỷ đồng và những con số biết nói
Để hiểu rõ bản chất của thương vụ này, trước hết chúng ta cần nhìn vào cơ cấu khoản nợ. Khoản nợ này phát sinh từ hợp đồng cho vay dự án đầu tư ký từ tháng 8/2017 giữa VietinBank và Công ty Cổ phần Đông Bắc – một doanh nghiệp từng có nhiều kỳ vọng trong lĩnh vực năng lượng tái tạo tại Cao Bằng.
Tính đến ngày 13/4/2026 (thời điểm tạm tính tương lai theo lộ trình xử lý nợ hoặc phương án cơ cấu của ngân hàng), tổng dư nợ đã phình to lên mức 135,915 tỷ đồng. Trong đó:
- Nợ gốc: 78,76 tỷ đồng (chiếm khoảng 58% tổng dư nợ).
- Nợ lãi: 56,99 tỷ đồng (chiếm tới 42% – một tỷ lệ cực kỳ cao cho thấy khoản nợ này đã ‘đắp chiếu’ và phát sinh lãi phạt trong thời gian rất dài).
- Phí phát hành L/C chưa thanh toán: hơn 160 triệu đồng.
Việc nợ lãi gần đuổi kịp nợ gốc là tín hiệu rõ ràng nhất cho thấy dự án của Đông Bắc đã mất khả năng thanh toán từ lâu. Đối với các ngân hàng thương mại, những khoản nợ như thế này là ‘cục máu đông’ cần phải giải quyết triệt để nhằm làm sạch bảng cân đối kế toán và khơi thông dòng chảy tín dụng lành mạnh cho nền kinh tế.
Một chi tiết kỹ thuật đáng chú ý là khoản phí phát hành L/C (Thư tín dụng) chưa thanh toán. Điều này chứng tỏ trong quá trình đầu tư xây dựng nhà máy, doanh nghiệp đã phải nhập khẩu máy móc thiết bị từ nước ngoài (như tuabin, máy phát điện) thông qua bảo lãnh của ngân hàng, nhưng ngay cả chi phí dịch vụ cơ bản này họ cũng không còn khả năng chi trả.
Danh mục tài sản thế chấp: Từ nhà máy thủy điện đến đất vàng Hà Nội
Điểm khiến thương vụ này thu hút sự chú ý đặc biệt của giới đầu tư chính là danh mục tài sản bảo đảm (TSBD) vô cùng đa dạng nhưng lại có số phận hoàn toàn trái ngược nhau khi đặt lên bàn cân thẩm định giá.
Hãy cùng tôi điểm qua 5 tài sản được mang ra thế chấp để bảo đảm cho khoản vay này:
1. Nhà máy thủy điện Khuổi Luông (Cao Bằng): Đây là tài sản cốt lõi của dự án, bao gồm quyền sử dụng đất, toàn bộ các công trình xây dựng nhà máy, lòng hồ và hệ thống máy móc thiết bị hình thành từ vốn vay. Lúc cho vay, ngân hàng định giá dự án này lên tới 116,309 tỷ đồng. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, công ty thẩm định giá độc lập chỉ định giá nó ở mức 76,839 tỷ đồng (giảm gần 34%).
2. 99,8% cổ phần Công ty Đông Bắc: Tương đương 4,6 triệu cổ phần (mệnh giá 10.000 đồng/cp) thuộc sở hữu của ông N.T.T và bà T.T.T.Tr. Thực tế, khi doanh nghiệp đã mất khả năng thanh toán và tài sản chính bị giảm giá trị, số cổ phần này gần như chỉ mang giá trị danh nghĩa pháp lý chứ không có tính thanh khoản thực tế.
3. Đất vàng tại phường Bồ Đề, TP Hà Nội: Quyền sử dụng đất và nhà ở thuộc sở hữu của ông Trịnh Hữu Hạnh. Trái ngược hoàn toàn với nhà máy thủy điện, tài sản này lại tăng giá chóng mặt. Lúc cho vay được định giá 2,284 tỷ đồng, nay đã vọt lên 7,185 tỷ đồng (gấp hơn 3 lần).
4. Xe ô tô Toyota Fortuner (đời 2011): Định giá ban đầu 700 triệu đồng, hiện tại chỉ còn 242,3 triệu đồng do hao mòn tự nhiên sau hơn một thập kỷ sử dụng.
5. Xe tải Dongfeng (đời 2015): Định giá ban đầu 650 triệu đồng, hiện tại ‘bốc hơi’ chỉ còn hơn 72,4 triệu đồng.
Bảng so sánh biến động giá trị tài sản bảo đảm
Để bạn dễ hình dung sự phân hóa tài sản và mức độ mất giá của các loại tài sản vật chất so với bất động sản đô thị, dưới đây là bảng đối chiếu chi tiết:
| Tài sản bảo đảm | Định giá khi vay (Tỷ VND) | Định giá hiện tại (Tỷ VND) | Biến động (%) |
|---|---|---|---|
| Nhà máy Thủy điện Khuổi Luông (Cao Bằng) | 116.309 | 76.839 | -33.9% |
| BĐS tại Bồ Đề, Long Biên, Hà Nội | 2.284 | 7.185 | +214.5% |
| Xe Toyota Fortuner (2011) | 0.700 | 0.242 | -65.4% |
| Xe tải Dongfeng (2015) | 0.650 | 0.072 | -88.9% |
| Tổng cộng giá trị định giá | 119.943 | 84.339 | -29.7% |
Nghịch lý định giá và ‘bẫy’ tài sản chuyên dụng
Nhìn vào bảng số liệu trên, chúng ta thấy một nghịch lý lớn: Tổng giá trị định giá TSBD hiện tại chỉ còn 84,339 tỷ đồng (giảm gần 30% so với ban đầu). Trong khi đó, giá khởi điểm đấu giá khoản nợ lại được ngân hàng neo ở mức 135,915 tỷ đồng (bằng 100% dư nợ gốc và lãi tính đến năm 2026).
Tại sao lại có sự chênh lệch lớn như vậy? Và tại sao một nhà máy thủy điện từng được định giá trăm tỷ lại mất giá thê thảm?
- Hao mòn và lỗi thời công nghệ: Thủy điện là loại tài sản chuyên dụng cực kỳ phức tạp. Máy móc thiết bị, tuabin qua nhiều năm không vận hành hoặc thiếu bảo dưỡng định kỳ sẽ xuống cấp rất nhanh. Chi phí để đại tu, vận hành lại một nhà máy ‘đắp chiếu’ nhiều khi còn lớn hơn cả tiền mua lại xác nhà máy.
- Rủi ro vận hành và pháp lý đặc thù: Để một nhà máy thủy điện hoạt động và sinh lời, không chỉ cần gạch đá, bê tông mà cần giấy phép khai thác tài nguyên nước, hợp đồng mua bán điện (PPA) ký với EVN, và sự đồng thuận của cộng đồng địa phương. Khi dự án bị siết nợ, các thủ tục pháp lý này thường bị gián đoạn, khiến người mua sau cực kỳ e ngại vì thủ tục chuyển nhượng vô cùng phức tạp.
- Tính thanh khoản kém: Đất nền Hà Nội (như mảnh đất ở Bồ Đề) có tính thanh khoản cực cao, dễ mua dễ bán nên giá trị tăng theo sự phát triển của đô thị. Ngược lại, nhà máy thủy điện ở vùng sâu Cao Bằng là tài sản cực kỳ kén khách. Bạn không thể dễ dàng rao bán một nhà máy thủy điện như bán một ngôi nhà mặt phố.
Góc nhìn của tôi: Lời cảnh tỉnh cho cả ngân hàng lẫn nhà đầu tư săn nợ
Dưới góc nhìn của một chuyên gia tài chính, tôi cho rằng thương vụ đấu giá này sẽ là một ‘ca khó’ điển hình cho VietinBank AMC. Việc đặt giá khởi điểm bằng toàn bộ dư nợ (135,9 tỷ đồng) trong khi thực tế tài sản bảo đảm chỉ được tổ chức định giá độc lập xác định ở mức hơn 84 tỷ đồng là một rào cản rất lớn đối với thị trường.
Khoảng chênh lệch gần 52 tỷ đồng giữa giá khởi điểm và giá trị tài sản thực tế chính là phần ‘rủi ro’ mà người mua khoản nợ phải gánh chịu. Họ phải chi tiền để mua một khoản nợ có giá cao hơn nhiều so với giá trị tài sản có thể thu hồi ngay lập tức.
Đối với các nhà đầu tư chuyên nghiệp, đây có thể là một cơ hội lớn nếu bạn có năng lực vận hành ngành năng lượng và có đủ sự kiên nhẫn để chờ đợi ngân hàng hạ giá khởi điểm qua các phiên đấu giá bất thành tiếp theo (thực tế các khoản nợ xấu dạng này thường phải trải qua từ 5 đến 10 lần giảm giá mới tìm được người mua). Tuy nhiên, hãy cực kỳ cẩn trọng với các chi phí ẩn như: chi phí phục hồi kỹ thuật nhà máy, rủi ro pháp lý chuyển nhượng dự án và các khoản thuế phí tồn đọng của doanh nghiệp cũ.
Đối với ngành ngân hàng, đây là bài học nhãn tiền về việc thẩm định giá tài sản chuyên dụng khi cấp tín dụng. Nếu không có các tài sản bất động sản đô thị gánh đỡ (như mảnh đất Bồ Đề tăng giá gấp 3 lần), tỷ lệ tổn thất vốn (LGD – Loss Given Default) trong thương vụ này sẽ còn thê thảm hơn rất nhiều.
Kết luận
Thương vụ đấu giá nhà máy thủy điện Khuổi Luông của Đông Bắc cho thấy khoảng cách rất lớn giữa giá trị định giá trên giấy tờ khi cho vay và giá trị thanh lý thực tế trên thị trường tài chính hiện nay. Bạn đánh giá thế nào về khả năng thành công của thương vụ đấu giá này với mức giá khởi điểm 136 tỷ đồng? Hãy để lại bình luận bên dưới để chúng ta cùng thảo luận nhé!
