Cơn giận dữ của thiên nhiên một lần nữa dội xuống dải đất Tây Bắc, để lại những vết thương lòng chưa biết khi nào mới nguôi ngoai. Chỉ trong vài ngày mưa lũ dồn dập, các tỉnh vùng cao đã phải gánh chịu những tổn thất nặng nề về cả sinh mạng lẫn tài sản. Là một người đã có hơn 10 năm đồng hành cùng đồng bào vùng cao qua những mùa lũ dữ, tôi thực sự nhói lòng khi chứng kiến những con số thống kê khô khốc nhưng chứa đựng biết bao nước mắt dưới đây.
Tâm lũ Mường Than (Lai Châu): Nỗi đau xé lòng và những con số biết nói
Lai Châu chính là địa phương phải chịu sự tàn phá khủng khiếp nhất trong đợt thiên tai này. Mưa lớn kéo dài liên tục nhiều ngày đã khiến đất đá bão hòa nước, hệ thống sông suối liên tục duy trì ở mức báo động đỏ, dẫn đến thảm kịch sạt lở đất và lũ quét kinh hoàng xảy ra trên diện rộng.
Riêng tại xã Mường Than, một trận lũ quét và lũ ống quét qua đã san phẳng nhiều diện tích hoa màu, cuốn trôi nhà cửa và cướp đi sự bình yên của bản làng. Toàn bộ 17 trường hợp thương vong của tỉnh Lai Châu đều tập trung tại xã này, bao gồm 4 người tử vong, 4 người mất tích và 9 người bị thương.
Đau lòng hơn cả, cả 4 nạn nhân tử vong đều đang ở độ tuổi thanh xuân, trong đó người nhỏ tuổi nhất sinh năm 2016 và người lớn tuổi nhất sinh năm 1994. Hiện tại, công tác tìm kiếm cứu nạn vẫn đang được triển khai cô cùng khẩn trương để tìm kiếm 4 nạn nhân còn đang mất tích, bao gồm: chị Lường Thị Xương (1981), bà Đỗ Thị Hoa (1972), bà Nguyễn Thị Mai (1958) và cháu nhỏ Phạm Bảo Châm (2015).
Bên cạnh thiệt hại về người, cơn lũ dữ đã tàn phá 18 ngôi nhà sập hoàn toàn, làm hư hỏng 27 căn và ngập úng 45 căn nhà khác. Tổng thiệt hại vật chất tại Lai Châu ước tính lên tới 190 tỷ đồng, riêng xã Mường Than đã gánh chịu tổn thất 120 tỷ đồng.
Toàn cảnh tàn phá tại Sơn La, Lào Cai và Điện Biên
Không chỉ Lai Châu, các tỉnh lân cận cũng đang oằn mình chống chọi với thiên tai. Sức tàn phá của mưa lũ phân bổ diện rộng và tàn phá nghiêm trọng cơ sở hạ tầng giao thông, nông nghiệp:
- Sơn La: Ghi nhận thiệt hại ước tính khoảng 40,6 tỷ đồng, chủ yếu tập trung vào sạt lở đường giao thông, hư hại nhà ở và cuốn trôi hàng trăm hecta hoa màu của người dân.
- Lào Cai: Tình trạng sạt lở đất nghiêm trọng đã buộc chính quyền địa phương phải di dời khẩn cấp 224 hộ dân ra khỏi vùng nguy hiểm. Toàn tỉnh có 66 ngôi nhà bị hư hỏng nặng, tổng thiệt hại ước tính khoảng 19 tỷ đồng.
- Điện Biên: Dù thiệt hại nhẹ hơn các địa phương khác nhưng cũng đã ghi nhận con số tổn thất khoảng 2,3 tỷ đồng do sạt lở quốc lộ và ngập úng cục bộ.
Để quý độc giả có cái nhìn tổng quan nhất về quy mô tàn phá của đợt thiên tai này, tôi đã tổng hợp bảng số liệu so sánh thiệt hại dưới đây:
| Tỉnh thành | Thương vong (Người) | Nhà cửa ảnh hưởng | Ước tính thiệt hại |
|---|---|---|---|
| Lai Châu | 17 (4 chết, 4 mất tích, 9 bị thương) | 90 nhà (18 sập hoàn toàn) | 190 tỷ đồng |
| Sơn La | 0 | Nhiều nhà bị ảnh hưởng nhẹ | 40,6 tỷ đồng |
| Lào Cai | 0 | 290 nhà (phải di dời 224 nhà) | 19 tỷ đồng |
| Điện Biên | 0 | Ghi nhận ngập úng, sạt lở nhỏ | 2,3 tỷ đồng |
Giải mã hiện tượng: Tại sao lũ quét, lũ ống vùng cao lại tàn khốc đến vậy?
Với kinh nghiệm thực địa nhiều năm, tôi muốn giải thích ngắn gọn để bạn hiểu tại sao thiên tai ở miền núi luôn có sức tàn phá khủng khiếp. Khác với lũ lụt đồng bằng dâng lên từ từ, lũ quét và lũ ống hình thành do mưa lớn tập trung lượng nước khổng lồ tại các lưu vực sông suối nhỏ có độ dốc cao.
Khi đất trên các sườn núi đã bão hòa nước sau nhiều ngày mưa dầm, chỉ cần một lượng mưa kích hoạt vừa đủ, toàn bộ khối bùn đá khổng lồ sẽ sạt trượt hạ du với vận tốc cực lớn. Dòng nước lũ lúc này không đơn thuần là nước, mà là hỗn hợp bùn, đá hộc, thân cây cổ thụ có sức va đập hàng chục tấn, có thể san phẳng mọi công trình kiên cố trên đường đi của nó.
Cảnh báo khẩn cấp: Thiên tai chưa dừng lại, mưa lớn tiếp tục bủa vây
Theo dự báo mới nhất từ Cơ quan khí tượng, vùng núi Bắc Bộ vẫn đang nằm trong vùng cảnh báo nguy hiểm cực kỳ cao. Đêm qua và sáng nay, lượng mưa đo được tại một số trạm đã vượt mức báo động: Thượng Sơn (Tuyên Quang) đạt 130.6mm, Vĩnh Quang 1 (Cao Bằng) đạt 82.8mm, Trung Lèng Hồ (Lào Cai) đạt 79.6mm.
Dự báo từ ngày 19/7 đến đêm 20/7, khu vực vùng núi Bắc Bộ tiếp tục hứng chịu lượng mưa phổ biến từ 50-100mm, cục bộ có nơi vượt 250mm. Nguy cơ xuất hiện mưa cường độ lớn (trên 100mm chỉ trong vòng 3 giờ) là rất cao, điều này trực tiếp làm tăng nguy cơ xảy ra lũ quét và sạt lở đất tức thì.
Đồng thời, mực nước trên các sông nhỏ, thượng lưu sông Thao, sông Lô và hệ thống sông Thái Bình được dự báo sẽ xuất hiện một đợt lũ mới với biên độ lên từ 2-4m, đỉnh lũ có khả năng đạt mức Báo động 1 đến Báo động 2.
Người dân có thể chủ động theo dõi bản đồ cảnh báo lũ quét, sạt lở đất thời gian thực được cập nhật liên tục bởi Cục Khí tượng Thủy văn tại địa chỉ: luquetsatlo.nchmf.gov.vn để chủ động phương án ứng phó.
Góc nhìn Chuyên gia: Thích ứng chủ động thay vì ứng phó bị động
Nhiều năm qua, chúng ta vẫn thường đi sau thiên tai – nghĩa là đợi bão lũ xảy ra rồi mới gồng mình cứu hộ, khắc phục. Tuy nhiên, dưới góc độ của một chuyên gia phòng chống thiên tai, tôi cho rằng đã đến lúc chúng ta phải thay đổi tư duy sang chủ động thích ứng và phòng ngừa từ sớm.
Đầu tiên, hệ thống cảnh báo sớm bằng công nghệ IoT (cảm biến đo mưa tự động, cảm biến dịch chuyển đất) cần được phủ sóng đến từng bản làng có nguy cơ cao chứ không chỉ dừng lại ở các trạm khí tượng cấp tỉnh. Thứ hai, bản đồ phân vùng rủi ro thiên tai cần được chi tiết hóa đến từng hộ dân để phục vụ công tác quy hoạch khu dân cư an toàn. Cuối cùng, việc phục hồi rừng phòng hộ đầu nguồn và hạn chế tối đa việc san gạt, xẻ núi xây dựng công trình tự phát tại các sườn dốc thoải là yếu tố sống còn để giảm thiểu thảm kịch lũ quét trong tương lai.
Thiên tai là bất khả kháng, nhưng sự chuẩn bị và ý thức cảnh giác của con người hoàn toàn có thể giảm thiểu tối đa những giọt nước mắt lăn dài sau mỗi mùa mưa lũ. Bạn nghĩ sao về những giải pháp ứng phó thiên tai hiện nay tại địa phương mình? Hãy để lại ý kiến dưới phần bình luận để chúng ta cùng thảo luận nhé!
