Bạn có bao giờ tự hỏi, tại sao những cánh đồng pin mặt trời rực rỡ hay những cánh quạt gió khổng lồ – biểu tượng của tương lai xanh – lại đang trở thành ‘vũng lầy’ tài chính cho nhiều đại gia Việt? Những con số lợi nhuận nghìn tỷ trước đây giờ đã nhường chỗ cho những báo cáo lỗ ròng, trong khi áp lực nợ vay đang đè nặng lên từng nhịp thở của doanh nghiệp. Nếu Bạn đang nắm giữ cổ phiếu năng lượng hoặc quan tâm đến dòng tiền trong lĩnh vực này, đây là lúc chúng ta cần nhìn thẳng vào sự thật khốc liệt đằng sau những dự án nghìn tỷ.
Nghịch lý Trung Nam Group: Kẻ hồi sinh, người ‘đuối sức’
Nhìn vào hệ sinh thái của Trung Nam Group – một trong những ‘ông trùm’ năng lượng tái tạo tại Việt Nam – Tôi thấy một bức tranh đối lập đến kỳ lạ. Nó giống như hai mặt của một đồng xu, phản ánh rõ nét sự phân hóa sâu sắc trong khả năng quản trị tài chính và vận hành dự án.
Tại CTCP Điện mặt trời Trung Nam Trà Vinh, những tín hiệu tích cực đã bắt đầu xuất hiện. Năm 2025, doanh nghiệp này báo lãi sau thuế gần 208 tỷ đồng, một bước tiến dài so với con số 160 tỷ đồng của năm trước. Điều quan trọng không chỉ là con số lãi, mà là cách họ đang nỗ lực ‘vá’ bảng cân đối kế toán. Khoản lỗ lũy kế đã được kéo giảm từ 759 tỷ xuống còn 526 tỷ đồng. Đây là minh chứng cho việc khi dự án đi vào vận hành ổn định và áp lực nợ được kiểm soát, dòng tiền sẽ bắt đầu phát huy tác dụng.
Tuy nhiên, ở phía ngược lại, Công ty TNHH Điện mặt trời Trung Nam Thuận Nam lại đang rơi vào một ‘cơn bão’ thực sự. Khoản lỗ 969 tỷ đồng trong năm 2025 là một cú sốc lớn, nhất là khi năm trước đó họ vẫn còn ghi nhận lãi. Tại sao lại có sự khác biệt này? Câu trả lời nằm ở cơ chế giá FIT và những vướng mắc chưa được tháo gỡ về sản lượng điện chưa được thanh toán đầy đủ. Khi doanh thu bị nghẽn trong khi chi phí cố định (khấu hao, lãi vay) vẫn chạy đều, việc ‘vỡ’ kế hoạch lợi nhuận là điều khó tránh khỏi.
‘Bóng ma’ nợ vay và chi phí lãi suất 9%
Tôi muốn Bạn chú ý đến một con số đáng báo động: Hệ số nợ trên vốn chủ sở hữu. Trong ngành điện tái tạo, việc vay nợ để đầu tư (CAPEX) là chuyện bình thường, nhưng khi tỷ lệ này vọt lên quá cao trong bối cảnh lãi suất không còn rẻ, nó sẽ trở thành ‘con dao hai lưỡi’.
Hãy nhìn vào CTCP Năng lượng Hồng Phong 1. Với khoản lỗ 180,7 tỷ đồng trong năm 2025 và tổng nợ phải trả lên đến 3.439 tỷ đồng, doanh nghiệp này đang phải gồng mình gánh chịu chi phí tài chính cực lớn. Riêng dư nợ trái phiếu đã chiếm hơn 2.100 tỷ đồng. Với mức lãi suất huy động tại nhiều ngân hàng hiện nay neo ở mức 8-9%/năm, Bạn có thể hình dung mỗi ngày thức dậy, doanh nghiệp phải trả bao nhiêu tiền lãi?
Để giúp Bạn có cái nhìn trực quan hơn về sự phân hóa này, Tôi đã tổng hợp bảng so sánh dưới đây:
| Doanh nghiệp | Lợi nhuận 2025 (Tỷ đồng) | Tình trạng Vốn chủ sở hữu | Vấn đề cốt lõi |
|---|---|---|---|
| Trung Nam Trà Vinh | +208 | Tăng (1.023 tỷ) | Giảm nợ vay, thanh khoản tốt |
| Trung Nam Thuận Nam | -969 | Giảm mạnh (593 tỷ) | Vướng mắc giá FIT, lỗ lũy kế lớn |
| Năng lượng Hồng Phong 1 | -180,7 | Giảm (1.073 tỷ) | Áp lực trái phiếu 2.100 tỷ |
| Điện gió Hòa Đông 2 | Lỗ (đang cập nhật) | Âm (Lỗ lũy kế 493 tỷ) | Chi phí vận hành và lãi vay cao |
Câu chuyện của Điện gió Hòa Đông 2 còn bi đát hơn khi chuỗi thua lỗ đã kéo dài từ năm 2023. Đây là một lời cảnh báo đanh thép: Năng lượng tái tạo không phải là ‘mỏ vàng’ dễ khai thác nếu không có một cấu trúc tài chính bền vững.
Tại sao các đại gia lại ‘ngã ngựa’ ngay trên sân nhà?
Có ba rào cản lớn mà Tôi nhận thấy đang bóp nghẹt các doanh nghiệp này:
- Đặc thù thâm dụng vốn: Đầu tư điện tái tạo cần số tiền khổng lồ ban đầu, nhưng doanh thu lại chảy về ‘nhỏ giọt’ theo từng năm dựa trên giá bán điện cố định. Nếu không có nguồn vốn rẻ, doanh nghiệp rất dễ đứt gãy dòng tiền.
- Bẫy lãi suất: Phần lớn các dự án được tài trợ bằng vốn vay ngân hàng hoặc trái phiếu với lãi suất thả nổi. Khi mặt bằng lãi suất tăng, biên lợi nhuận vốn đã mỏng nay lại càng bị bào mòn.
- Hạ tầng truyền tải: Nhiều dự án dù đã hoàn thành nhưng không thể phát tối đa công suất do lưới điện quốc gia chưa đáp ứng kịp, dẫn đến lãng phí nguồn lực và thất thoát doanh thu nghiêm trọng.
Trong bối cảnh thị trường tài chính đang có nhiều biến động về chính sách tín dụng, việc tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi mới trở nên khó khăn hơn bao giờ hết. Các doanh nghiệp hiện nay không chỉ đấu tranh với các yếu tố kỹ thuật, mà còn phải đấu tranh sinh tồn trên bảng cân đối kế toán của chính mình.
Góc nhìn của tôi: Canh bạc năng lượng và ‘bức tường’ 2026
Dưới góc độ một chuyên gia tài chính, Tôi cho rằng giai đoạn 2026-2027 sẽ là ‘phép thử sinh tử’ cho ngành năng lượng tái tạo Việt Nam. Đây là thời điểm hàng loạt lô trái phiếu nghìn tỷ đến hạn đáo hạn. Nếu các vướng mắc về cơ chế giá chuyển tiếp không được giải quyết dứt điểm, chúng ta có thể sẽ chứng kiến một làn sóng tái cơ cấu nợ hoặc thâu tóm (M&A) quy mô lớn.
Lời khuyên của Tôi dành cho các Nhà đầu tư: Đừng chỉ nhìn vào công suất lắp đặt hay quy mô dự án. Hãy soi thật kỹ Hệ số thanh toán ngắn hạn và Dòng tiền từ hoạt động kinh doanh (CFO). Một doanh nghiệp có hàng nghìn MW điện nhưng dòng tiền âm và nợ ngắn hạn vượt quá tài sản ngắn hạn thì đó là một ‘quả bom hẹn giờ’.
Năng lượng sạch là xu hướng tất yếu, nhưng con đường đi đến lợi nhuận bền vững của các đại gia Việt vẫn còn đầy rẫy chông gai. Doanh nghiệp nào vượt qua được ‘bức tường’ nợ vay giai đoạn tới mới thực sự là những ‘đại bàng’ sải cánh trên bầu trời xanh.
Kết bài
Tóm lại, bức tranh điện tái tạo năm 2025 là sự đan xen giữa hy vọng phục hồi và nỗi lo nợ nần chồng chất. Sự phân hóa sẽ còn tiếp diễn khốc liệt hơn khi áp lực đáo hạn trái phiếu đang cận kề.
Theo Bạn, liệu Chính phủ có nên đưa ra một ‘phao cứu sinh’ đặc biệt về lãi suất cho các doanh nghiệp năng lượng tái tạo, hay hãy để thị trường tự đào thải những đơn vị yếu kém?
