Căng thẳng Trung Đông siết chặt nguồn cung, đẩy chiết khấu xăng dầu xuống thấp kỷ lục, khiến các doanh nghiệp bán lẻ lao đao vì thua lỗ. Tìm hiểu nguyên nhân và giải pháp cho bài toán khó này.
Cuộc xung đột tại Trung Đông đang ngày càng leo thang, tác động mạnh mẽ đến nguồn cung xăng dầu toàn cầu. Tại Việt Nam, tình hình này khiến các doanh nghiệp đầu mối phải giảm mạnh mức chiết khấu cho các cửa hàng bán lẻ, thậm chí có nơi còn về 0 đồng. Điều này dẫn đến tình trạng thua lỗ nặng nề cho các đơn vị bán lẻ, tiềm ẩn nguy cơ thiếu hụt nguồn cung trong thời gian tới. Bài viết này sẽ đi sâu vào phân tích nguyên nhân sâu xa của vấn đề, những ảnh hưởng cụ thể đến các doanh nghiệp, và đưa ra những góc nhìn về các giải pháp có thể áp dụng để vượt qua giai đoạn khó khăn này.
Những Tác Động Trực Tiếp Từ Bất Ổn Trung Đông
Doanh nghiệp bán lẻ “gồng mình” trong cơn bão chiết khấu âm
Trong những ngày gần đây, không khí tại các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu bán lẻ dường như đang đặc quánh lại bởi những thông báo điều chỉnh chiết khấu “sốc” từ các đơn vị đầu mối. Ông Nguyễn Xuân Thắng, Giám đốc Công ty Hải Âu Phát với 4 cửa hàng xăng dầu tại Lâm Đồng, chia sẻ rằng, từ cuối tuần trước, các thông báo về việc chiết khấu giảm xuống chỉ còn vài chục đồng, thậm chí là 0 đồng một lít đã khiến ông vô cùng lo lắng. Mức chiết khấu 20 đồng/lít nhận được vào ngày 3/3, khi tính toán chi phí vận chuyển từ TP. Hồ Chí Minh lên Lâm Đồng (khoảng 650 đồng/lít) cộng thêm các chi phí vận hành khác như nhân công, mặt bằng, điện nước, đã khiến mỗi lít xăng bán ra của công ty ông lỗ khoảng 200-240 đồng. Ông Thắng nhẩm tính, chỉ cần nhập một xe bồn 19.000 lít về bán là công ty đã “cầm chắc lỗ” gần 4-5 triệu đồng. Để có thể hòa vốn và có lời, mức hoa hồng cần đạt ít nhất là 1.500-2.000 đồng/lít. Tình hình này đang đặt ra thách thức vô cùng lớn cho sự tồn tại của các doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu.
Nguồn hàng “nhỏ giọt”, thời gian chờ đợi kéo dài
Không chỉ đối mặt với mức chiết khấu “tê liệt”, các doanh nghiệp bán lẻ còn đang phải vật lộn với tình trạng nguồn hàng khan hiếm. Ông Thắng cho biết, mỗi ngày công ty ông chỉ đặt được một xe bồn từ các đầu mối, và thời gian nhập hàng kéo dài tới 2-3 ngày, thay vì 1-1.5 ngày như trước đây. Lượng hàng bổ sung đã giảm tới 40-50% so với cùng kỳ năm ngoái. Nếu nhu cầu tiêu thụ tăng mạnh hoặc nguồn cung tiếp tục bị siết chặt, nguy cơ thiếu hụt xăng dầu cục bộ hoàn toàn có thể xảy ra. Tình hình này không chỉ xảy ra với Công ty Hải Âu Phát mà còn là nỗi trăn trở chung của nhiều doanh nghiệp khác. Ông Giang Chấn Tây, Giám đốc Công ty Bội Ngọc, cũng xác nhận rằng chiết khấu xăng dầu những ngày gần đây đã giảm rất mạnh, chỉ còn khoảng 50-250 đồng/lít tùy mặt hàng và kho nhập. Mặc dù nguồn cung chưa bị cắt hoàn toàn, nhưng các doanh nghiệp đầu mối đang có xu hướng bán ra nhỏ giọt, khiến thời gian lấy hàng kéo dài hơn đáng kể.
Dấu hiệu “cung ứng nhỏ giọt” và nguy cơ dừng bán
Một số dấu hiệu đáng quan ngại hơn nữa đã xuất hiện trên thị trường. Từ chiều ngày 2/3, một số thương nhân phân phối như Vĩnh Long Petro đã thông báo ngừng nhận đơn đặt hàng xăng RON 95 và dầu diesel từ các đơn vị bán lẻ. Tương tự, Dầu khí Mekong (An Giang) cũng tạm dừng bán cho khách hàng vẫn còn hàng tồn gửi tại kho công ty. Những động thái này cho thấy mức độ nghiêm trọng của tình hình và tiềm ẩn những hệ lụy lớn hơn nếu căng thẳng tại Trung Đông tiếp diễn và nguồn cung tiếp tục bị ảnh hưởng.
Nguyên Nhân Sâu Xa: Vòng Xoáy Bất Ổn Địa Chính Trị
Trung Đông “nóng” và ảnh hưởng lan tỏa toàn cầu
Thị trường xăng dầu trong nước đang trải qua những biến động mạnh mẽ, mà nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ sự leo thang của các cuộc xung đột tại khu vực Trung Đông. Cuối tuần trước, các cuộc không kích quy mô lớn của Mỹ và Israel cùng với hành động đáp trả của Iran đã gây ra những ảnh hưởng lan rộng khắp khu vực. Cụ thể, Qatar đã ngừng sản xuất khí hóa lỏng, Israel tạm thời đóng cửa các mỏ khí đốt, và Saudi Arabia phải đóng cửa nhà máy lọc dầu lớn nhất nước vì tình hình chiến sự. Những sự kiện này không chỉ tác động trực tiếp đến sản lượng khai thác và chế biến dầu mỏ mà còn gây ra tâm lý bất an, ảnh hưởng đến hoạt động thương mại quốc tế.
Eo biển Hormuz – “yết hầu” của dòng chảy năng lượng toàn cầu bị tê liệt
Một trong những điểm nóng có tác động trực tiếp nhất đến thị trường xăng dầu toàn cầu chính là eo biển Hormuz. Đây là tuyến hàng hải huyết mạch, nơi diễn ra hoạt động vận chuyển hơn 10% lượng dầu mỏ của thế giới. Tuy nhiên, trước tình hình căng thẳng gia tăng, hoạt động vận chuyển qua eo biển này gần như đã bị tê liệt. Hơn 10% đội tàu container toàn cầu đang bị kẹt tại đây, nhiều tàu dầu bị hư hại và các hãng bảo hiểm từ chối chấp nhận rủi ro cho các phương tiện di chuyển qua khu vực này. Sự gián đoạn tại eo biển Hormuz không chỉ gây ra chậm trễ trong việc vận chuyển hàng hóa mà còn đẩy chi phí vận tải và bảo hiểm lên mức cao kỷ lục, trực tiếp ảnh hưởng đến giá thành của các sản phẩm xăng dầu.
Việt Nam phụ thuộc vào nguồn cung quốc tế, dễ bị tổn thương
Mặc dù Việt Nam có hai nhà máy lọc dầu hoạt động, nhưng chúng ta vẫn phải nhập khẩu một phần dầu thô để phục vụ cho công tác chế biến. Bên cạnh đó, xăng dầu thành phẩm cũng cần được nhập khẩu để bù đắp cho sự thiếu hụt. Chính vì vậy, những bất ổn địa chính trị tại Trung Đông, nơi cung cấp nguồn nguyên liệu quan trọng, có thể tác động mạnh mẽ đến thị trường trong nước từ cả khía cạnh nguồn cung lẫn giá bán. Theo ông Trần Hoàng Sơn, Giám đốc chiến lược thị trường VPBank Research, nếu tình trạng gián đoạn tại eo biển Hormuz kéo dài, nguồn cung dầu thô trên thế giới có thể sụt giảm đột ngột, đẩy giá dầu thô lên cao vọt. Điều này sẽ kéo theo giá xăng dầu bán lẻ toàn cầu, bao gồm cả Việt Nam, tăng lên, gây áp lực lạm phát và ảnh hưởng tiêu cực đến nền kinh tế.
Giải Pháp Và Kỳ Vọng: Vượt Qua Khủng Hoảng
Doanh nghiệp đầu mối “chạy đua” đảm bảo nguồn cung
Trước bối cảnh thị trường đầy biến động, các doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu đang nỗ lực hết sức để đảm bảo nguồn cung cho thị trường nội địa. Ông Cao Hoài Dương, Chủ tịch Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOIL), cho biết mặc dù PVOIL không nhập xăng dầu thành phẩm trực tiếp từ Trung Đông mà chủ yếu từ Singapore và Hàn Quốc, nhưng nguồn cung từ các thị trường này vẫn có thể bị ảnh hưởng gián tiếp bởi căng thẳng leo thang giữa Mỹ, Iran và Israel, vốn có thể làm đứt gãy chuỗi vận tải và giao thương năng lượng toàn cầu. PVOIL đã ký hợp đồng cung ứng với hai nhà máy lọc dầu trong nước và nhập khẩu để đảm bảo nguồn hàng cho tháng 3 và 4. Sau khi xung đột bùng phát, PVOIL cũng đã làm việc lại với các đối tác để rà soát kế hoạch giao hàng, đảm bảo nguồn cung cho thị trường thời gian tới. Ông khẳng định, nguồn cung xăng dầu cơ bản sẽ đảm bảo trong tháng 3, nhưng tình hình sau đó còn phụ thuộc nhiều vào diễn biến tại Trung Đông, đặc biệt là khả năng lưu thông qua eo biển Hormuz.
Petrolimex và Lọc hóa dầu Bình Sơn: Tăng cường dự trữ và tìm kiếm nguồn nguyên liệu thay thế
Đại diện Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex), đơn vị chiếm hơn một nửa thị phần bán lẻ trong nước, cho biết lượng hàng tồn kho đến đầu tháng 3 vẫn đủ đáp ứng cho hệ thống phân phối. Doanh nghiệp đã chủ động tăng cường nhập lượng hàng lên gần 50% so với kế hoạch trong 10 ngày đầu tháng để đảm bảo cung ứng ổn định. Về phía các nhà máy lọc dầu trong nước, hiện nay chúng đáp ứng khoảng 70-80% nhu cầu thị trường, phần còn lại phải nhập khẩu. Ông Nguyễn Việt Thắng, Tổng giám đốc Lọc Hóa Dầu Bình Sơn (BSR), đơn vị vận hành nhà máy lọc dầu Dung Quất, chia sẻ rằng nhà máy đang sử dụng 30-35% dầu thô nhập khẩu, chủ yếu từ Tây Phi, Địa Trung Hải, Mỹ và một phần Trung Đông. Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông có thể làm tăng mạnh chi phí vận tải, bảo hiểm và rủi ro tài chính. BSR đã ký hợp đồng mua khoảng 3 triệu thùng dầu thô cho tháng 3-5, nhưng nhu cầu mua bổ sung cho các tháng tiếp theo sẽ chịu áp lực lớn về giá và khả năng tiếp cận nguồn hàng. Để giảm nguy cơ thiếu nguyên liệu, BSR kiến nghị ưu tiên sử dụng dầu thô nội địa, hạn chế xuất khẩu mặt hàng này trong giai đoạn rủi ro cao nhằm bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Bài học từ quá khứ và những biện pháp quản lý thị trường
Nhìn lại đầu năm 2022, cuộc chiến Nga – Ukraine đã từng khiến giá dầu thế giới tăng vọt. Khi đó, giá bán lẻ trong nước không theo kịp đà tăng, giá nhập khẩu hàng thành phẩm lại cao hơn giá bán, dẫn đến tình trạng các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu dừng nhập khẩu để tránh lỗ, gây ra thiếu hụt nguồn cung cục bộ. Để ngăn chặn tình trạng này tái diễn, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) đã yêu cầu các thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu theo dõi sát cung cầu, đảm bảo tổng nguồn tối thiểu được phân giao về sản lượng và chủng loại. Lực lượng chức năng cũng sẽ tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi găm hàng, tự ý tăng giá, bán sai giá niêm yết. Chính phủ và các bộ ngành liên quan đang nỗ lực đưa ra các giải pháp bình ổn thị trường, đồng thời theo dõi sát diễn biến quốc tế để có những điều chỉnh chính sách kịp thời, nhằm giảm thiểu tối đa tác động tiêu cực đến nền kinh tế và đời sống người dân.
