Chúng ta đang bước vào một giai đoạn thiên tai cực kỳ phức tạp và nguy hiểm tại khu vực Bắc Bộ. Theo những dữ liệu quan trắc mới nhất mà tôi và các cộng sự ghi nhận, miền Bắc sẽ không có cơ hội ‘thở’ khi phải hứng chịu liên tiếp các đợt mưa dông diện rộng kéo dài từ nay cho đến tận ngày 23/7. Nguy hiểm hơn, hiểm họa không chỉ dừng lại ở những cơn mưa xối xả, mà nằm ở hiểm họa sạt lở đất và lũ quét tàn khốc đang chực chờ tại các vùng núi phía Bắc.
Là một chuyên gia có nhiều năm theo dõi biến đổi khí hậu và thời tiết nguy hiểm tại Việt Nam, tôi phải nhấn mạnh rằng: Đợt thiên tai này có những diễn biến rất dị thường. Sự kết hợp của nhiều hình thế thời tiết cực đoan cùng lúc đang đặt hệ thống phòng chống thiên tai của chúng ta vào trạng thái báo động đỏ.
1. Điểm nóng mưa lũ: Những con số ‘biết nói’ từ thực địa
Để hiểu rõ mức độ nghiêm trọng của đợt thiên tai này, chúng ta cần nhìn vào lượng nước khổng lồ đã trút xuống miền Bắc trong những ngày qua (từ ngày 6 đến 11/7). Do ảnh hưởng của rãnh áp thấp kết hợp với vùng hội tụ gió trên cao, nhiều địa phương đã ghi nhận lượng mưa vượt mọi dự báo thông thường.
Dưới đây là bảng thống kê những ‘túi nước’ khổng lồ tại khu vực vùng núi phía Bắc trong 5 ngày qua mà tôi đã tổng hợp:
| Địa điểm | Tỉnh thành | Lượng mưa ghi nhận (mm) |
|---|---|---|
| Hua Trai | Sơn La | 511.8 mm |
| Mường Trai | Sơn La | 479.4 mm |
| Móng Cái | Quảng Ninh | 469.6 mm |
| Quất Đông | Quảng Ninh | 453.0 mm |
| Bình Thành | Thái Nguyên | 394.2 mm |
Hãy lưu ý rằng, thông thường lượng mưa tháng 7 trung bình nhiều năm chỉ dao động từ 250 – 350mm. Thế nhưng, chỉ trong vòng 5 ngày, nhiều khu vực tại Sơn La, Quảng Ninh đã hứng chịu lượng mưa gấp rưỡi, thậm chí gần gấp đôi trung bình cả tháng. Đây chính là nguyên nhân gốc rễ dẫn đến tình trạng quá tải của địa hình đất dốc.
2. Kịch bản thời tiết miền Bắc từ nay đến 23/7: Hai làn sóng dồn dập
Dựa trên các mô hình dự báo số trị của Việt Nam và quốc tế, tôi xin chia đợt thời tiết nguy hiểm này thành hai giai đoạn nối tiếp nhau để người dân dễ dàng chủ động ứng phó:
Giai đoạn 1 (Từ ngày 11/7 đến 18/7): Mưa dông diện rộng, cục bộ cực đoan
Trong giai đoạn này, hoạt động của rãnh áp thấp có trục đi qua Bắc Bộ kết hợp với vùng hội tụ gió ở mực 1500m đến 5000m sẽ tiếp tục duy trì trạng thái ẩm ướt cực độ. Thời gian mưa tập trung chủ yếu vào chiều tối, đêm và sáng sớm.
Lượng mưa phổ biến mỗi ngày từ 20-40mm, nhưng cực bộ có nơi sẽ vượt trên 100mm chỉ trong vài giờ. Kiểu mưa dồn dập trong thời gian ngắn này cực kỳ nguy hiểm cho các đô thị lớn như Hà Nội, Hải Phòng, Thái Nguyên vì hệ thống thoát nước hoàn toàn có thể bị tê liệt ngay lập tức.
Giai đoạn 2 (Từ ngày 19/7 đến 23/7): Nguy cơ bão chồng bão
Đây là giai đoạn mà chúng ta phải đặc biệt đề phòng. Dự báo từ khoảng ngày 19/7, miền Bắc có khả năng chịu tác động trực tiếp của một dải hội tụ nhiệt đới vắt ngang qua Biển Đông. Trên dải hội tụ này, khả năng cao sẽ hình thành các xoáy thuận nhiệt đới (bão hoặc áp thấp nhiệt đới).
Nếu kịch bản này xảy ra, miền Bắc sẽ phải hứng chịu một đợt mưa lớn diện rộng với cường độ cực khủng. Lượng nước tích tụ từ đợt mưa trước chưa kịp thoát hết sẽ bị bồi thêm một lượng nước mới khổng lồ. Đây chính là công thức hoàn hảo tạo nên những trận lũ lụt lịch sử.
3. Hiểm họa kép từ hiện tượng ‘Đất no nước’
Tại sao tôi lại liên tục nhấn mạnh về nguy cơ sạt lở đất trong đợt mưa này? Trong vật lý địa chất, có một khái niệm gọi là ‘trạng thái bão hòa nước của đất’ (soil saturation).
Khi mưa lớn kéo dài nhiều ngày, toàn bộ các kẽ hở, túi khí trong lòng đất vùng đồi núi đã bị lấp đầy bởi nước. Đất đá lúc này như một miếng bọt biển đã ngấm sũng nước, không còn khả năng liên kết và mất đi hoàn toàn lực ma sát nội tại. Lúc này, chỉ cần một tác động nhỏ, hoặc một cơn mưa rào nhẹ tiếp theo, cả một sườn đồi khổng lồ có thể đổ sập xuống bất cứ lúc nào mà không cần một tiếng động báo trước.
Các khu vực có nguy cơ cao nhất bao gồm các huyện miền núi thuộc tỉnh Sơn La, Hòa Bình, Yên Bái, Lào Cai, Hà Giang, Tuyên Quang, Thái Nguyên và Quảng Ninh. Người dân sinh sống gần các taluy âm, taluy dương, hoặc gần các khe suối tuyệt đối không được chủ quan.
Góc nhìn Chuyên gia Khí tượng: Đừng đùa với thiên tai – Hãy chủ động sinh tồn
Với kinh nghiệm thực địa qua nhiều mùa bão lũ, tôi muốn gửi đến bạn đọc một thông điệp đanh thép: Thiên tai không có chỗ cho sự chủ quan. Cách duy nhất để giảm thiểu thiệt hại là chủ động phòng ngừa và hành động dựa trên dữ liệu thực tế.
Để bảo vệ tính mạng và tài sản của bản thân và gia đình trong những ngày tới, tôi khuyến nghị bạn thực hiện ngay các biện pháp sau:
- Theo dõi sát sao thông tin thời gian thực: Đừng chỉ nghe dự báo thời tiết chung chung. Hãy truy cập hệ thống giám sát thiên tai trực tuyến của Cục Khí tượng Thuỷ văn tại địa chỉ hymetnet.gov.vn để cập nhật lượng mưa theo từng phút.
- Chủ động định vị vùng nguy hiểm: Nếu bạn đang ở vùng núi, hãy liên tục truy cập trang web cảnh báo lũ quét, sạt lở đất tại địa chỉ https://luquetsatlo.nchmf.gov.vn để biết khu vực mình ở có nằm trong phân vùng nguy cơ cao hay không.
- Nhận diện các dấu hiệu sạt lở sớm: Hãy chú ý quan sát xung quanh nhà. Nếu xuất hiện các vết nứt trên tường, nền nhà, mặt đất; cây cối, cột điện bị nghiêng; nước suối đột ngột chuyển sang màu đục ngầu hoặc nghe tiếng động lạ trong lòng đất – hãy di dời ngay lập tức, không chần chừ mang theo tài sản cồng kềnh.
- Đối với khu vực đô thị: Người dân tại Hà Nội và các thành phố lớn cần hạn chế di chuyển trong thời điểm mưa lớn dồn dập vào chiều tối để tránh sập hầm, ngập lụt cục bộ hoặc tai nạn do cây đổ, rò rỉ điện.
Chúng ta không thể ngăn chặn những cơn mưa, nhưng chúng ta hoàn toàn có thể chủ động bảo vệ bản thân bằng tri thức và sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Hãy chia sẻ thông tin này đến người thân của bạn ở các vùng có nguy cơ cao để cùng nhau vượt qua đợt thiên tai đầy thử thách này.
Bạn đã chuẩn bị những phương án dự phòng nào cho gia đình mình trước đợt mưa lũ kéo dài này? Hãy để lại bình luận và chia sẻ kinh nghiệm của bạn bên dưới để chúng ta cùng thảo luận nhé!
