Lãng phí và tham nhũng, cái nào đáng sợ hơn?

Từ trước đến nay, người Việt Nam vẫn luôn coi tham nhũng là quốc nạn lớn nhất nhưng nếu so với tình trạng lãng phí tràn lan gây hại cho nền kinh tế, thì chưa chắc cái nào đáng sợ hơn.

Nền kinh tế Việt Nam ở thời điểm hiện tại đang trải qua một bước ngoặt lớn và nhận được nhiều sự kỳ vọng, khi những cam kết về một chính phủ kiến tạo và phục vụ của thủ tướng đang đồng nghĩa với những cam kết cải cách thể chế mà sự lạc hậu, yếu kém vốn là một trong những nguyên nhân khiến nền kinh tế Việt Nam tăng trưởng dưới tiềm năng trong những năm qua.

Nhưng ở một số khía cạnh, sự tích cực đó chỉ giống như một ánh đèn lẻ loi trong đêm với nền kinh tế Việt Nam. Đêm không chỉ là thiên tai và nhân tai ở miền Nam và miền Trung, không chỉ là cộng đồng doanh nghiệp đang gặp nhiều khó khăn, mà còn trong những vấn đề vĩ mô mà nền kinh tế đang phải đối mặt, chẳng hạn như nợ công bắt nguồn từ tình trạng lãng phí, đầu tư thiếu hiệu quả tràn lan. Từ trước đến nay, người Việt Nam vẫn luôn coi tham nhũng là quốc nạn lớn nhất nhưng nếu so với tình trạng lãng phí tràn lan gây hại cho nền kinh tế, thì chưa chắc cái nào có hại hơn, đáng sợ hơn.

Muốn hình dung một cách tương đối đầy đủ và chính xác về những hậu quả do tình trạng lãng phí tràn lan trong nền kinh tế gây ra cho đất nước và nền kinh tế Việt Nam hiện nay, thì chỉ cần nhìn qua những thống kê về con số nợ công mà Việt Nam đang phải gánh.

Một con số thống kê mới được Bộ Tài chính công bố, theo đó, trong 4 tháng đầu năm 2016, chính phủ đã phải bỏ ra khoảng 2 tỷ USD chỉ để trả nợ và viện trợ. Tình trạng đó đang khiến cho Việt Nam rơi vào tình trạng thu không đủ chi ngày càng trầm trọng hơn, cụ thể tổng thu ngân sách quốc gia trong 4 tháng đầu năm chỉ tăng 1,2% trong khi tổng chi đã tăng tới 4,7%.

Tuy nhiên, con số 2 tỷ USD đó vẫn chưa là gì nếu so với nghĩa vụ trả nợ công của Việt Nam trong vài năm gần đây. Cụ thể thì, nghĩa vụ trả nợ trực tiếp của chính phủ trong năm 2015 là khoảng 296.200 tỷ đồng; và nếu như tính cả nợ bảo lãnh chính phủ và nợ chính quyền địa phương, thì con số nợ phải trả còn lớn hơn rất nhiều, tính tổng cộng trong năm 2015 sẽ vào khoảng 418.400 tỷ đồng, tương đương khoảng 20 tỷ USD.

Chúng ta có thể hình dung được con số 20 tỷ USD này lớn đến chừng nào nếu như nhớ lại một thực tế rằng tổng GDP của Việt Nam trong năm 2015 cũng chỉ mới đạt hơn 200 tỷ USD một chút mà thôi. Nếu so với các quốc gia trong khu vực và trong phạm vi các nền kinh tế mới nổi, thì tỷ lệ nợ công của Việt Nam đang cao hơn hầu hết các nước. Theo báo cáo của chính phủ thì nợ công hiện nay của Việt Nam là khoảng 62,2% GDP, tỷ lệ này cao hơn gấp đôi so với nhiều nước trong khu vực Đông Nam Á và cao gấp rưỡi Thái Lan là nước có mức tỷ lệ nợ công/GDP xếp ngay sau Việt Nam trong khu vực.

Một phần nguyên nhân gây ra tình trạng nợ công trầm trọng hiện nay không gì khác ngoài vấn đề sử dụng nguồn vốn vay một cách lãng phí, không hiệu quả tràn lan trong nền kinh tế. Nếu thống kê các dự án đầu tư thuộc diện ngàn tỷ bị bỏ hoang hay thua lỗ trầm trọng trên khắp cả nước được đăng tải ở các trang báo trong thời gian qua, thì đó hẳn sẽ là một con số khổng lồ.

Chỉ trong vòng chưa đầy một tháng qua mà đã có tới vài dự án có trị giá hàng ngàn tỷ thuộc diện hấp hối, từ dự án khu công nghiệp gang thép TISCO ở Thái Nguyên với tổng mức đầu tư bị đội lên tới gần 8.000 tỷ đồng, cho đến dự án khủng gần nhất đang đắp chiếu là Nhà máy sản xuất xơ dừa ở Hải Phòng với tổng vốn đầu tư lên tới 7.000 tỷ đồng. Hầu hết các dự án ngàn tỷ này đều được thực hiện dựa trên vốn vay nước ngoài, và việc đầu tư lãng phí và hoạt động không hiệu quả là một trong những nguyên nhân chất thêm gánh nặng nợ nần lên vai người dân và nền kinh tế.

Trên thực tế, đó mới chỉ là các dự án đầu tư do các bộ chủ quản nắm, về lý thuyết là được chính phủ kiểm soát hiệu quả ở mức độ gắt gao hơn. Còn tình trạng sử dụng nguồn vốn vay lãng phí tràn lan ở các địa phương, nơi khả năng kiểm tra của chính phủ yếu hơn, thì còn lớn hơn khá nhiều. Khá nhiều chuyên gia kinh tế đã chỉ ra, nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng đó là do cơ chế “xin-cho”, chính phủ vay vốn ODA và các nguồn vốn vay nước ngoài khác rồi cho các địa phương vay lại nhưng phần lớn là được cấp phát miễn phí mà không tính lãi.

Điều này khiến cho các địa phương nhầm tưởng rằng đây là nguồn vốn cho không nên xin càng nhiều càng tốt, dẫn đến tình trạng sử dụng lãng phí tràn lan là không thể tránh khỏi. Về lý thuyết các địa phương khi vay sẽ phải tự đứng ra chi trả, nhưng trên thực tế chính phủ vẫn là người bảo lãnh, nếu địa phương không đủ khả năng trả nợ (rất thường xuyên xảy ra) thì chính phủ, tức là toàn dân, sẽ là người phải đứng ra trả thay.

Nói cách khác, tình trạng của Việt Nam hiện nay đang có rất nhiều điểm tương đồng với Hy Lạp, quốc gia đã rơi vào khủng hoảng nợ công do vỡ nợ và là nguyên nhân khiến cả Liên minh châu Âu (EU) rơi vào khủng hoảng. Vấn đề của Hy Lạp cũng tương tự như Việt Nam hiện nay, đó là đi vay quá nhiều nhưng hiệu quả khi đầu tư các khoản vay vào các dự án trong nền kinh tế quá thấp.

Nói cách khác, Hy Lạp cũng có chung một vấn đề như Việt Nam hiện nay, là sử dụng nguồn vốn vay thiếu hiệu quả và tràn lan, tình trạng đó tích tụ trong một thời gian dài dẫn đến việc khối nợ công bùng nổ và vỡ tung. Việt Nam hiện nay cũng đang ngấp nghé có nguy cơ này, khi mà tỷ lệ nợ công/GDP cao hơn nhiều so với các nền kinh tế mới nổi khác trong khi tỷ lệ sử dụng hiệu quả vốn vay lại thấp hơn nhiều.

Về lý thuyết, khả năng kinh tế Việt Nam bị vỡ nợ như Hy Lạp là không cao, do phần lớn các nguồn vốn vay là đến từ trong nước. Tuy nhiên, nó có thể khiến kinh tế Việt Nam tiệm cận tình trạng mà kinh tế Hy Lạp đang gặp phải, đó là rơi vào tình trạng trì trệ lâu dài do bị gánh nặng nợ nần níu chân, không thể tăng tốc và mãi mãi ở vị trí một nền kinh tế trì trệ và chậm chạp. Nói cách khác, nền kinh tế Việt Nam có nguy cơ rơi vào tình trạng “mãi không chịu lớn”.

Vì thế, có thể thấy so với tham nhũng vốn lâu nay được xem như quốc nạn lớn nhất, thì lãng phí có vẻ như còn đáng sợ hơn nhiều trong ngắn hạn với nền kinh tế Việt Nam. Tham nhũng không/chưa thể khiến kinh tế Việt Nam có nguy cơ khủng hoảng trong ngắn hạn như vấn đề nợ công do lãng phí gây ra.

Tham nhũng vì thế giống như con sâu bên trong khiến thân cây về lâu dài bị mục ruỗng nhưng không chết ngay, còn nợ nần do lãng phí gây ra giống như những nhát rìu đang giáng thẳng vào gốc cây với tần suất ngày càng tăng, và có thể khiến cái cây đổ gục bất cứ lúc nào.

Nhàn Đàm (bài viết có sử dụng một số thông tin từ CafeF, Cafebiz)


Loading...

BÌNH LUẬN BÀI VIẾT


Bình luận8

  • Hạt Đậu NhỏReply

    23-5-2016 09:57:34

    Hai bộ môn này đều đáng sợ như nhau : Những đại dự án đầu tư nghìn tỉ đồng thành sắt vụn: Chẳng truy được trách nhiệm cho ai! ( tìm đọc trên báo lao động ) . Còn môn thứ hai tôi có thằng bạn đi hợp tác lao động đông âu đầu những năm 90 đến 30 tuổi mới về nước , rồi học vội cái bằng luật tại chức và chạy vào làm viện kiểm soát ở một quận mới ở tp HCM , chỉ là tay sai cho chủ tịch quận bán chui đất làm đô thị mà còn kiếm được vài HA đất .

  • NGUYỄN MẠNH HÙNGReply

    22-5-2016 10:07:15

    Không hiểu sao NHÀN ĐÀM lại tách LÃNG PHÍ và THAM NHŨNG thành 2 mối sợ riêng rẽ? Có LÃNG PHÍ thì mới có THAM NHŨNG và muốn THAM NHŨNG phải LÃNG PHÍ! Vì sao GANG THÉP THÁI NGUYÊN? Vì sao SỢI ĐÌNH VŨ?? Vì sao ĐẠM NINH BÌNH??? Vì sao TÀU HOA SEN???? Muốn THAM NHŨNG 1 đồng, chúng phải đổ sông đổ biển 1 000 đồng! Tám nghìn tỷ đồng gang thép Thái Nguyên, Bảy nghìn tỷ đồng sợi Đình Vũ, Mười hai nghìn tỷ đồng đạm Ninh Bình, Một nghìn sáu trăm tỷ tàu Hoa Sen, ... Tất cả đều là LÃNG PHÍ! Và một phần trong số đó là THAM NHŨNG! SỢ CHƯA?

  • Cao Trung TuanReply

    22-5-2016 08:24:22

    Ở Singapore chính quyền cố tăng lương cao cho công chức, thậm chí còn "đua" với doanh nghiệp vốn lương thường cao cho nhân viên. Một triết lý của họ là ăn đủ để khỏi tham nhũng. Tham nhũng thực ra chiếm 5% GDP, không cao lắm. Nhưng để được khoản tiền đó, những kẻ tham nhũng phải phá đi rất nhiều thí dụ như tài sản của xã hội. Thí dụ một ông bộ trường để nhận được hoa hồng thí dụ 1 triệu USD- một hình thức tham nhũng - từ 1 công trình ông ta "tạo điều kiện" cho một doanh nghiệp giá 100 triệu - mà nhẽ ra không nên làm công trình đó... Cao hơn nữa, để nước ngoài cho ông mấy trăm triệu USD ông cho bọn họ vào khai thác khoáng sản nước ông mà việc khaii thác này mang lại bất lợi rất lớn cho nước.... Hoặc đi xa hơn nữa để ông có tiền và quyền thì ông sẵn sàng bán nước cho ngoại xâm như Trần Ích Tắc đã làm. Vậy nên mới nói "tham nhũng như giặc nội xâm" là như thế. Tham nhũng đương nhiên đi song hành với độc quyền. Bởi nếu không tham thì người ta cũng dễ bỏ đi quyên lực.

  • ruoiReply

    21-5-2016 04:12:09

    cả hai đều đáng căm ghét và đáng sợ. đó là những thế lực thù địch nguy hiểm nhất của đất nước và của dân tộc, không kém gì quân xâm lược.

  • NMDungReply

    19-5-2016 01:19:35

    Cả hai đều gây tác hại như nhau. Cả hai đều do những người có quyền lực nhưng ích kỷ, tham lam va vô trách nhiệm gây ra. Không có chiến dịch, phong trào, khẩu hiệu nào bài trừ được hai nạn này ngoài sự công khai, minh bạch.

  • Đặng Ngọc ThủyReply

    19-5-2016 11:17:39

    Lãng phí là cơ hội để tham nhũng! Các dự án tào lao được xây dựng ồ ạt thì một số quan chức biến chất, thoái hóa câu kết với nhóm lợi ích mới 'béo lên'! Vì sao lại xảy ra hiện tượng khá phổ biến này? Do dân thiếu quyền làm chủ với ngân sách - đồng tiền của mình, dù có đi vay quốc tế. Ở các địa phương, việc chi tiêu hầu như không thể kiểm soát nếu HĐND không có quyền lực thực sự và không đại diện thực chất cho nguyện vọng của đa số quần chúng với không đặt ra cơ chế kiểm soát có hiệu quả của HĐ. Sự tương liên của HĐ với người dân cũng rất hình thức, không ít người nghĩ rằng cái ghế này là điểm tựa, khởi đầu cho sự thăng tiến trong chính quyền thay vì là tiếng nói nguyện vọng của những người mà mình đại diện. Họ cho rằng họ đã đã có chỗ dựa mạnh mẽ nên chẳng quan tâm thiết thân đến quyền lợi của dân. Nếu đất nước có các HĐND của dân, do dân, vì dân và làm cho nhân dân thì đất nước sẽ đi lên nhanh chóng chứ chỉ tồn tại cho có hình thức khi không thấy, không biết, không nghe, không làm (4 không) thì đấy không phải là HĐ mà người dân đặt niềm tin. Người dân tin rằng đất nước sẽ đi lên, sẽ khắc phục được các khó khăn đang xảy ra nếu chúng ta có được các HĐND tốt.

  • PhươngReply

    19-5-2016 08:29:36

    Phải nói là cái nào đáng sợ Nhất và ĐẶC BIỆT đáng sợ. Cả hai phải ĐƯỢC liệt vào tội ĐẶC BIỆT NGHIÊM TRỌNG, Vì nó có thể làm SUY VONG hoặc BIẾN MẤT một chính thể QUỐC GIA.

  • ruoiReply

    15-5-2016 06:28:25

    cả hai đều đáng sợ như nhau,đều là tội phạm, là kẻ giặc của toàn dân.lãng phí thì được che đậy kín đáo hơn, lãng phí có khi do tầm nhìn thấp, không quản trị tốt quốc gia, địa phương, coi trọng lợi ích nhóm, đặc quyền đặc lợi, bệnh sĩ diện, háo danh ham lợi.tất cả đều là kẻ giặc của toàn dân tộc.

Cảm ơn bạn đã gửi ý kiến.

Bạn đã gửi ý kiến cho bài viết này.