Mỹ thay đổi chiến lược sau phán quyết trọng tài

Tàu hải cảnh Trung Quốc tiến gần tàu tuần tra biển Việt Nam hồi tháng 5.2014 - Ảnh: Reuters
Trước đây Mỹ tuyên bố Bắc Kinh sẽ phải trả giá nếu phớt lờ phán quyết trọng tài. Tuy nhiên ngày 27.7, Ngoại trưởng John Kerry đã tuyên bố Mỹ mong muốn tránh đối đầu ở Biển Đông.

Trước khi Tòa Trọng tài công bố phán quyết kết luận "đường chín đoạn" của Trung Quốc không có cơ sở pháp lý, các quan chức Mỹ đã nói đến kế hoạch lập liên minh buộc uy tín quốc tế của Bắc Kinh phải trả giá nếu Trung Quốc phớt lờ phán quyết trọng tài.

Reuters ngày 28.7 đã đăng bài viết với tựa đề “Tại sao chiến lược của Mỹ ở Biển Đông không hiệu quả?”. Bài viết ghi nhận hai tuần sau khi có phán quyết trọng tài cho rằng chiến lược của Mỹ lâm vào cảnh rắc rối.

Đầu năm 2016, các quan chức Mỹ liên tục khẳng định các nước trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương cùng các vùng khác, kể cả EU, cần lên tiếng rõ ràng rằng phải tuân thủ phán quyết của Tòa Trọng tài.

Hồi tháng 2, Phó trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ phụ trách Nam Á và Đông Nam Á Amy Searight tuyên bố: “Chúng ta cần cùng nhau lên tiếng mạnh mẽ rằng đó là luật quốc tế rất quan trọng, tất cả các bên cần tuân thủ”.

Hai tháng sau, Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken tuyên bố uy tín của Trung Quốc có nguy cơ bị tổn thất “khủng khiếp” nếu Bắc Kinh phớt lờ phán quyết.

Luật sư của Philippines (quốc gia đã kiện Trung Quốc ra Tòa Trọng tài) thậm chí còn nói Bắc Kinh có nguy cơ bị xếp là “quốc gia phi pháp luật”.

Mỹ ủng hộ vụ kiện của Philippines trên cơ sở Trung Quốc đòi chiếm 85% Biển Đông là hành động đe dọa tự do hàng hải và luật pháp quốc tế. Thế nhưng sau khi phán quyết trọng tài được công bố, việc Mỹ kêu gọi thiết lập một mặt trận thống nhất xem ra không đạt được như mong muốn.

Trong nhóm nước ủng hộ lời kêu gọi của Mỹ có Philippines nhưng một số nước tranh chấp Biển Đông lại không ủng hộ lời kêu gọi này.

Hội đàm song phương Mỹ - Trung bên lề Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN ở Vientaine (Lào) ngày 25.7 - Ảnh: Bộ Ngoại giao Mỹ

Ngày 15.7, EU vì sự kiện Anh rời khỏi khối này nên đã tuyên bố lưu ý về phán quyết trọng tài nhưng tránh trực tiếp quy chiếu đến Bắc Kinh cũng như không nhấn mạnh các bên cần phải tuân thủ phán quyết.

Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN trong hai ngày 24.7 và 25.7 đã ra tuyên bố chung không nêu đến phán quyết trong tài.

Ngày 27.7, Ngoại trưởng Mỹ John Kerry tuyên bố hài lòng với tuyên bố chung của ASEAN. Ông nói: “Tôi rất hài lòng khi ASEAN có một tuyên bố chung bảo vệ được vai trò tối thượng của luật pháp”. Ông cũng nói thêm tuyên bố chung tránh nói đến phán quyết trọng tài cũng không làm mất đi tầm quan trọng của tuyên bố chung. Ông khẳng định phán quyết trọng tài “không thể trở nên vô nghĩa” vì có giá trị ràng buộc pháp lý.

Trong khi đó, một số nhà phân tích lại nhấn mạnh rằng phán quyết trọng tài có nguy cơ trở nên vô nghĩa không hẳn vì Mỹ không thể vận động các đồng minh và bạn bè một cách hiệu quả.

Chuyên gia về Biển Đông Greg Poling ở Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS) của Mỹ nhận xét: “Tất cả chúng ta nên lo lắng vụ này sẽ giảm xuống vì tác động của nó chỉ mạnh khi nào cả cộng đồng quốc tế cùng chung tay tạo nên”.

Ông nói thêm: “Cộng đồng quốc tế đã chọn cách không nói gì. Xem ra đã nhất trí là "chúng tôi không quan tâm. Chúng tôi không muốn trói buộc Trung Quốc vào các tiêu chuẩn đó”.

Chuyên gia về Trung Quốc Dean Cheng ở Tổ chức nghiên cứu Heritage Foundation nhận xét rằng có thể Washington sẽ miễn cưỡng thúc đẩy quan điểm cứng rắn hơn đối với Bắc Kinh, một đối tác kinh tế chủ đạo nhưng cũng là đối thủ chiến lược của Mỹ, vào lúc chỉ còn vài tháng nữa Tổng thống Obama sẽ mãn nhiệm kỳ và đến tháng 11.2016 là bầu cử Tổng thống Mỹ. Ông ghi nhận: “Điều chúng ta có là Trung Quốc gây căng thẳng trên Biển Đông cả về chính trị, ngoại giao và trái pháp luật trong khi đó Mỹ thì chẳng làm gì cả”.

Một lý do để Mỹ tương đối thụ động có lẽ vì Mỹ muốn tránh gia tăng căng thẳng sau phán quyết trọng tài.

Ngày 27.7 tại Manila, trong khuôn khổ chuyến thăm Philippines, Ngoại trưởng Mỹ John Kerry đã tuyên bố tại cuộc họp báo chung rằng Mỹ mong muốn tránh đối đầu ở Biển Đông. Ông còn đề nghị Philippines và Trung Quốc nên tiến hành đàm phán.

Các nhà phân tích lo ngại Bắc Kinh có thể sẽ hành động cứng rắn hơn sau khi tổ chức xong Hội nghị thượng đỉnh G20 vào tháng 9 tới.

Trung Trực (theo Reuters)


Loading...

BÌNH LUẬN BÀI VIẾT


Bình luận0

Cảm ơn bạn đã gửi ý kiến.

Bạn đã gửi ý kiến cho bài viết này.