Theo cách viết trong di chúc của nhà bác học Alfred Nobel, giải Nobel Văn học là một trong sáu nhóm giải thưởng của giải Nobel. Giải được trao hàng năm và cho bất kỳ một tác giả đến từ quốc gia nào với những tác phẩm xuất sắc nhất. "Tác phẩm" ở đây có thể là toàn bộ sự nghiệp sáng tác của người được trao giải hoặc là một số tác phẩm riêng biệt được nêu trong phần lý do trao tặng. Cơ quan quyết định người được nhận Giải Nobel Văn học là Viện Hàn lâm Thụy Điển và quyết định này được công bố vào đầu tháng 10 hàng năm.

Thủ tục xét giải Nobel Văn học hàng năm sẽ được tiến hành theo tuần tự như sau: Viện Hàn lâm Thụy Điển sẽ gửi các đề nghị đề cử những tác giả theo họ là xứng đáng được trao Giải Nobel Văn học. Ngoài các viện sĩ của Viện Hàn lâm Thụy Điển thì thành viên của các hội và viện hàn lâm văn học, giáo sư văn học và ngôn ngữ, những người từng được trao giải thưởng này và chủ tịch các hiệp hội nhà văn cũng được quyền đề cử, tuy nhiên họ không được quyền đề cử bản thân mình.

Theo truyền thống của giải Nobel Văn học, mỗi năm có hàng ngàn đề nghị xét thưởng được gửi đến Viện Hàn lâm Thụy Điển và đề nghị đó phải được gửi trước ngày 1.2. Sau nhiều vòng xét chọn nghiêm nghặt và kỹ lưỡng, danh sách ứng cử viên cho giải Nobel Văn học chỉ còn lại 5 người. Đến tháng 10, các viện sĩ sẽ bỏ phiếu và ứng cử viên nào nhận được quá bán số phiếu sẽ là người được trao giải. Quá trình nhận đề cử và xét giải được diễn ra hoàn toàn bí mật. Nội dung thảo luận về đề cử và về các ứng cử viên sẽ được giữ kín trong vòng 50 năm mới được tiết lộ. Vì vậy chỉ đến khi Viện Hàn lâm Thụy Điển công bố thì mới có thể biết ai là người được giải.

Năm nay giải Nobel Văn học dự kiến sẽ được công bố vào ngày 13.10. Người được xướng tên cho giải văn học danh giá nhất thế giới này sẽ là ai đang được giới văn chương và công chúng quan tâm theo dõi và mong đợi.

Trước thềm công bố người đoạt giải Nobel Văn học năm 2016, đã có nhiều thông tin dự đoán về các tác giả đoạt giải. Theo thông tin từ báo The Guardian của Anh, danh sách các ứng cử viên hàng đầu của giải Nobel Văn học 2016 bao gồm 5 cái tên: nhà văn nổi tiếng Nhật Bản Haruki Murakami, nhà thơ người Syria Adonis, nhà văn người Mỹ Philip Roth, nhà văn người Kenya Ngugi wa Thiong'o và nhà văn người Mỹ Joyce Carol Oates.

Trong nhóm 5 tác giả vừa kể trên thì tiểu thuyết gia người Nhật Haruki Murakami đang được dự đoán là ứng cử viên sáng giá nhất cho giải Nobel Văn học năm nay.

Nhà văn Haruki Murakami - Ảnh: nytime.com

Nhà văn Haruki Murakami sinh năm 1949 tại Kyoto và hiện đang sống ở Boston, Mỹ. Murakami Haruki là một trong những tiểu thuyết gia, dịch giả văn học người Nhật Bản được biết đến nhiều nhất hiện nay cả trong lẫn ngoài nước Nhật. Từ thời điểm nhận giải thưởng Nhà văn mới Gunzo năm 1979 đến nay, hơn 50 năm hoạt động và viết lách, tác phẩm của ông đã được dịch ra khoảng 38 thứ tiếng trên thế giới. Haruki Murakami đã trở thành hiện tượng trong văn học Nhật Bản đương đại với các danh hiệu "nhà văn được yêu thích", "nhà văn best-seller", "nhà văn của giới trẻ"...

Nhà văn Ngũgĩ wa Thiong'o - Ảnh: Tanafriti Writers

Đứng thứ hai trong dự đoán về người đoạt giải Nobel Văn học 2016 là nhà văn người Kenya Ngũgĩ wa Thiong'o. Nhà văn Ngugi wa Thiong'o sinh năm 1938 tại Kenya. Tốt nghiệp Đại học Makerere (Uganda), ông tiếp tục theo học tại Đại học Leeds. Sau đó ông viết văn và bị bỏ tù vì những tác phẩm trực tiếp đả kích chính quyền Kenya. Ngugi wa Thiong'o hiện sống lưu vong ở Mỹ. Những tác phẩm của ông bao gồm tiểu thuyết, kịch, truyện ngắn và tiểu luận, từ phê bình văn học và xã hội văn học thiếu nhi. Ông cũng là người sáng lập và biên tập viên của tạp chí ngôn ngữ Gikuyu Mutiiri.

Nhà văn Philip Roth - Ảnh: The Book Haven

Ở vị trí thứ ba thuộc về nhà văn người Mỹ gốc Do Thái Philip Roth. Ông sinh năm 1933 tại Newark, New Jersey, Mỹ. Ông nhận được sự chú ý lần đầu thông qua tiểu thuyết Goodbye, Columbus do ông nhận được Giải thưởng sách quốc gia hạng mục tiểu thuyết. Từ những năm 1960, Roth làm việc ở Đại học quốc gia Iowa, Princeton, Đại học bang New York, Đại học Pennsylvania và nhiều nơi khác. Từ 1988 ông là Giáo sư Ưu tú tại Cao đẳng Hunter, New York.

Roth được nhiều giải thưởng như Guggenheim fellowship (1959); National Book Award (1960, 1995); Rockefeller fellowship (1966); National Book Critics Circle Award (1988, 1992) và PEN/Faulkner Award (1993, 2000). Năm 1998, Roth nhận huân chương quốc gia về nghệ thuật tại Nhà Trắng và năm 2001 ông đã nhận được giải thưởng cao nhất của Viện Hàn lâm Văn học nghệ thuật Hoa Kỳ, huy chương vàng về tiểu thuyết. Năm 2011, Roth đoạt giải tư Man Booker International Prize.

Hai vị trí tiếp theo cho giải Nobel Văn học thuộc về nhà thơ người Syria Adonis và nhà văn người Mỹ Joyce Carol Oates.

Giải Nobel Văn học 2016 sẽ gọi tên ai là một bí ẩn thú vị khiến cho người quan tâm đến văn chương trên khắp thế giới và cả Việt Nam luôn chú ý theo dõi. Nhưng với một quy trình xét giải và độ bí mật gần như là tuyệt đối của Viện Hàn lâm Thụy Điển thì người được xướng tên năm nay vẫn là điều bí ẩn. Đã có rất nhiều dự đoán lẫn cá cược được đặt cho nhà văn người Nhật Haruki Murakami nhưng xem chừng đó cũng chưa phải là dự đoán chắc chắn.

Giải Nobel Văn học vẫn luôn chứa những điều bất ngờ khó dự đoán, chúng ta vẫn phải chờ đợi công bố của Viện Hàn lâm Thụy Điển, dự kiến sẽ đưa ra vào ngày 13.10 tới.

Tiểu Vũ