Giai thoại 'cha vợ Minh Mạng bị chém' và chuyện Voi 9 ngà

Voi 9 ngà trong truyền thuyết - Ảnh: Internet
Ý nghĩa các giai thoại thể hiện thái độ của người dân nhưng đó không phải sử liệu để làm bằng chứng thể hiện sự tồn tại của nhân vật Huệ phi. Điều này cũng giống như khi đọc về truyền thuyết Sơn Tinh - Thủy Tinh thì chúng ta thấy được ý nghĩa về cuộc chiến chống lũ lụt của ông cha ta chứ chúng ta không thể nào tin là có voi 9 ngà được.

Giai thoại kiểu Lê công kỳ án tả Lê Văn Duyệt không sợ cường quyền đã đi vào tâm khảm người dân. Việc Tả quân chém Hoàng Công Lý bất chấp thân phận kẻ tham nhũng ở đất Gia Định là cha vợ Minh Mạng trên sân khấu ấn tượng mạnh đến mức nhiều người nghĩ là thật. Vì thế, không ai còn nhớ tới giai thoại đời đầu do Trương Vĩnh Ký kể rằng Tả Quân chém Hoàng Công Lý vì trêu ghẹo thê thiếp của Lê Văn Duyệt.

Tuy giai thoại kiểu Lê Công kỳ án mang lại công bằng cho Lê Văn Duyệt nhưng lại đẩy Minh Mạng vào thế kẹt, trở thành vị vua thiếu công minh, có ý bao che cho người thân của vợ phạm tội tham nhũng và bị mang tiếng là kẻ thù vặt khi trả thù Lê Văn Duyệt sau này. Nhiều học giả trong các công trình nghiên cứu và cả các bài viết trong các hội thảo lịch sử gần đây thể hiện xu hướng muốn đòi lại công bằng cho Minh Mạng và cả Lê Văn Duyệt dựa trên các tài liệu lịch sử. Theo đó, không có chuyện Lê Văn Duyệt tự ý chém "cha vợ" Minh Mạng mà cả Minh Mạng và Lê Văn Duyệt đều đồng lòng trừ tham nhũng. Các phân tích mới này cứu Minh Mạng khỏi mang tiếng là vị vua bao che, thù vặt trong vụ án Hoàng Công Lý.

Có thể nói so với giai thoại thời đầu hay kiểu Lê công kỳ án thì các phân tích mới nhất có bước tiến hóa vượt bậc khi bám sát rất gần ghi chép trong chính sử nhưng vẫn còn sót "cái đuôi" chưa chịu rụng là chi tiết Hoàng Công Lý là cha vợ Minh Mạng. Khi đề cập chuyện Hoàng Công Lý là cha vợ vua Minh Mạng thì hầu như các nghiên cứu lại dựa vào chính giai thoại được chép bởi Trương Vĩnh Ký hay Vương Hồng Sển chứ không có bằng chứng lịch sử đáng tin cậy nào khác. Chính chi tiết này khiến các phân tích mới về vụ cha vợ Minh Mạng bị Tả quân chém trở nên mâu thuẫn.

Nếu vua Minh Mạng thực sự "quân pháp bất vị thân" khi chém cha vợ thì chắc chắn sử nhà Nguyễn phải ghi lại chi tiết này để thể hiện gương sáng của quân vương. Trong thực tế, Đại Nam thực lục hay Minh Mạng chính yếu đều không mô tả mối quan hệ này. Trong quá trình đăng các bài về chủ đề này, cũng có độc giả tin theo thuyết âm mưu rằng chính sử bị "đục" nên Huệ phi mất dấu tích. Tuy nhiên, suy luận thế không hợp logic vì hành động dám bỏ vợ yêu vì có người nhà tham nhũng được nhìn nhận như điểm son của một ông vua thì chẳng việc gì phải đục bỏ.

Như vậy, khi điểm qua tất cả các giai thoại từ khi được Trương Vĩnh Ký chép, được dựng thành kịch rồi các phân tích mổ xẻ gần đây thì cái sau đá cái trước. Đặc biệt là trong bản thân mỗi giai thoại thì chi tiết Hoàng Công Lý là cha vợ Minh Mạng đều bộc lộ mâu thuẫn không thể lý giải nổi. Ngược lại, các chính sử từ Đại nam thực lục, Đại nam liệt truyện cho đến Thế phả nhà Nguyễn và cả Khâm định Đại nam hội sự điển lệ đều thống nhất trong việc không ghi nhận ai là vợ của Minh mạng mang họ Hoàng hay ai là Huệ phi cả. Từ việc dựa vào chính sử và cân nhắc tính hợp lý trong các giai thoại thì có căn cứ để khẳng định: Không có chuyện Lê Văn Duyệt chém cha vợ Minh Mạng mà chỉ có chuyện viên tham quan Hoàng Công Lý bị xử tử mà thôi.

Thực ra, người viết bài này không giáo điều đến mức tôn sùng chính sử, hạ thấp dã sử một cách mù quáng. Phương pháp phân tích vấn đề trong mục Bàn tròn lịch sử từ trước đến giờ vẫn là xem cả xét chính sử và dã sử để tiếp cận đến sự thật một cách hợp lý nhất. Các bài viết trước đây trên báo Một Thế Giới đã nhiều lần phân tích sự phi lý trong chính sử như các bài "Cha của Hưng Đạo vương với án oan hãm hiếp cung nữ do Trần Thủ Độ dựng? (xem tại đây)" hay "Cần minh oan cho con trai Hưng Đạo vương bị vu tội phản nghịch" (xem tại đây).

Thậm chí, bài "Trần Khánh Dư bị mang tiếng oan là tham quan? (xem tại đây)" cũng từng có đoạn khẳng định: "Trong nghiên cứu, chính sử thường được tin cậy hơn nhưng không phải lúc nào cũng đúng vì có thể trong bối cảnh nhất định và chịu sự thiên kiến nào đó mà sử gia có cách nhìn nhận hẹp hòi. Còn dã sử là do nhân dân viết, tuy không phải luôn chính xác hay toát lên vẻ hàn lâm nhưng thái độ của nhân dân thì luôn công bằng".

Với những chính sử được ghi chép từ thời Lý - Trần thì báo điện tử Một Thế Giới sẵn sàng phân tích những điểm bất hợp lý. Thời điểm đó, sử liệu còn giữ lại được khá ít ỏi do bị giặc Minh đốt phá và các sử gia thời Lê viết lại nhiều khi ghi cả giai thoại vào chính sử. Việc "sử hóa" các giai thoại rất nguy hiểm vì đó là cách đánh tráo sự việc giống như chuyện giai thoại Hoàng Công Lý là cha vợ Minh Mạng gần như đã biến thành "sử hiển nhiên". Còn sử triều Nguyễn được chép chỉ trong vòng 2 thế kỷ gần đây với sự chi tiết cao, khối lượng sử liệu nhiều hơn hẳn các bộ sử chép thời kỳ trước và đáng tin cậy hơn rất nhiều. Và một lần nữa khẳng định các sử gia nhà Nguyễn không có động cơ gì mà phải gạt bỏ không chép sự tồn tại của Huệ Phi, chẳng qua là vì không có nên không được chép mà thôi.

Còn các giai thoại dân gian về vụ Lê Văn Duyệt chém Hoàng Công Lý là cha vợ của Minh Mạng cũng thể hiện thái độ rất công bằng của người dân. Giai thoại thời Trương Vĩnh Ký chép đã thể hiện thái độ bất mãn của người dân với sự ngang ngược của Hoàng Công Lý nên họ gán cho viên quan này cả cái tội trêu ghẹo đàn bà, đến vợ của Lê Văn Duyệt cũng không tha. Giai thoại kiểu Lê công kỳ án thì lại thể hiện thái độ tôn trọng của người dân đối với vị thanh quan Lê Văn Duyệt và phần nào muốn giải tiếng oan của ông trong vụ bị Minh Mạng cho san ủi cả mộ, truy vô số tội...

Ý nghĩa các giai thoại thể hiện thái độ của người dân nhưng đó không phải sử liệu để làm bằng chứng thể hiện sự tồn tại của nhân vật Huệ phi. Điều này cũng giống như khi đọc về truyền thuyết Sơn Tinh - Thủy Tinh thì chúng ta thấy được ý nghĩa về cuộc chiến chống lũ lụt của ông cha ta chứ chúng ta không thể nào tin là có voi 9 ngà được. Chi tiết voi 9 ngà chỉ là tạo thêm cho hấp dẫn mà thôi.

Có độc giả cho rằng người viết chưa tìm hết đủ giai thoại dân gian thì không chứng minh được việc "Huệ phi không tồn tại". Chất vấn này không phù hợp logic lắm vì với một thứ tranh cãi về sự tồn tại hay không tồn tại thì người ta phải đi chứng minh nó tồn tại chứ không phải là bắt đi chứng minh nó không tồn tại.

Lấy ví dụ về chuyện Voi 9 ngà trong Sơn Tinh - Thủy Tinh thì chỉ có thể từ các bằng chứng khảo cổ và phân tích sinh học để khẳng định không tồn tại Voi 9 ngà trên đời. Còn với những ai tin rằng Voi 9 ngà trong truyền thuyết có tồn tại thì họ cần đi chứng minh.

Xét trong chừng mực nào đó, nhân vật Huệ Phi cũng giống như Voi 9 ngà mà thôi. Dựa trên chính sử và phân tích một cách khoa học của các giai thoại là đủ để chúng ta khẳng định không tồn tại nhân vật Huệ Phi. Còn các nhà nghiên cứu, các nhà phân tích hay bất kỳ ai tin rằng Huệ Phi có tồn tại như trong các giai thoại thì họ cần phải đi tìm bằng chứng đáng tin cậy để khẳng định sự tồn tại đó...

Việc phủ định sự tồn tại của nhân vật Huệ Phi sẽ giúp lịch sử được trả lại đúng sự thật. Minh Mạng chỉ hạ lệnh xử tử viên tham quan Hoàng Công Lý vốn là sủng thần thời Gia Long chứ đừng 'đóng mác' cho ông là xử tử cha vợ, hay để bụng với Lê Văn Duyệt trong vụ án Hoàng Công Lý.

Chủ đề phủ định Hoàng Công Lý là cha vợ Minh Mạng trên báo Một Thế Giới cũng xin khép lại tại đây. Xin cảm ơn quý độc giả đã quan tâm theo dõi từ trước đến giờ.

Anh Tú

Nguyễn Phúc Tộc thế phả đã ghi hết danh sách người có tên tuổi trong hậu cung của vua Minh Mạng và không có ai họ Hoàng hay Huỳnh

Nguyễn Phúc tộc thế phả cũng ghi hết hậu cung của Tự Đức có tung tích dù không sinh được con cho nhà vua

Các kỳ trước

Phó tổng trấn Gia Định là sủng thần thời Gia Long bị Minh Mạng xử chết vì tham nhũng

Không có chuyện vua Minh Mạng xử tử 'cha vợ' là Phó tổng trấn Gia Định

Sự phi lý trong giai thoại 'Lê Văn Duyệt chém đầu cha vợ Minh Mạng'

Chuyện 'Tả quân chém cha vợ Minh Mạng': Khi lịch sử được chế biến trên sân khấu


Loading...

BÌNH LUẬN BÀI VIẾT


Bình luận7

  • Anh TúReply

    07-12-2018 11:05:52

    Gửi bạn QQQQQ: Nếu bạn tin có Huệ Phi thì bạn nêu bằng chứng về sự tồn tại của nhân vật đó chứ tác giả không cần phải chứng minh sự không tồn tại. Rất mong được bạn gửi sử liệu đáng tin cậy vào anhtu.ttnn@gmail.com. Gửi bạn 2 bản in trong Nguyễn phúc tộc thế phả ở cuối bài để khẳng định việc ghi chép không cần phải dựa vào tiêu chuẩn có con hay không. Hy vọng bạn thỏa mãn với câu trả lời này. - Anh Tú

  • qqqqqReply

    06-12-2018 06:30:04

    Tôi đã không tin chuyện Lê Văn Duyệt chém Hoàng Công Lý nên không hào hứng bàn đến giai thoại này và đồng tình với tác giả Anh Tú là dừng ở đây vì dù sao giai thoại cũng chỉ là …giai thoại! Tại đây xin trình bầy ý kiến về một phát hiện của tôi trong chuyện “các bà vợ của vua Minh Mạng”! Bác Anh Tú viết “vua Minh Mạng có tổng cộng là 43 bà vợ”. Đọc Nguyễn Phúc Tộc Thế Phả, mới chỉ cần chú ý đến câu “Ngoài ra còn một số bà khác không rõ tên và lai lịch” thì đã thấy con số 43 này là không đúng rồi. Theo bảng qui định thứ bậc thì có 6 chức “phi” (không kể Hoàng quí phi) thế mà trong danh sách chỉ có 2 bà là phi, vậy còn mấy bà “chức sắc” nữa đi đâu rồi? Cứ cho là Minh Mạng không phong hết đến 6 bà phi nhưng không lẽ chỉ có 2? Nhưng đáng chú ý là trong cái danh sách này có 12 bà là “cung nhân”, thậm chí ngoài ra còn có 2 bà “chẳng là cái gì cả”. Vậy, tiêu chuẩn như thế nào thì có tên trong danh sách này? Không lẽ Minh Mạng chỉ có 12 cung nhân? Nhiều tài liệu viết khác nhau nhưng cứ phải là “mấy trăm”. Ngay chính sử cũng cho biết, năm 1825 có hạn hán, vua Minh Mạng phán rằng “Hay vì con gái bị giam hãm trong cung nhiều, nên âm khí uất tắc mà đến thế chăng?” nên ông ra lệnh “tạm lựa cho ra 100 người” (Đại Nam Thực Lục chính biên - Đệ nhị quyển - Quyển XXXI - Thực lục về Thánh tổ Nhân hoàng đế). Vậy ngoài 12 bà cung nhân trong danh sách thì mấy trăm bà khác không được gọi là vợ vua? Thế thì phải sinh ra khái niệm mới “là cung nhân nhưng không phải là vợ vua”? Vua Minh Mạng có 142 con, cộng số con của 43 bà trên là 132, vậy còn 10 con nữa chính là của mấy bà “không rõ tên và lai lịch” đây! Xem đi xem lại cái danh sách thì tôi phát hiện ra rằng, tiêu chuẩn duy nhất để có tên trong danh sách là “có con”, và tôi chợt hiểu, thực chất đây là “Danh Sách Các Bà Mẹ Của Các Hoàng Tử, Hoàng Nữ Của Vua Minh Mạng” mà còn thiếu mấy bà chưa xác minh được! Mong được nghe ý kiến của bác Anh Tú và mọi người./ Trân trọng!

  • qqqqReply

    07-12-2018 10:03:26

    Tôi đã có một nhận định rằng bản danh sách các bà vợ của vua Minh Mạng thực chất là “Danh Sách Các Bà Mẹ Của Các Hoàng Tử, Hoàng Nữ Của Vua Minh Mạng”, nhưng xem kĩ lại tôi tự thấy nhận định này là không đúng, mà tôi có một nhận định mới, xin được trình bầy! Tác giả Anh Tú viết “vua Minh Mạng có tổng cộng là 43 bà vợ”. Đọc Nguyễn Phúc Tộc Thế Phả, mới chỉ cần chú ý đến câu “Ngoài ra còn một số bà khác không rõ tên và lai lịch” thì đã thấy con số 43 này là không đúng rồi. Đáng chú ý là trong cái danh sách này có 12 bà là “cung nhân”, thậm chí ngoài ra còn có 2 bà “chẳng là cái gì cả”. Vậy, tiêu chuẩn như thế nào thì có tên trong danh sách này? Không lẽ Minh Mạng chỉ có 12 cung nhân? Nhiều tài liệu viết khác nhau nhưng cứ phải là “mấy trăm”. Ngay chính sử cũng cho biết, năm 1825 có hạn hán, vua Minh Mạng phán rằng “Hay vì con gái bị giam hãm trong cung nhiều, nên âm khí uất tắc mà đến thế chăng?” nên ông ra lệnh “tạm lựa cho ra 100 người” (Đại Nam Thực Lục - NXB Giáo Dục 2004, Tập 2, trang 395). Vậy sao lại có chuyện có 12 cung nhân (và 3 bà nữa) được gọi là “vợ” còn hàng trăm cung nhân khác lại không? Thế thì phải sinh ra khái niệm mới “là cung nhân nhưng không phải là vợ vua”? Xem đi xem lại cái danh sách thì tôi phát hiện ra rằng, tiêu chuẩn duy nhất có tên trong danh sách là “có con”. Thế nhưng, phần viết về vua Tự Đức, ông không có con mà vẫn có danh sách các bà? Vậy phải tìm hiểu tiếp! Và tôi đã tìm thấy, tại phần viết về vua Đồng Khánh, có câu “Về phi tần, ngài cũng có nhiều bà, chúng ta chỉ chép hai Hậu và một số bà có con” (Nguyễn Phúc Tộc Thế Phả - NXB Thuận Hóa - Huế 1995, trang 378). Vậy là rõ! Danh sách các bà vợ của vua Minh Mạng thực chất là “Danh Sách Các Bà Vợ Chính (là “chức sắc”, “cán bộ cấp cao”) Và Một Số Bà (là “cán bộ cấp thấp”) Có Con”, và xin khẳng định câu viết của tác giả Anh Tú “vua Minh Mạng có tổng cộng là 43 bà vợ” là sai!/ Trân trọng!

  • qqqqReply

    09-12-2018 04:19:33

    Kính gửi Quí Tòa soạn Báo Một Thế Giới, chuyên mục Bàn Tròn Lịch Sử! Tôi có gửi một ý kiến tham gia bàn luận chuyện “vợ vua Minh Mạng” trong đó có viết “Gửi riêng tác giả Anh Tú” để trong ngoặc đơn. Tôi xin được nói rõ rằng phần gửi riêng tác giả Anh Tú chỉ là đoạn để trong ngoặc đơn thôi, còn phần viết sau ngoặc đơn là phần tham gia bàn luận. Vậy kính đề nghị Quí Tòa soạn bỏ đoạn trong ngoặc đơn đi và đăng phần ý kiến để mong có các độc giả cùng tham gia bàn luận. Tôi xin trân trọng cảm ơn Quí Tòa soạn! - qqqqq.

  • MINHReply

    17-12-2018 04:05:04

    Truyền thuyết về voi 9 ngà tuy khó tin nhưng nếu phủ nhận dựa trên những phân tích sinh học và bằng chứng khảo cổ để phủ nhận thì cũng không đúng. Việc chưa tìm thấy bằng chứng khảo cổ chứng minh sự tồn tại của loài voi này chỉ có nghĩa là đến giờ chưa tìm thấy chứ không hoàn toàn có nghĩa là không có. Hơn nữa với thời gian thì trừ trong điều kiện bảo quản tốt thì cũng rất khó còn tồn tại bằng chứng về chúng - nếu quả thực chúng có thật. Còn bằng chứng sinh học thì tôi không rõ dựa trên cơ sở nào để có phân tích như vậy. Hơn nữa tôi đồ rằng nếu quả thật có tồn tại loài voi này thì số lượng cũng không nhiều (thậm chí chỉ vài cá thể đột biến gien dựa trên một loài voi khác có nhiều ngà nhưng tất nhiên không đến 9 ngà - đã từng tồn tại thời xa xưa nhưng đã tiệt chủng từ lâu), ngà của chúng có thể cũng không to như ngà voi bây giờ. Trước đây có ai nghĩ gà 9 cựa từng tồn tại đâu vậy mà bây giờ rõ ràng việc tồn tại loài gà này có ai phủ nhận đâu.

  • Thầy bói xem voiReply

    18-12-2018 03:38:56

    Bằng chứng sinh học thì giải phẫu voi người ta không thấy có lý do gì để voi phải có đến 9 ngà vì nó chỉ cần 2 ngà to khỏe để húc cây đào đất kiếm thức ăn. Nếu 9 ngà mà nhỏ thì không phục vụ được gì trong việc sinh tồn và tiến hóa của voi. Với cách suy luận đầy tính "siêu hình" của Minh thì trên đời có cả voi trăm ngà, voi vạn ngà, voi triệu ngà nhưng giờ chưa tìm thấy mà thôi.

Cảm ơn bạn đã gửi ý kiến.

Bạn đã gửi ý kiến cho bài viết này.