Tội phạm tăng do đâu?

Thành trì chắc nhất để ngăn chặn có hiểu quả tội phạm chính là văn hóa, đạo đức chứ không phải pháp luật - Ảnh: Internet
Mọi ứng xử tồi khi mới manh nha trong cộng đồng đã bị cộng đồng lên án mạnh mẽ, đấu tranh bài trừ, tẩy chay thì nó sẽ không có cơ hội phát triển lên thành tội phạm. Một cộng đồng mà xây dựng được nền văn hóa đạo đức tốt, và tôn sùng nó để cho nó có sức mạnh bắt buộc mọi cá nhân phải tuân theo, thì tội phạm sẽ không thể lan tràn.

Sáng 13.11, trình bày Báo cáo tình hình, kết quả công tác phòng chống tội phạm, vi phạm pháp luật năm 2018 trước Quốc hội , Bộ trưởng Bộ Công an Tô Lâm cho biết tình hình tội phạm, vi phạm pháp luật vẫn diễn biến phức tạp, tính chất vẫn nghiêm trọng, cường độ bạo lực gia tăng, số người chết do hậu quả của các hành vi vi phạm pháp luật và tội phạm thuộc lĩnh vực xâm phạm trật tự xã hội tăng lên (1.451 người chết, tăng 3,9%). Một số loại tội phạm tăng như: cướp tài sản tăng 5,1%, giết người tăng 3,9%. Trong đó, có một số vụ án giết nhiều người với thủ đoạn dã man, tàn bạo gây bức xúc, lo lắng trong xã hội.

Và khi báo cáo này được đọc trong Quốc hội, thì bên ngoài, xã hội vẫn liên tiếp xảy ra những vụ án giết người, vi phạm pháp luật làm chết người rất đáng báo động.

Như vậy có một vấn đề đặt ra: tội phạm bạo lực tăng, thì nguyên do đâu? Các nhà quản lý phải tìm ra được nguyên nhân này mới khắc phục được tình hình, làm giảm tội phạm.

Người ta dễ nghĩ ngay đến do hình phạt quá nhẹ nên tội phạm gia tăng, và cho rằng phải tăng nặng hình phạt mới chặn đứng được tội phạm.

Tuy nhiên thực tế đã xảy ra các vụ án mà nhiều can phạm dù biết phải đối mặt với hình phạt tử hình nhưng vẫn quyết phạm tội xong rồi tự sát, hoặc bị bắt tuyên án tử hình vẫn nhơn nhơn thách thức pháp luật chứ không hối hận. Như vậy rõ rằng là hình phạt nặng vẫn không phải là tuyến phòng thủ hữu hiệu đối với tội phạm.

Cho nên cần phải chú ý nhận ra một mối quan hệ biện chứng là: tội phạm tăng lên khi đạo đức xã hội đi xuống!

Điều này là chính xác.Những người phạm tội lỗi với đồng loại của mình thì đương nhiên là những người đạo đức tồi tệ. Chẳng có ai đạo đức tốt lại đi xâm phạm đến quyền lợi chính đáng của người khác cả. Đó là điều không phải bàn cãi.

Như vậy là nguồn gốc của tội phạm bắt đầu từ vấn đề đạo đức của con người. Có thể nhận ra rõ ràng là, ở đâu có những con người có đạo đức tốt thì người ta không có ý thức phạm tội lỗi với nhau, và do đó chẳng bao giờ phải cần đến hình phạt của pháp luật. Có nghĩa, nơi nào có đạo đức tốt thì chẳng cần đến pháp luật xử lý vi phạm hành chính, pháp luật xử lý hình sự, họ cũng không xâm phạm đến quyền lợi của nhau.

Ngược lại ở đâu mà con người đối xử tàn nhẫn với nhau thì dù pháp luật có đặt ra nhiều án tử hình chăng nữa vẫn không ngăn được tội phạm khi kẻ ác thậm chí còn sẵn sàng giết người xong rồi tự sát, mà không sợ sự răn đe của pháp luật.

Cho nên khi tội phạm tăng do đạo đức xuống cấp thì việc pháp luật đặt ra hình phạt nặng chỉ có tác dụng kiềm chế tội phạm tạm thời mà thôi. Sau một thời gian bị kiềm chế và chững lại, thì tội phạm lại bắt đầu quen với hình phạt nặng đó mà càng thách thức pháp luật khi tiếp tục phạm tội, ta gọi là nhờn luật là vì thế. Điều này giải thích tại sao nhiều chế tài, hình phạt nặng lên nhưng vi phạm, tội phạm sau một thời gian bị kiềm chế lại tăng lên.

Như vậy là không thể giải quyết được rốt ráo vấn đề tội phạm bằng sự răn đe của pháp luật. Pháp luật không thể cứ tiếp tục tăng sự răn đe lên mãi được. Chẳng hạn, với tội cố ý gây thương tích, luật không thể cứ tăng nặng hình phạt lên mãi đến mức tử hình được với lý do tội phạm này tăng. Hay việc xây dựng trái phép không thể phạt đến mức đi tù được. Chú ý rằng pháp luật là phải công bằng, cho nên hình phạt của pháp luật chính là để đòi lại sự công bằng đó khi đã bị kẻ phạm tội lấy đi.

Cho nên khi hình phạt nặng đi quá giới hạn sự công bằng thì pháp luật lại trở thành công cụ trả thù, gây nên áp bức bất công. Và do đó cần lưu ý rằng khi hình phạt của pháp luật tăng nặng quá giới hạn công bằng thì pháp luật lại là xâm phạm đến quyền con người. Điều này cũng đúng với mọi chế tài cấm đoán của pháp luật, nếu mở rộng sự cấm đoán quá thì sẽ xâm phạm đến quyền con người.

Cho nên, bản chất hình phạt của pháp luật chỉ là biện pháp để giải quyết hậu quả xảy ra. Khi đã có tội phạm rồi thì bắt buộc pháp luật phải trừng phạt để chặn lại ý thức phạm tội. Tức là, nó chỉ là công cụ để giải quyết phần ngọn của vấn đề tội phạm đã xảy ra. Để giải quyết cái gốc của nó là sinh ra từ đạo đức xuống cấp, thì phải dùng đến một công cụ khác.

Công cụ đó chính là văn hóa. Văn hóa luôn có đặc điểm là của số đông dân cư, cho nên theo nguyên tắc tâm lý đám đông, mỗi cá nhân sẽ bị văn hóa của cộng đồng cuốn vào và phải thuận theo lối ứng xử văn hóa của cộng đồng đó.

Cho nên một cộng đồng mà xây dựng được một nền văn hóa đạo đức tốt, và tôn sùng nó để cho nó có sức mạnh bắt buộc mọi cá nhân phải tuân theo, thì cái gốc tội phạm sẽ không được hình thành. Mọi ứng xử tồi khi mới manh nha trong cộng đồng đã bị cộng đồng lên án mạnh mẽ, đấu tranh bài trừ, tẩy chay thì nó sẽ không có cơ hội phát triển lên thành tội phạm.

Tuy nhiên, dù đã có một nền văn hóa đạo đức tốt rồi nhưng nếu như cộng đồng ấy lại không tôn sùng nó để cho nó có sức mạnh lôi cuốn, bắt buộc các cá nhân phải tuân theo thì tức là nền văn hóa ấy đã bị suy yếu, và nó sẽ không đủ sức giữ được đạo đức của các cá nhân trong xã hội. Đó chính là nguyên nhân của tình trạng tội phạm bạo lực gia tăng hiện nay, và là minh chứng cho quy luật này.

Mặc dù văn hóa đạo đức truyền thống của cha ông ta đã có dạy "Đói cho sạch, rách cho thơm", "Giấy rách phải giữ lấy lề" rất phổ biến trong xã hội xưa, thế nhưng ngày nay xã hội đã không còn tôn sùng văn hóa đó nữa khi sự nhắc đến đã vắng bóng, mà bắt đầu nghiêng dần sang lối sống coi trọng vật chất hơn, do đó làm cho đạo đức trở nên bị thất thế, lép vế đi khi đứng cạnh vật chất. Ngày nay, người có tiền được trọng vọng hơn là người có đạo đức. Điều này dẫn đến lối sống thực dụng, lừa dối, hãm hại nhau cốt sao để thu lợi ích vật chất cho mình. Bởi có tiền, họ được số đông kính nể, chứ không bị coi thường như khi họ có đạo đức mà nghèo. Và cái giá phải trả là quá đắt, như những tội phạm bạo lực, man rợ đã xảy ra.

Và khi tội phạm đã xảy ra như vậy thì bắt buộc phải có pháp luật hình sự chặn lại. Thế nhưng cần hiểu ra rằng, sinh ra pháp luật hình sự chỉ là để răn đe ý thức phạm tội đã được hình thành rồi, khi văn hóa đã không còn giữ được đạo đức cho con người ta nữa. Mà khi ý thức phạm tội lỗi đã hình thành, thì dù pháp luật có răn đe đến mấy, nếu người ta quyết tâm phạm tội thì sẽ tìm cách né tránh hoặc chấp nhận trả giá để thực hiện cho bằng được, như những vụ án giết người xong rồi tự sát, hay đứng yên chịu bị bắt bị tuyên án tử hình mà không hề hối hận. Bởi là sự răn đe chứ không phải sự canh gác ngăn chặn, cho nên nếu như người ta vẫn không sợ sự răn đe đó thì vẫn phạm tội dễ dàng như tình trạng phạm tội man rợ vừa qua.

Cho nên khi cơ quan bảo vệ pháp luật không thể canh gác 24/24 giờ tất cả mọi người trong xã hội để ngăn chặn họ không thực hiện hành vi phạm tội, thì giải pháp tốt nhất vẫn chỉ là bằng văn hóa. Cần hiểu một nguyên tắc rằng, hình phạt của pháp luật chỉ để chống lại số ít chứ không phải chống lại số đông. Nhà tù chỉ dành cho số ít dân số chứ không thể dành cho số đông được. Cho nên khi tình trạng vi phạm pháp luật là số đông trong khi không thể tăng nặng thêm hình phạt được nữa, thì chỉ có dùng văn hóa mới uốn nắn được tư tưởng đạo đức của số đông. Khi tư tưởng đạo đức của họ tốt thì tất nhiên họ không muốn phạm tội lỗi với đồng loại của mình.

Phạm Mạnh Hà


BÌNH LUẬN BÀI VIẾT


Bình luận4

  • Nguyễn Ngọc HữuReply

    17-12-2018 10:26:45

    Trước hết người dân ghi nhận, ủng hộ sự nỗ lực rất lớn của lãnh đạo trong ngành tư pháp, công an và hệ thống chính trị đã đưa đến kết quả là các vụ việc sai phạm lớn, có liên quan đến cán bộ quan chức cao cấp được đưa ra ánh sáng và bị chế tài theo pháp luật. Đây là sự đóng góp rất to lớn của chính ông tổng bí thư. Nhờ có ông, dưới sự lãnh đạo của ông... lần đầu tiên người dân đã cảm nhận thế lực đen tối, hắc ám đang lùi bước không còn có thể hoành hành như chỗ không người. Cái chân chính rõ ràng là đang thắng thế, đang phát triển. Ngày nay khuynh hướng 'đức trị' đối với các nước phát triển, ít hoặc hầu như không có tham nhũng lớn đều xem đó là nhân tố phụ, mà 'pháp trị' mới là nhân tố chính để quản lý xã hội. Luật pháp nghiêm minh và không được phép có bất cứ chính sách nào cản đường sự chế tài của luật pháp thực thi nhiệm vụ của nó thì đất nước sẽ bình yên, lòng người mới ổn định. Thượng tôn pháp luật phải trở thành nhân tố chính của xã hội, xã hội chỉ phát triển đúng đắn nếu nó thượng tôn pháp luật. Thời xưa ở Trung Hoa, khi tôn giáo chưa trở thành một quyền lực lớn trong xã hội thì các nhà chính trị (Hàn Phi, Tuân Tử) đều có luận thuyết nhấn mạnh về tính pháp trị và xem đó là nguyên tắc dĩ công cho nền quân chủ. Hiện nay, ở ta ngành tư pháp vẫn bị ràng buộc theo hệ thống chính trị một cách vô hình dưới điều kiện một đảng cầm chính, cầm quyền. Chính sách này cần phải cải cách để hệ thống này trở nên hiệu quả hơn! Nước ta không chỉ xử lý việc đã rồi, sai phạm đã xảy ra mà còn hướng đến không thể có khe hở cho sai phạm có thể lợi dụng, lạm dụng. Nếu tất cả cán bộ, quan chức tham nhũng (vừa và lớn) thì dù có về hưu vẫn bị đưa ra xét xử với mức án tương xứng, đồng thời tịch biên tài sản (một phần hoặc toàn bộ) thì hiện tượng tham nhũng sẽ co lại. Việc kiểm soát tài sản, chuyển ngân tài chính của giới quan chức ra nước ngoài cũng chặt chẽ thì việc chống tham nhũng ở ta mới đạt được kết quả như Trung Quốc đang tiến hành. Dân chủ hóa mối quan hệ giữa chính quyền với nhân dân là yếu tố cho điều kiện 'dân biết, dân bàn, dân làm dân kiểm tra'. Nếu có sự vướng mắc vào khuynh hướng này thì mọi biện pháp đều vô nghĩa, chỉ xử lý phần ngọn nhưng cái gốc vẫn còn đó trong sự không minh bạch. Tất nhiên, không thể dân chủ hóa quá giới hạn vì tính ổn định của thể chế, tuy vậy, độ mở cũng cần đạt đến ngưỡng cần thiết. Việc dân chủ hóa đất nước sẽ làm mạnh lên thể chế vì nó thúc đẩy sáng kiến, niềm tin vào hệ thống chính trị chứ không làm thui chột yếu tố này. Vì vậy, nó cần được đề cao!

  • tuantran Reply

    26-11-2018 02:55:52

    gần đây những vụ án thường được báo chí.và các phương tiện truyền thông nhắc đến đó là tham nhũng họ là những ai ? họ là những người được giáo duc nhiều nhất bài bản nhất nhưng vẫn phạm tội vậy tội phạm tăng là do đâu tôi cũng tự hỏi như vậy

  • Nguyễn Hoàng HảiReply

    25-11-2018 04:55:33

    Tôi nghĩ khái niệm "tội phạm“ khá phức tạp vì có những cái chung giữa các nước, nhưng cũng không ít cái riêng (ví dụ chế tài nặng những đối tượng các nước không làm vậy như vụ xử tù trẻ giật mũ ở Tiên Lãng, vị thành niên cướp đồ ăn ở TP Hồ Chí Minh, coi bạo hành gia đình là chuyện riêng, xử lý tham nhũng quá chậm và nhẹ…). Bây giờ nếu chỉ nghĩ chăm lo phần đạo đức sẽ giảm đi được tội phạm theo cách: ĐỨC TRỊ của Nhà nước và với nhân dânvà từng gia đình "đề cao giáo dục đạo đức“ thì tôi nghĩ nó cũng chỉ đạt phần nào và không phù hợp với tinh thần chủ đạo chung của các quốc gia trên thế giới là "PHÁP TRỊ“, tức là ở mức Quốc gia là pháp luật phải được xuyên suốt và phải được thượng tôn -, và trong gia đình phải xây dựng được trật tự, kỷ cương, nền nếp song song là giáo dục đạo đức, thẩm mỹ - hay đơn giản là từng gia đình hay xã hội đều phải quan tâm chăm lo các thành viên của mình thành con người tốt, khỏe mạnh toàn diện về nhận thức và tinh thần. Tóm lại tôi hiểu để tội phạm giảm, và có thể giảm nhanh phải vận hành được đồng bộ toàn hệ thống chính trị, xã hội, pháp luật, tôn giáo, giáo dục, kinh tế … từ Nhà nước tới từng người dân theo một trật tự tối ưu và triển khai toàn diện chứ chỉ nhấn mạnh đạo đức là "quyết định“ e rằng quá phiến diện và tôi đáng tiếc chỉ ủng hộ phần nào (theo đúng phần trăm mà đạo đức tác động tốt để giảm tội phạm).

  • Trần Văn BảyReply

    23-11-2018 10:35:41

    Chỉ có tôn giáo với cách tổ chức sát sao, chặt chẽ, giới luật về đạo đức nghiêm minh, nghiêm khắc đồng thời việc rao giảng thánh đạo, lẽ phải, chân lý đời sống thế tục cho tín đồ được tiến hành liên tục hằng ngày, hàng tuần thì mới là rào ngăn hữu hiệu để con người có đạo đức cộng đồng và gia đình hiệu quả nhất. Các nhà lãnh đạo trong tôn giáo (đại đức, linh mục) là những người được giao phó nhiệm vụ này. Trong thực tế, họ làm tốt hơn cán bộ tuyên huấn. Tín đồ đều sùng kính khi nghe các đức cha, các đức thầy giảng đạo đức, chứ nói nói thật...ít người há hốc mồm nghe các cán bộ giảng về điều đó mà chỉ buồn ngủ thôi!

Cảm ơn bạn đã gửi ý kiến.

Bạn đã gửi ý kiến cho bài viết này.