Dạy sử không nên dùng 'photoshop'

Giáo sư Sử học Phạm Hồng Tung
Ngày 13.2.2019 trên báo Vietnamnet đăng ý kiến của GS Sử học Phạm Hồng Tung về việc dạy sử đối với cuộc chiến tranh biên giới phía Bắc năm 1979. Ông hiện đang giảng dạy tại Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQG Hà Nội), và là Chủ biên chương trình Lịch sử trong chương trình giáo dục phổ thông tổng thể.

Trong đó, đáng chú ý GS Tung có đề xuất việc “hòa giải thống nhất” trong dạy lịch sử giữa 2 nước Việt - Trung nói chung và về cuộc chiến biên giới năm 1979 nói riêng. Ý kiến này đã gây ra nhiều tranh cãi trái chiều trong dư luận.

Bởi nói đến lịch sử, cần chú ý những điểm sau:

- Thứ nhất, lịch sử là gương soi quá khứ, chứ không phải là tuyên truyền

Trước tiên, cần nhận thức cho đúng đắn một điều thuộc về bản chất đầu tiên của khoa học lịch sử, đó là lịch sử là bài học của quá khứ, được rút ra để phục vụ đường lối ứng xử trong tương lai. Cho nên, luôn luôn phải có một nguyên tắc bất di bất dịch về việc ghi chép, dạy sử là: phải phản ánh khách quan, chính xác những gì đã xảy ra, giống như đem một cái gương soi vào quá khứ vậy.

Có như vậy thì các thế hệ về sau mới rút ra được bài học chính xác về lịch sử, để có phương hướng ứng xử đúng đắn trong tương lai. Đó là yêu cầu cơ bản nhất đặt ra đối với ngành khoa học lịch sử. Điều này khác với lĩnh vực tuyên truyền, vốn thể hiện đường lối chính trị hiện hành, và có thể thay đổi theo từng thời kỳ.

- Thứ hai, không chính trị hóa việc viết và dạy lịch sử

Như vậy, do cần phải rút ra bài học chính xác về lịch sử, cho nên, dẫn đến hệ quả tất yếu là không thể chính trị hóa lĩnh vực lịch sử được. Bởi nếu đặt lĩnh vực lịch sử dưới con mắt của ý đồ chính trị, thì tấm gương soi quá khứ đó sẽ bị chỉnh sửa, "photoshop" theo ý muốn chủ quan của đường lối chính trị, lúc này, sách lịch sử đã đương nhiên trở thành "tác phẩm văn học tuyên truyền", với những lối diễn đạt mang màu sắc cảm xúc, thậm chí áp đặt ý đồ tuyên truyền khi "tô hồng" hay "bôi đen" theo ý muốn.

- Thứ ba, do đó, viết các sự kiện lịch sử là không thể theo thỏa thuận (thỏa hiệp) giữa các bên

Do viết sử là soi gương quá khứ, cho nên, đã là cái gương soi thì vĩnh viễn không thể có sự can thiệp của bất kì một thỏa thuận nào vào cái gương đó được. Gương soi mà bị can thiệp, làm "to" hơn chỗ này và làm "nhỏ" đi chỗ kia, hay làm "dài ra" chỗ này và làm "ngắn lại" chỗ kia thì nó sẽ không còn cho ra hình ảnh chính xác của sự thật nữa, ở đây "cái gương" sách lịch sử là để chiếu lại hình ảnh chính xác về quá khứ.

Về việc này, GS Tung có dẫn ra trường hợp của các nước Đức - Pháp và Pháp - Phổ đã từng xảy ra chiến tranh với nhau, họ đã tiến hành hòa giải lịch sử để đi đến thống nhất dạy chung một chương trình lịch sử giữa 2 bên nhằm chấm dứt hận thù quá khứ.

Tuy nhiên xin lưu ý, việc hòa giải lịch sử của họ là phải trên nguyên tắc tôn trọng sự thật khách quan, phi chính trị hóa lĩnh vực lịch sử, thì họ mới hòa giải chung một sự thật được. Và quan trọng tiếp đó, là thái độ đối ngoại của họ với nhau đã xác định thông cảm, tha thứ cho nhau cho nên họ mới chấm dứt sự thù hận quá khứ được. Chứ không phải việc họ hòa giải lịch sử đi đến thống nhất dạy chung một chương trình lịch sử giữa 2 bên cựu thù, là việc họ phải dàn xếp bóp méo lịch sử sao cho ra một hình hài quá khứ mà 2 bên đều chấp nhận được để "giải độc" sự thù hận lịch sử như GS Tung đã nhắc đến.

Bởi nếu bóp méo hình hài sự thật của lịch sử chỉ để dàn xếp thỏa mãn phía bên kia, thì khác nào xuyên tạc lịch sử, để lại bài học sai sự thật về lịch sử cho con cháu mai sau, dẫn đến đường lối ứng xử đối nội đối ngoại sai lầm cho các thế hệ tương lai. Cho nên đây là điều mà ý tưởng hòa giải lịch sử cần hết sức cảnh giác, tránh sa vào cái bẫy đòi thỏa hiệp lĩnh vực viết - dạy lịch sử của phía bên kia.

- Thứ tư, hòa giải là việc của tuyên truyền, không phải việc của viết sử, dạy sử

Như vậy mặc dù việc hướng tới hòa giải quá khứ là chủ trương đúng đắn, thế nhưng cần tránh nhầm lẫn rằng việc hòa giải đó là làm bằng cách thỏa thuận giữa 2 bên về viết sử, dạy sử. Như đã nói ở trên, lịch sử là một ngành khoa học nghiên cứu chứ không phải là một ngành tuyên truyền định hướng, cho nên vai trò của nó là phản ánh đúng sự thật xảy ra để rút ra các bài học chính xác về quá khứ. Từ những bài học chính xác về quá khứ đó, thì chúng ta mới tuyên truyền hợp lý được tùy theo diễn biến của thời cuộc và đường lối đối ngoại từng thời kỳ. Còn sách lịch sử vẫn phải giữ đúng vai trò của nó là tài liệu ghi lại sự thật, sách lịch sử vĩnh viễn là tài liệu lịch sử chứ không thể biến thành tác phẩm tuyên truyền được.

Vì vậy tới đây giữa công tác viết sử - dạy sử và công tác tuyên truyền, cần tách bạch cho đúng bản chất khoa học của nó, để giải quyết được vô số những khúc mắc trong việc viết - dạy lịch sử và việc đối ngoại với các nước đã từng xảy ra chiến tranh với chúng ta, trong đó có Trung Quốc. Cần nhận thức rõ rằng công tác đối ngoại là được thể hiện qua tuyên truyền, chứ không phải thể hiện qua thỏa hiệp viết sử, dạy sử.

Phạm Mạnh Hà


Loading...

BÌNH LUẬN BÀI VIẾT


Bình luận5

  • Nguyễn Ngọc HữuReply

    20-2-2019 05:23:06

    Vâng! Lịch sử thì không thể như cái...penis (!). Vấn đề đặt ra là lịch sử vốn lâu nay thường bị xào nấu bởi ý niệm 'di sản lịch sử'. Cái di sản này có thể hiện như hình ảnh qua một tấm gương phẳng hay phản chiếu bởi loại gương biến hình thì còn do sự độc lập thật sự về chủ quyền của một nước và yếu tố có lợi về chính trị của chính thể. Đôi khi chúng ta cũng thường bắt gặp một bài báo hay một quan điểm của một trí thức nào đó có quan điểm cứ như là thần tử của ngoại bang. Nói thẳng họ nói chỉ vì bốn cái chân ghế của họ chứ nào có nói vì dân tộc, vì sự vinh quang của một đất nước. Những người này hay chạy trong bóng tối quen rồi. Tuy nhiên nếu ném họ thì lại sợ vỡ bình quý...!

  • Nguyễn Hoàng HảiReply

    16-2-2019 11:32:14

    Photoshop hiện đại không chỉ thay đổi chỉ ở mức độ hình thức thấp như „bôi đen“ hay „tô hồng“ – ví dụ ảnh 1 phụ nữ nhợt nhạt tô hồng vào để thành 1 phụ nữ hồng hào như trước đây - mà nó đã có thể thay đổi cả ở mức độ cao như chế biến hình môt bà già, xấu xí, nhăn nhúm trở thành 1 phụ nữ da căng, trẻ trung xinh đẹp. Còn lịch sử thì rõ ràng bằng mọi giá không được phép thay đổi như vậy - kể cả cũng không thể chấp nhận thay đổi ít theo hướng chủ yếu tô hồng lên nhằm che bớt những sự thực đau lòng với mục đich làm vừa lòng đối tác bên kia – đặc biệt là nước lớn! Và đó là nguyên tắc đi tìm lịch sử, quay về quá khứ chả riêng của Việt Nam mà của ngay các Quốc gia như Đức – Pháp mà vị GS sử học được nhắc ở đây lấy làm ví dụ cho đoạn trả lời trên báo Việtnamnet. Tóm lại câu chuyện Đức Pháp hoà giải, hòa thuận với nhau hiện nay là câu chuyện của các nhà chính trị dựa vào kiến thức Sử CHÍNH XÁC, KHÁCH QUAN để tìm con đường xử lý đúng đắn nhất cho dân tộc họ, chứ ai dại dột nghe lời ông Giáo sư này cho các nhà viết lịch sử cứ ngồi đàm đạo với nhau viết sai lệch hết lịch sử theo kiểu TÙY TIỆN thì lúc đó tài liệu lịch sử chỉ có giá trị như các cuốn sách tiểu thuyết về lịch sử mà ai cứ tin nó coi chừng hối không kịp!

  • hà thủyReply

    16-2-2019 10:01:16

    - Thứ nhất, lịch sử là gương soi quá khứ, chứ không phải là tuyên truyền - Thứ hai, không chính trị hóa việc viết và dạy lịch sử - Thứ ba, viết các sự kiện lịch sử là không thể theo thỏa thuận (thỏa hiệp) giữa các bên - Thứ tư, hòa giải là việc của tuyên truyền, không phải việc của viết sử, dạy sử

  • Hiền LongReply

    16-2-2019 07:09:08

    Bài viết của tác giả Phạm Mạnh Hà hay và chuẩn quá! GS Tung nên lấy cái...che mặt lại đi!

  • Trần Dã TượngReply

    16-2-2019 06:48:42

    Trong cuộc chiến tranh xâm lược do chính quyền Trung Quốc phát động tháng 02/1979 nhằm vào Việt Nam trãi dài khắp 6 tỉnh biên giới phia bắc, lính Trung Quốc đã điên cuồng thực hiện hành động’’giết sạch, đốt sạch, phá sạch’’ không từ một người Viêt nam nào, kể cả thường dân, nhà của, cây cối, vườn tược, trâu bò, heo gà, nhà cửa, cầu cống,v.v…Vụ thảm sát kinh hoàng 28 dân thường và thương binh, y tá người Việt tại hang Ngườm Hẩu, Cao Bằng sáng 02/03/79 ( báo Thanh Niên online ) bằng súng phun lửa, vụ bắn giêt 43 người dân vô tội, gồm cả ông bà già, trẻ em, phụ nữ mang thai tại thôn Tổng Chúp, xã Hưng Đạo tháng 02/79( báo MỘT THẾ GIỚI).v.v…là minh chứng mà quân xâm lược không thể nào chối cãi được. Nhiều thị xã, tỉnh lỵ bị tàn phá nặng nề, có nơi chỉ còn một sót lại một ngôi nhà!... Hành động ‘’giết sạch, đốt sạch, phá sạch’’ ấy của quân đội một nước ( Trung Quốc) nhằm vào lãnh thổ, tài sản, nhân dân …của một nước khác có chủ quyền ( Việt Nam), lại không phải là hành động xâm lược ư? Lẽ nào hành động ấy không phải là dã man, tàn bạo, khát máu ư? Thế mà GS Tung lên giọng khuyên bảo mọi người, hãy học lịch sử với tâm thế ‘’đơn giản hóa’’, nhìn lịch sử qua ‘’photoshop’’, rằng thì là mọi người Việt không nên dùng các từ ‘’xâm lược’’, ‘’dã man’’, ‘’tàn bạo’’, ‘’giặc’’,…để nói về quân lính Trung Quốc và tội ác tày trời của quân đôị Trung Quốc gây ra tháng 02/1979! Tôi chắc chắn rằng, cái mùi vị ..lạ này trong cách viết sử, học sử mà ông Tung mong ước sẽ không được người Viêt nam nào còn có chút lương tri chấp nhận. Tôi cũng chắc chắn rằng, người Việt nam sẵn sàng chia sẻ quan điểm phù hợp hơn nhiều của GS Vũ Minh Giang, phó chủ tịch Hội khoa học Lịch sử VN đã nói trên báo Việt Nam Net ( tôi chép đúng ý chính) : Chiến tranh xâm lược 6 tỉnh biên giới phía bắc do Trung Quốc phát động tháng 02/1979 phải được xem như là một cái hố sâu ngăn cách hai nước. Ta không được phép lấp hố sâu đó, nhưng cũng không khoét nó sâu thêm. Cái hố sâu ấy như thế nào, thì phải để y nguyên như vậy. Ta phải bắt cây cầu đi qua cái hố ấy. Mỗi lần đi ngang, ta phải nhìn về hố sâu để rút ra bài học tích cực cho hai nước. Khi GS Vũ Minh Giang nói như thế, ông đã trở thành một vị Giáo sư chân chính- giáo sư của nhân dân, nghiễm nhiên xứng đáng hưởng lương từ tiền thuế người dân nộp, dĩ nhiên trong những người nộp thuế ấy có nhiều người thân của các anh hùng, liệt sĩ Việt nam đã ngã xuống biên giới phía bắc tháng 02/1979!

Cảm ơn bạn đã gửi ý kiến.

Bạn đã gửi ý kiến cho bài viết này.