Cho tích tụ ruộng đất - mở đường cho nông nghiệp phát triển

Nếu như phát biểu của Trưởng ban Kinh tế Trung ương trở thành sự thực, đó sẽ là cả một cuộc cách mạng lớn đối với nền nông nghiệp Việt Nam tính từ thời điểm ban hành chính sách Khoán 10 cách đây ba thập kỷ, khi mà cái nút thắt cứng đầu nhất và quan trọng nhất là vấn đề tích tụ đất đai cuối cùng cũng đã bắt đầu được cởi dần ra.

Một điều được các doanh nghiệp, người nông dân và các chuyên gia kinh tế chờ đợi rất lâu trong nhiều năm qua đối với ngành nông nghiệp nước nhà có vẻ như sắp trở thành sự thực: Nhà nước sẽ cho phép tích tụ đất đai. Đó là lời khẳng định của Trưởng ban Kinh tế Trung ương Nguyễn Văn Bình tại hội nghị “Phát triển doanh nghiệp nông nghiệp trong tiến trình tái cơ cấu nông nghiệp gắn với xây dựng nông thôn mới” tổ chức ngày 8.9 vừa qua ở Hà Nội.

Trong bối cảnh nền nông nghiệp Việt Nam đã đứng ở sát chân tường trong khi sức ép từ hội nhập kinh tế toàn diện và biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt, thì việc có những cải cách căn bản để thay đổi tình trạng tụt hậu là điều cần thiết. Khi động lực tăng trưởng cho ngành nông nghiệp đã cạn kiệt, thì điều cần làm là tạo một động lực mới, mà điều đó chỉ có thể là cho phép tích tụ ruộng đất và đẩy mạnh mô hình kinh tế hợp tác.

Bài phát biểu kết luận tại hội nghị của ông Nguyễn Văn Bình có lẽ sẽ khiến các nhà kinh tế, doanh nghiệp và người dân cảm thấy hết sức vui mừng, khi ông Bình tuyên bố: “Nội dung của hội thảo ngày hôm nay sẽ được Ban Kinh tế Trung ương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng các bộ ngành liên quan chắt lọc, đề xuất Bộ Chính trị, Ban Bí thư trong thời gian sớm nhất thông qua hai chủ trương lớn là tích tụ ruộng đất và đẩy mạnh kinh tế hợp tác trong sản xuất nông nghiệp” (theo The Saigon Times). Nếu như phát biểu của ông Bình trở thành sự thực, đó sẽ là cả một cuộc cải cách lớn đối với nền nông nghiệp Việt Nam tính từ thời điểm ban hành chính sách Khoán 10 cách đây ba thập kỷ, khi mà cái nút thắt cứng đầu nhất và quan trọng nhất là vấn đề tích tụ đất đai cuối cùng cũng đã bắt đầu được cởi dần ra.

Các dấu hiệu báo động về tình hình sản xuất nông nghiệp đã liên tiếp xuất hiện trong thời gian gần đây, mà điển hình là tình trạng người nông dân bỏ ruộng ngày càng nhiều trên khắp cả nước. Điều này có những điểm tương đồng với những gì xảy ra tại nhiều vùng sản xuất nông nghiệp của Việt Nam trước khi chính sách Khoán 10 được ban hành. Thu nhập từ sản xuất nông nghiệp quy mô nhỏ lẻ tăng không đáng kể, trong khi các chi phí đầu vào như giống, phân bón, giá nhân lực, nhiên liệu thì ngày càng tăng với tốc độ chóng mặt.

Một sự kiện được xem là báo cáo chung cho mô hình sản xuất nông nghiệp hộ cá thể của Việt Nam là việc kim ngạch xuất khẩu rau quả trong 8 tháng đầu năm đã cao hơn kim ngạch xuất khẩu lúa gạo. Sản xuất lúa gạo được xem là niềm tự hào của Việt Nam nhiều năm qua, chiếm tới hơn 90% diện tích canh tác nông nghiệp cả nước, vậy mà lại có kim ngạch xuất khẩu thấp hơn một lĩnh vực non trẻ mới bắt đầu phát triển mạnh vài năm gần đây là rau quả.

Phát biểu kết luận hội nghị, ông Nguyễn Văn Bình giải thích lý do vì sao đã đến lúc Việt Nam cần chuyển đổi mô hình phát triển nông nghiệp từ hộ cá thể sang tích tụ đất đai và đẩy mạnh kinh tế hợp tác: “Mô hình kinh tế hộ là tự cung tự cấp, lo cái ăn cho gia đình, cho nhu cầu trong nước. Giờ sứ mệnh lịch sử đã xong. Chúng ta phải sản xuất hàng hóa lớn để tham gia vào thị trường và chuỗi giá trị toàn cầu. Mục tiêu đã khác, quan hệ cũng đã khác” (theo The Saigon Times). Nhận định này của trưởng ban kinh tế trung ương cũng đồng nghĩa với việc, lẽ ra Việt Nam cần phải chuyển đổi mô hình kinh tế hộ sang kinh tế hợp tác và cho phép tích tụ đất đai từ cách đây hơn 20 năm. Ngay từ đầu những năm 90 của thế kỷ trước, Việt Nam đã không còn là quốc gia thiếu lương thực và thậm chí đã có thể xuất khẩu lúa gạo cả triệu tấn mỗi năm. Ngay từ thời điểm đó Việt Nam đã đủ điều kiện để chuyển sang kinh tế hợp tác và sản xuất nông nghiệp quy mô lớn theo hình mẫu các nước phát triển, nhưng chúng ta đã chậm trễ hơn 20 năm.

Những hệ quả của sự chậm trễ này là nhãn tiền, khi theo con số thống kê tại hội nghị, tốc độ tăng trưởng năng suất của nông nghiệp Việt Nam trong gần 30 năm qua có xu hướng chững lại đáng kể, đặc biệt là trong giai đoạn 2000-2013 tốc độ này chỉ còn đạt 3,4% trong khi tại các quốc gia khác trải qua giai đoạn tương tự như Trung Quốc hay Hàn Quốc thì cao hơn gấp đôi là 7,5%. Trong số các ngành trụ cột của nền kinh tế ở thời điểm hiện tại, năng suất lao động trong ngành nông nghiệp thuộc diện thấp nhất, chỉ bằng 39% so với năng suất lao động chung của nền kinh tế (theo CafeF).

Nguyên nhân cơ bản nhất của sự tụt hậu và trì trệ ghê gớm này trong nông nghiệp, chính là ở mô hình kinh tế hộ nơi sản xuất nông nghiệp manh mún trong các thửa ruộng nhỏ như thời phong kiến. Ngay cả ở những tỉnh thuộc đồng bằng sông Cửu Long vốn được xem là có những cánh đồng cò bay thẳng cánh và thích hợp với sản xuất quy mô lớn, thì hiện cũng không khá hơn. Chẳng hạn như tại An Giang vốn là tỉnh có sản lượng lúa hàng đầu của vùng thì cũng có tới 75% hộ nông dân có diện tích canh tác dưới 1 ha. Mô hình sản xuất lạc hậu theo kiểu manh mún là lý do khiến nông nghiệp không thể phát triển, dù có được đầu tư bao nhiêu vốn để đổi mới kỹ thuật đi chăng nữa, khi mà yếu tố nền tảng là nút thắt đất đai vẫn chưa được cởi bỏ. Chính vì nút thắt đất đai nên số doanh nghiệp hoạt động trong ngành nông nghiệp chỉ chiếm khoảng 1% số doanh nghiệp trong nền kinh tế.

Những phát biểu kết luận hội nghị của Trưởng ban Kinh tế Trung ương đang là những điều đáng để kỳ vọng, nhưng cũng là thách thức không nhỏ: “Không thể lấy hộ gia đình mà phải lấy hợp tác xã và doanh nghiệp làm hạt nhân… Nhưng tư liệu sản xuất lớn nhất là đất đai lại đang manh mún, làm sao đảm bảo tích tụ ruộng đất mà vẫn đảm bảo quyền lợi người nông dân”. Thực tế là, dù Nhà nước có bật đèn xanh và ban hành chính sách tạo điều kiện cho tích tụ ruộng đất và doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, thì mọi chuyện sẽ không dễ dàng thay đổi, khi vẫn có tới gần 70% người dân sinh sống tại các vùng nông thôn và có thu nhập phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp. Vừa có thể tiến hành tích tụ đất đai và sản xuất nông nghiệp quy mô lớn mà vẫn đảm bảo không ảnh hưởng đến công ăn việc làm và thu nhập của người nông dân là điều không dễ dàng chút nào.

Nhàn Đàm


Loading...

BÌNH LUẬN BÀI VIẾT


Bình luận4

  • Phạm ThànhReply

    16-9-2016 03:51:28

    Ông lý vẫy mấy thằng đầu gấu, sai trương tuần hỗ trợ, mang chổi quét ngõ làng rồi thu tiền dân đi qua: quét sạch sẽ cho mà đi mát chân, phải trả tiền! Thời buổi hội nhập, làm ăn lớn: Khuyến khích các nhà đầu tư nông nghiệp mua gon đất của nông dân, làm cánh đồng mẫu lớn, để tăng năng suất lao động, nâng cao khả năng cạnh tranh của nông sản VN. Nông dân sau đó sẽ thành công nhân hoặc cộng tác viên của các tổ hợp mới này (HTX kiểu mới)! Có người nói: 100 nông dân- 100 mẫu ruộng- manh mún. 100 mẫu vào tay 1 nhà đầu tư: Tổ hợp mới (HTX kiểu mới)- cánh đồng mẫu lớn! Thể nhưng trên cánh đồng mẫu lớn đó vẫn có 100 nông dân + thêm 1 nhà đầu tư = 101 người. Sản lượng tăng được bao nhiêu, bằng cách gì, nhưng năng suất xin chia 101 người chứ không phải 100 như trước! Rồi đói, rồi nông dân tha phương cầu thực. Còn 50 người bám ruộng- Năng suất tăng cao, thấy chủ trương đúng chưa? Bảo nông dân sau đó không còn gì. Láo. Nhà cữa khang trang, cứ chịu khó làm việc là có ăn! Nhà đầu tư quản lý hết ruộng đất- Chỉ có quyền sử dụng thôi, Đất đai thuộc sở hữu nhà nước. Nhà đầu tư không cho làm thì ra đường, khối gì việc! Vậy là, ngày xưa địa chủ độc ác, vơ vét ruộng đất của nông dân, đẩy họ vào cảnh bần cùng. Ngày nay các nhà đầu tư gom ruộng của nông dân, biến họ thành người làm thuê thời vụ, cũng bần cùng. Nhưng hai ông chủ này khác nhau: - Địa chủ là gian ác, lạc hậu- Nhà đầu tư vì sự tiến bộ xã hội, văn minh; - Địa chủ uống rượu cuốc lủi, ăn cà muối như nông dân- Nhà đầu tư uống rượu ngoại, ăn nhà hàng; - Địa chủ cũng đi cày- Nhà đầu tư chỉ đạo; - Địa chủ sở hữu ruộng đất- Nhà đầu tư sở hữu quyền sử dụng đất (trên 50 năm)- Cái này là cơ bản nhất. 50 - 100 năm sau, sẽ ngồi bàn cái quyền sử dụng đất nhé. Hỡi nông dân "Khôn thì sống, mống thì chết"- Ấy là câu chính các bác nông dân nói đấy nhé.

  • ThöôøngReply

    16-9-2016 03:10:42

    vụ này nhiều người nghĩ từ lâu nhưng sợ lại thành "Địa Chủ" mới + chính sách không rõ ràng nên ngại.

  • Lê HùngReply

    13-9-2016 10:33:15

    Có lẽ bài báo dùng từ ngữ chưa phản ảnh được ý đồ của một chủ trương lớn về nông nghiệp. Khái niệm "tích tụ" làm cho người đọc cảm nhận là nên dồn ruộng đất vào một chủ sở hữu (tụ điểm). "Tích hợp" ruộng đất thiên về cộng tác với nhau để sử dụng đất đai có hiệu quả tốt nhất (hợp tác). Nhà báo Nhàn Đàm có nhiều bài viết rất hay, tôi luôn quan tâm các bài viết của ông vì hầu hết có nội dung thực tiễn phù hợp với người lớn tuổi. Quả thật, khi xây dựng mô hình HTX nông nghiệp là đụng chạm mạnh đến khuynh hướng tự do sản xuất nông nghiệp của các nông hộ. Đôi khi nó cũng ngăn cản sự sáng tạo cá nhân khi người chủ đất cá thể muốn thực hiện một đột phá nào đó hầu thu lợi nhanh chóng trước khi nó bão hòa. Thặng dư giá trị trong việc sản xuất lúa nước khá thấp nhưng nó lại dể cơ giới hóa và nước non tưới ngập là nguồn bổ sung dinh dưỡng (khoáng) thường xuyên cho đất lúa đồng thời kết cấu đất lúa nước rất dể tính, kể cả đất pha sét nặng không thể trồng các loại cây khác tốt. Trên tây nguyên, mô hình HTX về sản xuất nông nghiệp không hiệu quả, thậm chí không làm được bởi cơ cấu cây trồng ở đây thiên về cây thu hoạch quả (cà phê, tiêu, điều), không thể cơ giới hóa để tăng cao năng suất. Cũng đã có các mô hình liên kết trong tiêu thụ, thu mua sản phẩm nhưng chỉ một thời gian là rã đám do khả năng chi phối thị trường trong và ngoài nước rất phức tạp, liên quan đến các hợp đồng kỳ hạn của các Ct xuất khẩu. Pháp là một nước có hệ thống HTX rất mạnh và có hiệu quả vì có một nền công nghiệp hổ trợ. Trước hết dân số họ ít nhưng diện tích canh tác lại rất lớn, sự hợp tác của các xã viên rất dân chủ và được quản lý tối ưu. Những điều này ta lại chưa có nhiều kinh nghiệm. Tất nhiên phải làm thì mới có kinh nghiệm. Trước mắt các HTX nông nghiệp về sãn xuất cây lương thực, rau cũ ngắn ngày nên triển khai theo từng vùng để thí điểm dựa trên sự đồng thuận có sự hổ trợ để khuyến khích tham gia từ nhà nước. Không nên bắt cóc bỏ đĩa vì...cóc sẽ nhảy khỏi đĩa mà lại còn văng bậy lung tung làm mất uy tín!

  • Đức Lưu QuangReply

    17-9-2016 11:13:08

    Tích tụ ruộng đất sẽ tạo ra những thực thể sản xuất nông nghiệp lớn, họ sẽ áp dụng hóa học hoá, cơ giới hoá, tự động hoá, các biện pháp canh tác khoa học để tăng năng suất, giảm tiêu thụ năng lượng. Mua sắm số lượng lớn nguyên vật liệu đầu vào trực tiếp với nhà sản xuất, bán hoặc xuất khẩu sản phẩm số lượng lớn cho đại lí bao tiêu cấp 1, giảm khâu trung gian, bảo đảm chất lượng đầu vào cũng như đầu ra. Như vậy ngoài số nhân công sản xuất nông nghiệp bị giảm thì số lượng lớn các nhà phân phối và tiêu thụ nhỏ lẻ trung gian cũng bị giảm hoặc không còn tồn tại.. Theo đó người nông dân sẽ trả ít tiền hơn cho đầu vào và nhận nhiều hơn từ giá đầu ra. Song song với quá trình tích tụ ruộng đất nhà nước phải chuẩn bị công việc cho số người sản xuất nông nghiệp rời bỏ ruộng đất và qua đó kích thích tính tụ nhanh hơn.

Cảm ơn bạn đã gửi ý kiến.

Bạn đã gửi ý kiến cho bài viết này.