Án oan, xin lỗi và bồi thường

Ông Hàn Đức Long trong ngày đầu tiên trở về nhà sau 11 năm ngồi tù - Ảnh: Nam Trần (Tuổi Trẻ)
​Rồi đây ông Chấn, ông Long được bồi thường theo quy định của pháp luật. Số tiền bồi thường sẽ rất lớn, Nhà nước phải chịu. Nếu không quy rõ trách nhiệm đối với người gây nên án oan và không có “mức án” tương xứng đối với họ, thì ngân sách nhà nước cũng bị “oan” theo trong bồi thường thiệt hại cho dân.

Không bỏ lọt tội phạm nhưng không để oan cho người vô tội, đó là quan điểm chỉ đạo của Đảng và Nhà nước trong điều tra, xét xử. Gần đây, nhờ ánh sáng của công lý, hàng loạt những “tử tù” được minh oan sau mười mấy năm tù chờ lĩnh án tử. Hết vụ Huỳnh Văn Nén đến vụ Nguyễn Thanh Chấn, bây giờ đến vụ Hàn Đức Long. Con số án oan chưa chắc dừng lại ở đây? Ở hiện tại, liệu đã hết những vụ án oan chưa?

Án oan là do sự tắc trách, vô trách nhiệm từ phía người làm công tác điều tra và người làm công tác xét xử. Án oan có thể do trình độ nghiệp vụ non kém, hạn chế, không tương xứng với chức trách, nhiệm vụ được giao.

Án oan dẫn đến tình trạng bỏ lọt tội phạm. Chứng cứ điều tra không rõ ràng, mâu thuẫn, thiếu khách quan... là kẽ hở để người phạm tội có thể chối tội, trở thành vô tội.

Án oan là do tiêu cực, cố ý làm trái pháp luật từ người làm công tác điều tra. Ép cung, nhục hình, buộc người ta nhận tội, viết giấy tự thú, viết lời khai, viết thư về cho gia đình ân hận, viết thư xin gia đình nạn nhân tha thứ. Trường hợp của ông Hàn Đức Long hội đủ các hình thức ép cung này. Nhiều bản viết lời khai của ông y hệt như các bản photocopy, vì cán bộ điều tra đọc và ép ông viết. Ngay cả thư viết cho vợ mình, thư gửi gia đình nạn nhân cũng bị “dàn dựng” theo “kịch bản” của người khác.

Vấn đề đặt ra là tại sao khi hủy án, cho điều tra lại, tòa án không đề nghị thay đổi cơ quan điều tra, bộ phận điều tra? Vụ ông Hàn Đức Long có đến 4 lần xử, tòa án tỉnh Bắc Giang đều công bố y án tử hình, do đều cùng một kết quả điều tra. Tính khách quan, minh bạch ở đâu?

Gây oan cho người vô tội đồng nghĩa với việc “dung túng” kẻ phạm pháp, để chúng nhởn nhơ ngoài vòng pháp luật, đồng nghĩa với việc làm giảm lòng tin của nhân dân đối với những người thực thi cán cân công lý, bảo vệ lẽ phải, công bằng.

Phải công tâm, đủ bản lĩnh nhận trách nhiệm, người ta mới dám nhận bản án của mình sai, minh oan cho người vô tội. Còn nếu bảo thủ, tắc trách, vô trách nhiệm, giữ “uy tín” bằng mọi giá để giữ “ghế”... thì người ta dù nhận thấy sai vẫn không thừa nhận và sửa sai, cho đến khi công lý được soi tỏ trước ánh sáng pháp luật.

Rất cảm phục và biết ơn những luật sư tài đức, công tâm đã đấu tranh bền bỉ và cương quyết vì công lý. Nhờ họ mà những người như ông Nén, ông Chấn, ông Long được minh oan sau bao năm ròng chịu đựng oan ức, khổ nhục.

Lời xin lỗi của người đại diện cơ quan pháp luật cuối cùng cũng đến với những người “người tù thế kỷ”, dù là muộn màng, nhưng muộn còn hơn không. Sai thì phải sửa nhưng tiếc rằng có những cái sai trầm trọng quá, sửa chữa chắp vá để lại vết sẹo lớn, để lại những dư chấn trong lòng người.

Rồi đây ông Chấn, ông Long được bồi thường theo quy định của pháp luật. Số tiền bồi thường sẽ rất lớn, Nhà nước phải chịu. Nếu không quy rõ trách nhiệm đối với người gây nên án oan và không có “mức án” tương xứng đối với họ, thì ngân sách nhà nước cũng bị “oan” theo trong bồi thường thiệt hại cho dân.

Nhưng cần làm gì để giảm thiểu án oan? Trên báo Pháp luật TP.HCM, luật sư Phạm Công Hùng cho rằng: “Những vụ án oan luôn là bài học đắt giá cho các cơ quan và người tiến hành tố tụng. Để khắc phục, giảm thiểu án oan, có lẽ chúng ta phải tuân thủ tuyệt đối nguyên tắc suy đoán vô tội khi điều tra, truy tố và xét xử. Nguyên tắc tiến bộ này tuy có làm khó khăn cho cơ quan và người tiến hành tố tụng nhưng cơ bản nó không phải là kẽ hở để tội phạm lọt lưới mà là bộ lọc để chúng ta không làm oan người vô tội. Nó còn là chìa khóa để chúng ta không còn phải mắc nợ gia đình những nạn nhân câu trả lời vậy ai mới là hung thủ sát hại con em họ!”. (*)

(*): Nguồn trên báo Pháp luật TP.HCM.

Lê Xuân Chiến


Loading...

BÌNH LUẬN BÀI VIẾT


Bình luận2

  • Lê Trung DânReply

    01-5-2017 05:12:23

    "Oan sai" trong nhiều trường hợp thì lại là một sản phẩm của lịch sử. Một lịch sử, một thời đoạn mà lúc ấy người ta coi trọng những giá trị phi pháp quyền quá giới hạn. Chủ thể của nó là nhà nước! Vì vậy, nhà nước phải chi ngân sách để bồi thường án oan. Cá nhân cán bộ vô trách nhiệm, phóng tay trong nhiệm vụ chức năng, và lạm dụng quyền hành gây ra việc oan sai vì chính hệ thống khi ấy có kẻ hở, thậm chí cho phép quy trình tạo oan sai có thể thực hiện dễ dàng mà nạn nhân không có cách nào khiếu tố. Đấy là lỗi hệ thống, hệ thống tư pháp với quyền của công dân. Ngày nay nếu có muốn làm thì không dễ dàng như vậy, không phải vì ta đã có được một nền tư pháp hoàn thiện hoàn mỹ như các nước...mà vì xã hội đã liên thông, mở rộng biên giới của nó. Xã hội sẽ tấn công vào người làm trái, phi pháp và bất chính bằng công cụ rất hiệu quả của mình là internet, chưa nói đến báo chí của thời đại điện tử. Tiếng nói lương tâm của công luận rất mạnh, nó làm cho người bất lương phải e dè khi muốn xuống tay hoặc làm một điều gì đó phi pháp mà có thể bị phát hiện. Cho đến thời điểm hiện nay nhìn lại về quá khứ, ở ta không phải vụ oan sai nào cũng có một chủ thể đích thực để quy kết. Chủ thể "do yếu tố lịch sử" là một khái niệm khá là "phi vật thể"! Vụ bà Năm Cát Hanh Long là một điển hình. Bà có công nuôi dưỡng nhiều cán bộ cách mạng cấp rất cao, thuộc hàng đầu trong cả nước thì không thể nói các vị này vô cảm, vô lương tâm đến nỗi cho xử bắn bà chỉ vì bà là một nhà tư sản dân tộc lớn. Thế thì "yếu tố lịch sử" là thủ phạm, thời ấy phải thế...! Chủ trương hòa hợp, hòa giải dân tộc được nêu ra khó thể thực hiện thành công nếu không giải tỏa tốt được yếu tố này, minh chứng là qua việc tổ chức hội nghị hòa giải về văn học không thực hiện được. Có chuyện "cầm đèn chạy trước ô tô" trong việc đó. Hòa giải là một quá trình tiệm tiến và khá lâu dài với nhiều biện pháp được đưa ra và thực hiện thì mới chứng tỏ được sự chân thành trong việc bắt tay nhau. Chỉ nói mà không làm "người thực việc thực" thì đối tác khó lòng tin tưởng. "Bọn ngụy" khi nào còn là "bọn phản quốc, bọn bán nước" mà không phải là "bọn khác lý tưởng" thì làm sao có thể không bất đồng quan điểm. Đã hơn 40 năm rồi nhưng vẫn chưa có một bước tiến nào có ý nghĩa trong việc này! Cần làm nhiều hơn, thực chất hơn vì nói cho cùng...chúng ta là nạn nhân chứ không phải là chủ thể của lịch sử (thời ấy). Chủ thể của nó đã là lịch sử và không còn tồn tại mà người đang tồn tại nên giải quyết thay vì lãng tránh!

  • QuyênReply

    01-5-2017 09:35:56

    Có một thời, cán bộ...thích làm theo công thức : Có vụ án tức là có người phạm tội, có người phạm tội tức là phải tìm cho ra người phạm tội và bắt nó quy án. Chim trời cá nước khó tìm thì bắt ngay một con chim cút loanh quanh gần đó thế vào và tra tấn để nhận tội. Với vài vụ phá án thành công xuất sắc thì được khen thưởng, đề bạt lên làm xếp cao hơn để chỉ đạo quy trình phá án. Bây giờ dân kêu rên quá thì xin lỗi rồi lấy tiền của dân (ngân sách) ra để bồi thường và rút kinh nghiệm. Thế là quý lắm (!) chứ như cái mô hình xã hội chủ nghĩa thực hiện trước đây thì cũng có biết bao dân oan, mất mạng, mất cả nhà cửa tài sản mà có được xin lỗi bồi thường cắc bạc nào đâu...! Cần công bằng như nhau.

Cảm ơn bạn đã gửi ý kiến.

Bạn đã gửi ý kiến cho bài viết này.