ngày 20 tháng 09 năm 2017
Văn học - Nghệ thuật
 

Sắp về, sắp về... tiếng vọng của lòng ai?

In bài viết
  Sáng 15.6, nghe Nguyễn Duy nói chuyện tại đường sách. Tiếng anh đọc bài thơ Nghe Tắc Kè Kêu Trong Thành Phố không chỉ là tiếng vọng của rừng núi chiến khu, mà còn là tiếng vọng của những kỷ niệm của riêng tôi một thời.

(Kính tặng nhà thơ Nguyễn Duy)

Tôi có người hai người anh tham gia chiến tranh từ thời chín năm cho tới 1975. Một anh ra Bắc rồi đi B, một anh bám trụ miền Nam. Hai anh tôi đi học trong nhà trường thời Pháp nên những đức tính như tinh thần kỷ luật, nếp sống lịch sự, tính trung thực, trách nhiệm với xã hội vẫn được các anh gìn giữ sau mấy mươi năm sống trong chiến khu, căn cứ…

Sau năm 1975, người anh bám trụ miền Nam về Sài Gòn làm việc, vị trí không nhỏ. Lúc đó tôi đang là sinh viên. Vai em nhưng tuổi tôi trạc tuổi con anh, anh thương tôi, lo cho tôi và chắc cũng bực mình về thằng em được dưỡng dục trong lòng Sài Gòn. Tôi thương, kính trọng anh, nhưng cũng có những điểm bất đồng, nhất là kể từ năm 1976-1977 trở đi…

Nhớ những ngày tháng 5.1975, hai anh em ngồi bên nhau, tôi tròn mắt nghe anh kể chuyện chiến khu, khâm phục một cách chân thành. Anh kể chuyện đoạn hầm Củ Chi nơi anh trú ẩn bị sụp một nửa dưới bánh xích xe tăng giết chết hai đồng đội; chuyện nửa đêm lội sông Sài Gòn từ Củ Chi qua Bình Dương công tác… Rồi anh kết luận: từ nay đất nước hòa bình, dân chúng giàu mạnh, ấm no, các em sống trong hòa bình, được cách mạng chăm sóc, phát triển… Lòng tôi lúc đó trộn lẫn cảm động, yêu kính, biết ơn…

Sau đó không lâu xảy ra các biến chuyển thời cuộc lớn như bắt sĩ quan và viên chức miền Nam đi học tập cải tạo, đánh tư sản mại bản, cải tạo công thương nghiệp, ngăn sông cấm chợ… Có những ngày tôi rụt rè nêu ý kiến, anh nghe tôi nói, rồi hai anh em tranh luận và anh giận dữ. Tuy nhiên, dù cho rằng tôi cứng đầu, quá khích, cực đoan, tôi biết trong thâm tâm anh vẫn cho lập luận của tôi có mấy phần hợp lý. Và nhất là rất trong sáng. Thời đó, cách nay 40 năm, có tuổi hai mươi nào không tràn đầy lý tưởng trong sáng như nắng mai? Còn tôi, tôi rất thương anh. Anh đã bỏ tương lai một học sinh trường Collège Cần Thơ, chấp nhận gian khổ lao vào máu lửa năm 17 tuổi khi mà khẩu súng trường anh mang có vẻ quá dài so với chiều cao của anh (trong những năm chiến tranh, Mẹ tôi vẫn khóc mỗi khi nhớ lại lần thăm anh năm ấy). Ba mươi năm theo cuộc trường chinh quá gian khổ và ác liệt với ước mơ và lý tưởng đem lại độc lập, tự do, ấm no cho dân tộc! Thực tại không biết có khiến anh ít nhiều buồn lòng!

Khoảng cuối thập niên 70, đầu thập niên 80, lúc này tôi đang làm cán bộ giảng dạy đại học, anh thường nói chuyện văn chương với tôi, và qua anh mà tôi quen được các thần tượng thi ca tiền chiến của mình như Lưu Trọng Lư, Xuân Diệu, Hoài Thanh… Ngày kia, anh đưa tôi bài thơ biểu đọc, bài Nghe Tắc Kè Kêu Trong Thành Phố của Nguyễn Duy. Sau cơm chiều, tôi đọc và ghi lại cảm nhận như sau:

1) Người Giải Phóng Quân, trong những ngày chiến đấu gian khổ, mang ước mơ giản dị: thắng trận, thanh bình trở về thành phố. Con tắc-kè kêu lên ước mơ trong tiềm thức “Sắp Về, Sắp Về”

2) Thắng trận, có người về, có người không về.

3) Người còn sống trở về, thấy thành phố hiền hòa đẹp đẽ. Khi anh về:

các binh đoàn tràn vào thành phố
đang mùa thay lá những hàng me

Lá me vàng lăn tăn trải thảm phố hè
chồi xanh lăn tăn nơi đầu cành run rẩy
cơn gió thoảng chút hương rừng đâu đấy
hạt mưa đầu mùa trong suốt giữa lòng tay

4) Thấy cuộc sống trong thành phố tươi đẹp như vậy, anh lính chắc cũng băn khoăn. Anh nhớ bạn bè, đồng đội đã mất trong cuộc chiến. Con tắc-kè ngày xưa kêu “Sắp Về, Sắp Về”, con tắc-kè bây giờ kêu gì đây? 

Anh tôi có vẻ không vui khi tôi nói cảm nhận của mình. Nhưng anh không rầy, cũng không giận. Anh chỉ khuyên: “Em nên cẩn thận và cân nhắc thật kỹ trước khi nhận xét hay phê bình. Đứng ngoài nhận xét thì dễ, vào vòng và làm mới khó”. Và anh nói: “Em tán thêm ý của Nguyễn Duy nhiều quá!” Và anh lại nói thêm: “Cái quá khứ này, cái cuộc chiến này lớn lắm…”.

Từ đó, anh ít bàn luận thời sự với tôi. Rồi hai anh em chia tay nhau trong gần chục năm. Khi gặp lại, anh tôi không còn nhanh nhẹn. Lớn tuổi, anh hay uống một hai chung rượu mỗi buổi cơm. Tôi còn nhớ hình ảnh bên cái bàn nhỏ với những chiếc ghế nhỏ màu xanh, trong căn bếp giản dị, ông già ngồi bó gối, nhắm một chút rượu rồi cười cười biểu: “Em uống một chút thử coi. Cũng thú vị lắm”. Thường anh và tôi nói chuyện đời thường, bà con, tình người… Có một lần anh hỏi: “Em còn nhớ bài con tắc-kè của Nguyễn Duy không?”. Tôi giật mình vì đã mười mấy năm rồi, và nói có, bài thơ hay. Anh tôi nói bây giờ thành phố nhộn nhịp, tắc-kè không còn chỗ sống. “Mà tắc-kè còn được bao nhiêu, bò sát chỉ còn rắn rít luồn lách lên cao”. Ngừng một chút, anh tiếp: “Nói vậy chớ người tốt còn nhiều. Nếu người tốt ngoài Đảng hợp tác với người tốt trong Đảng thì nước mình mới phát triển nổi”.

Dạo đó, anh hay rủ tôi lên nhà ăn cơm, nhắm rượu. Rất thương anh, nhưng tôi thường né. Phải chăng tâm lý, truyền thống tôn trọng người lớn quá mức của gia đình khiến tôi ít gần anh?

Sau đó anh bị bệnh nằm một chỗ. Một đêm kia, tôi ghé bóp tay, chân cho anh. Anh cầm tay tôi, nhìn vào mắt tôi mệt mỏi nói: “Em sống tốt, đàng hoàng. Em vô Đảng nghe, để có tiếng nói, để phục vụ. Anh nói sẽ có người giới thiệu và kết nạp em, Có những người muốn giới thiệu em”. Tôi biết thời gian tôi còn thấy anh không nhiều. Tôi cũng cầm tay anh, nhìn sâu lại vào mắt anh, cảm xúc trào ra... Anh tôi, giờ phút này, còn nghĩ tới công việc, tới phục vụ. Anh tận tụy, và anh thương tôi…  

Đã mười năm anh mất. Lòng kính trọng và thương yêu anh lúc nào cũng âm ỉ trong tôi. Không chỉ đối với anh tôi, mà đối với cả thế hệ đầy hoài bão cao đẹp cho dân tộc, phơi phới lao vào hy sinh bất chấp rất nhiều thiệt thòi về mặt hưởng thụ… 

Con tắc-kè vẫn hồn nhiên kêu trong rừng chiến khu xưa, trong những công viên thành phố. Nhưng trong giọng đọc thơ của Nguyễn Duy sáng nay, tiếng kêu của con tắc-kè nghe đồng vọng bao nỗi suy tư suốt bốn mươi năm kể từ buổi nó về thành phố…

Lê Học Lãnh Vân 

 
hotline
Quảng cáo: 091 2161163
Nội dung: 090 186 3399
 
TIN LIÊN QUAN
 
 
 
Bình luận 1
27/06/17PHẢN HỒI
Bài viết thật chân thành, cảm động, thấm đẫm tình người, tình đời. Những con người một thời phấn đấu, tin tưởng, hy sinh, cống hiến mong đất nươc, dân tộc, người dân có cuộc sống hạnh phúc . Số phận một dân tộc, người dân sống trong dân tộc ấy rất cần những minh chủ biết nhận chân giá trị của thời đại, của dân tộc và nhân dân để đưa nhân dân đến bến bờ hạnh phúc. Lịch sử nước ta đã chứng kiến bao cuộc thăng trầm, bao vinh quang và cay đắng của các triều đại. Thời đại mới dân tộc ta cần tiếp thu, kế thừa những giá trị văn minh của nhân loại, truyền thống tốt đẹp của dân tộc, khơi dậy những phẩm chất tốt đẹp , cao quý của con người Việt Nam để dựng xây đất nước, chế độ, đời sống người Việt mình ngày càng phát triể...
Gửi bình luận
Họ và tên *
E-mail *
Tiêu đề
Nội dung *
 
 
 
 
 
 
XEM NHIỀU NHẤT
 
 
 
 
 
 
  • Quốc Phong

    Nhà báo

    Trong công tác quản lý nhà nước, nhiều khi chúng ta "nói vậy nhưng lại không làm vậy" để rồi “cái sảy nảy cái ung". Đến khi muốn xử lý khi biết có chuyện không bình thường hoặc buộc phải xử lý để xã hội phát triển thì khi đó mới lòi ra những bất ổn khó hiểu, thậm chí là hậu quả khôn lường từ những nhiệm kỳ trước để lại. Vì thế, những vị lãnh đạo kế tục đã và sẽ gặp khó.

  • Bình Luận

    Bình luận

    Đồng tiền lẻ đang phát huy sức mạnh bé mọn của nó, nhưng phát huy kiểu này thì chả ai mong muốn, kể cả nhà chức việc, nhà đầu tư lẫn giới tài xế, chủ xe. Người ta ai cũng chỉ mong có sự hợp lý trong mọi sự, nếu phải trả phí thì trả đúng đồng tiền bát gạo.

  • Bình Luận

    Bình luận

    Đồng phục đưa học sinh vào khuôn khổ, thử thách học sinh rèn luyện trong môi trường tập thể, nhưng “đồng phục” một cách máy móc, thái quá vô hình trung làm cho các em mắc chứng rập khuôn, phản xạ theo kiểu “rô-bốt”, bấm nút là chạy theo “lập trình”.

  • Hồ Hùng

    Nhà báo

    Điều quan trong là chất lượng cán bộ, chứ vẻ bề ngoài lịch lãm chẳng nói lên được điều gì…

  • Bình Luận

    Bình luận

    Quy trình kiểm định với cả chục chuyên gia mà cũng để lọt một nhà sản xuất ma thì có khi đến ông nông dân chân đất cũng có thể làm cán bộ kiểm định được! Và một sản phẩm giả thuốc lại được một vị Thứ trưởng của Bộ Y tế một quốc gia công nhận là "thuốc" kém chất lượng, đến khi ra tòa xét xử cũng lại được "công nhận" là thuốc, thì như vậy quả thực, làm cán bộ ở Việt Nam "dễ" quá còn gì!