ngày 26 tháng 03 năm 2017
Văn hóa-Giải trí
 

Nghệ sĩ nói gì khi Hầu đồng là di sản văn hóa phi vật thể?

In bài viết
  Chính phủ và cả UNESCO đã chính thức công nhận Nghi thức tín ngưỡng thờ Mẫu (hầu đồng) là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Có được những kết quả đó nhờ vào tinh thần bền bỉ bảo tồn giá trị văn hoá của các Thanh đồng, sự dũng cảm và dấn thân của các nhà khoa học, các nhà quản lý đã làm thay đổi nhận thức xã hội với thờ Mẫu. Những hoạt động liên quan đến Tín ngưỡng thờ Mẫu được giới nghiên cứu cũng như công chúng quan tâm nhiều hơn.  Ở đây phải kể đến công của những nghệ sỹ đã đưa thờ Mẫu vào tác phẩm sáng tạo của mình giới thiệu với đông đảo công chúng. Ngược lại, Tín ngưỡng thờ Mẫu và Hầu đồng cũng là nguồn đề tài vô tận cho việc sáng tạo của văn nghệ sỹ.

Nhiều nghệ sĩ nổi tiếng sau khi tìm hiểu nét đẹp văn hóa dân gian huyền bí này, hoặc một cơ duyên, rồi như bị dẫn dụ, thôi miên đều nhất tâm ra hầu đồng, hát văn dâng Thánh.  Các nghệ sĩ như:  Thúy Hường, NSND Lan Hương "Em bé Hà Nội", diễn viên trẻ Thiên Bảo, danh hài Hoài Linh, danh hài NSƯT Xuân Hinh, danh hài Vượng râu… đều đã ra đồng hầu cửa Thánh từ lâu.

Chia sẻ với  phóng viên báo điện tử Một Thế Giới, NSƯT Xuân Hinh cho biết anh "bén duyên" với hầu đồng từ cách đây hơn 20 năm, khi anh đang còn đi học tại trường Sân khấu điện ảnh Hà Nội, do một lần đi dự một ván hầu tự nhiên bị cuốn hút bởi lời ca tiếng hát văn rất hay, đi vào lòng người. Hầu đồng là một sự kết hợp của nhiều loại hình nghệ thuật giữa ca, nhạc, múa, diễn, là loại hình tổng hợp của văn hóa dân gian. Và rồi anh đã quyết tâm đi học và được thầy Bùi Trọng Đan giảng dạy.

"Đã đến hầu cửa Thánh, cửa Mẫu thì phải nghiêm ngắn quy củ, trang phục phải đẹp, đủ, đúng. Trau chuốt cẩn thận từ cái khăn đai, áo mũ, váy áo, trâm cài… Đồng tiền của Phật, Thánh có gai, khó nhai lắm, không giả dối được nên dù có thế nào cũng không thể biến hầu đồng thành việc mê tín dị đoan. Mình không buôn thần, bán thánh, không có nhu cầu kinh doanh, kiếm tiền bao nhiêu thì cho con nhang, đệ tử, giờ nghi thức được công nhận chỉ biết vái lạy và tạ ơn, chỉ mong sau này mọi người đừng hiểu nhầm, lợi dụng những giá chầu là niềm hạnh phúc rồi. Khi hầu đồng được coi là di sản văn hóa phi vật thể thì chính những thanh đồng càng phải có trách nhiệm nặng nề hơn với con dân khi mình phục lễ cũng như chứng minh được sự phát triển văn hóa tâm linh của người Việt trong xã hội hiện đại.”

Danh hài Hoài Linh trong một giá hầu

Tuy nhiên, đi ngược lại với những mong ước của những người hầu đồng thật sự, thì có những giá hầu lợi dụng đã mang danh “tín ngưỡng” – đưa các giá hầu thành nơi buôn thần bán thánh, mỗi giá chầu lên tới vài trăm triệu hoặc tới vài tỷ.  Diễn viên Thiên Bảo cũng cho hay mỗi giá hầu nếu nếu như sát căn của người nào đó thì tự nhiên thanh đồng sẽ có những biểu cảm hoàn toàn khác nhau. Ví như Thiên Bảo là sát căn của chầu đệ Tứ, hay mặc áo vàng và ông Quan lớn đệ Ngũ mặc áo xanh. Khi mình cầm thanh long đao lên múa hầu thì ai ở ngoài cũng nói mình sát căn quan lớn đệ Ngũ. Hay như khi mình dự hầu của các thanh đồng khác thì thấy thanh đồng hầu đến giá đó tự nhiên mình thấy thích, nghe nhìn không chớp mắt. Đó mới thật là thanh đồng, chứ nếu những người ngồi gà gật, múa vài ba điệu rồi cho rằng Thánh về, phát lộc cho xong thì không phải mà chỉ là lợi dụng kẽ hở để “trục lợi” mà thôi.

Khẳng định với báo điện tử Một Thế Giới, nghệ sĩ hài Vượng râu cho biết: Đừng ai nghĩ đi làm thanh hầu là có tiền của người làm lễ. Chính những người thanh hầu phải bỏ tiền túi của mình ra để phát lộc cho các con nhang, đệ tử, mong một năm làm ăn thuận lợi, phát triển chứ không phải lấy tiền của người đi lễ bỏ vào túi mình, lấy tiền chẵn, phát tiền lẻ. “Có những lần tôi đi hầu, đưa đi làm lễ phát lộc chính là tiền tôi nhận được từ những vai diễn trên sân khấu. Đó mới là tán lộc, cầu mong dân bình an, thuận hưởng chứ không phải như một số người hiểu sai về nghi lễ hầu đồng.”

GS Trần Quang Hải - Trung tâm nghiên cứu Âm nhạc dân tộc (Viện nghiên cứu văn hóa nghệ thuật Việt Nam) cho rằng Việc thúc đẩy tín ngưỡng thờ Mẫu trong xã hội đương đại cần sự hỗ trợ của một vài nghệ sĩ nổi tiếng đã thật sự chứng minh sự tồn tại và phát triển của nghi thức hầu đồng trong đời sống của người dân. Phong tục thờ Mẫu này là tín ngưỡng lâu đời nhất ở Việt Nam thậm chí trước cả khi Trung Quốc xâm lược Việt Nam. Lên đồng là một nghi lễ của đạo mẫu, vì vậy lên đồng không tách rời đạo mẫu. Lên đồng là môi trường để con người có thể nhập vào thần linh.

Đã có tình trạng kiếm tiền rất nhiều nhờ các buổi lễ hầu, biến nghi thức tôn nghiêm này thành nơi "mua thần, bán thánh". "Điều này khó thể chấp nhận nếu cứ để sự biến tướng này phát triển, nó lạm dụng cho vài cá nhân làm giàu lên từ sân chầu, đồng thời khiến cho nhiều người dân đặt hết tất cả tài sản, tiền của cho việc theo lời phán truyền mà đi tìm danh vọng. Bằng chứng có những quan chức đến hầu đồng đã hỏi bao giờ thì sẽ lên thêm chức nữa, những hoạn nạn có thể tránh trên con đường hoạn lộ? Rất phi lý và làm giảm đi nét độc đáo vốn có của nghệ thuật Hát Chầu Văn và nghi lễ Chầu Văn của người Việt” – GS Trần Quang Hải đã nói.

Dạ Thảo

 

 
hotline
Quảng cáo: 091 2161163
Nội dung: 090 186 3399
 
TIN LIÊN QUAN
 
 
 
Bình luận 2
04/12/16PHẢN HỒI
Không có ranh giới rõ rệt về mê tín dị đoan trong tín ngưỡng. Tín ngưỡng dân gian (thờ mẫu, hầu đồng) được tôn trọng và bảo tồn vì đây là tín ngưỡng của người dân và không thể dùng biện pháp duy ý chí để loại nó ra khỏi đời sống xã hội do vi phạm quyền tự do tín ngưỡng. Tuy nhiên, các nhân vật khoác vai trò là các nhà lãnh đạo đất nước, các cán bộ có vị trí cao trong chính quyền cần tránh tham gia vào các nghi thức tín ngưỡng không phải là các tôn giáo lớn. Người dân sẽ đánh giá hoạt động trong vai trò chính quyền của các ông khi thực hiện việc này một cách thành kính. Vụ việc tổng thống Hàn Quốc vừa rồi là một minh chứng. Dân Hàn cho rằng tổng thống của họ điều hành đất nước dưới sự hướng dẫn, chỉ dẫn của một bà đồng cốt. Các nghệ sĩ hoạt động trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật rõ ràng là nếu 'bà đồng' có chỉ đạo việc gì đó cũng không sao...vì chỉ giới hạn trong loại hình giải trí, mua vui. Còn nếu bà ấy chỉ thị phải...bắn tên lửa hay dội bom thì lại là chuyện quốc gia đại sự, cần phải bàn bạc với QH. Nhẹ hơn thì nếu trong lúc tâm tình, phương án "cấm đoán" nào đó được gợi ý mà ông xếp có quyền hành răm rắp nghe theo thì có phải là...chết dân! Đảng viên bây giờ không như đảng viên hồi mới làm cách mạng, nhiều người có tín ngưỡng tôn giáo (tự diễn biến). Nhưng chính quyền của nhân dân là chính quyền thế tục. Quyền lực của tín ngưỡng và tôn giáo không cần phải chi phối vào lĩnh vực này. Chính sách là chính sự, nó cần được khách quan để phục vụ cho toàn dân - nơi có nhiều tín ngưỡng, tôn giáo.
02/12/16PHẢN HỒI
Hầu đồng được thế giới công nhận thì tại sao chông mê tín ?
Gửi bình luận
Họ và tên *
E-mail *
Tiêu đề
Nội dung *
 
 
 
 
 
 
XEM NHIỀU NHẤT
 
 
 
 
 
 
  • Nhàn Đàm

    Tác giả

    Sự xuất hiện của các tỉ phú (và cả triệu phú) đô la có thể xem như một góc nhìn mới mẻ về nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt là trong bối cảnh Chính phủ đang nỗ lực tái cơ cấu nền kinh tế và thúc đẩy sự phát triển của các doanh nghiệp tư nhân – tiền đề cho sự xuất hiện của các tỉ phú đô la Việt.

  • Lê Học Lãnh Vân

    Chuyên gia quản trị

    Tôi đọc bài phóng sự "Bảo mẫu Thiên Lý: vấp ngã tuổi 19, trưởng thành tuổi 23" (Tuổi Trẻ Online, ngày 22.3.2017) với niềm vui nhẹ nhàng và cảm động.

  • Hồ Hùng

    Nhà báo

    Chuyện ông trưởng phòng ở Tiền Giang ăn cắp 16 quả trứng vịt, tuy trị giá rất nhỏ, chỉ khoảng 80.000 đồng, nhưng đã “lòi” ra chuyện không nhỏ!

  • Nguyễn Thông

    Nhà báo

    Thiết nghĩ những người làm chính sách, đề ra ý tưởng để lập lại trật tự xã hội cũng cần xem xét thấu đáo nghĩa của những khái niệm, từ ngữ. Với hàng rong mà định nhốt vào một chỗ, quả thực chả khác đem thúng úp nia, làm cái việc vô nghĩa.

  • Hoàng Hải Vân

    Nhà báo

    Việc ra quân dọn dẹp vỉa hè đang được mở rộng trong cả nước thành một phong trào rất có khí thế. Dù được sự ủng hộ của người dân và sự hậu thuẫn của các phương tiện truyền thông, nhưng vẫn còn nhiều lý do để lo ngại và sự lo ngại không chỉ ở chuyện vỉa hè.