ngày 25 tháng 09 năm 2017
Xã hội
 

Nguyên Thứ trưởng Bộ Thủy lợi: ‘Quy hoạch thủy điện bậc thang trên sông nhỏ là sai lầm’

In bài viết
GS-TS Vũ Trọng Hồng, nguyên Thứ trưởng Bộ Thủy lợi, Chủ tịch Hội Thủy lợi Việt Nam
  “Quy hoạch thủy điện bậc thang ở các sông nhỏ là một sai lầm, là nguyên nhân sâu xa của lũ. Về mặt kỹ thuật không được làm điều này nhưng chúng ta vẫn cố để làm. Cần phải lên án điều này” – Nguyên Thứ trưởng Bộ Thủy lợi Vũ Trọng Hồng chia sẻ.

Đợt mưa lũ từ giữa tháng 10.2016 đến nay đã làm 111 người chết và mất tích, 121 người bị thương; hơn 316.000 ngôi nhà bị ngập, hư hại; hơn 42.800 ha lúa, 39.000 ha hoa màu bị hư hỏng. Tổng thiệt hại ước tính trên 8.573 tỉ đồng, nâng tổng thiệt hại do thiên tai gây ra từ đầu năm đến nay ước tính đến 37.650 tỉ đồng (tương đương 1,7 tỉ USD); làm 235 người chết và mất tích. Trước thiệt hại do mưa lũ, nhiều tỉnh đã phải kêu cứu Chính phủ hỗ trợ khẩn cấp về  lương thực, thuốc khử trùng, cây, con giống…

Trao đổi với báo điện tử Một Thế Giới về vấn đề này, GS-TS Vũ Trọng Hồng, nguyên Thứ trưởng Bộ Thủy lợi, Chủ tịch Hội Thủy lợi Việt Nam nói rằng chúng ta quy hoạch thủy điện nóng vội, làm quá nhiều thủy điện bậc thang, đó là nguyên nhân sâu xa của tình trạng này.

-Nhiều tỉnh miền Trung thiệt hại nặng nề trong đợt lũ vừa qua. Theo ông, nguyên nhân do đâu?

- GS-TS Vũ Trọng Hồng: Theo tôi, có 3 nguyên nhân dẫn đến tình trạng này.

Thứ nhất là mưa lớn, lượng mưa lên tới 400mm. Ngoài ra cũng chưa biết nước từ các nước lân cận như Lào có sang hay không vì Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn cũng không đề cập đến việc này. Dù lượng mưa ấy không lớn hơn bao nhiêu so với mọi năm nhưng hiện nay điều kiện thiên nhiên có nhiều biến đổi, lũ chuyển muộn. Lẽ ra tháng 11 đã kết thúc mùa mưa nhưng năm nay tận giữa tháng 12 mà mưa vẫn còn lớn, mưa lại rơi vào cuối mùa lũ.

Do vậy, việc tích nước trong hồ chứa bị lệch hướng. Họ sợ lũ không về nên phải tích đầy nước. Điều này cho thấy công tác dự báo chưa được tốt, các hồ chứa không nắm được thông tin lũ về muộn để điều tiết kịp thời. Nước về nhiều thì các nhà máy phải xả để cứu đập.

Thứ hai, trong vụ xả này có cả hồ thủy lợi và hồ thủy điện chứ không riêng gì thủy điện. Tuy nhiên, thủy điện hiện nay có một cái sai rất lớn, đó là các sông suối nhỏ cũng đều làm thủy điện bậc thang, mỗi sông 3 - 4 nhà máy thủy điện. Hơn nữa, khoảng cách giữa các nhà máy chỉ cách nhau khoảng vài chục cây số. Các nước không ai cho phép như vậy bởi vì khi đập này tích nước, chưa kịp xả hết thì nước từ đập kia lại chảy về rồi. 

Cho nên quy hoạch thủy điện bậc thang ở các sông, suối nhỏ là một sai lầm. Về mặt kỹ thuật, không ai cho phép làm điều này nhưng chúng ta vẫn cố để làm. Dù biết là nguy hiểm nhưng hiện nay một số nơi vẫn đang tính toán để tiếp tục làm.

Thứ ba, những vùng rốn lũ thì chúng ta lại cho phép dân cư vào ở rất nhiều, ví dụ như Hố Hô, đúng dòng sông Ngàn Sâu chảy, hai bờ không được xuống nhưng địa phương vẫn cho dân phát triển. Tình trạng này cũng tương tự ở các địa phương khác. Cho nên tác hại của ngập lụt nghiêm trọng hơn. Những vùng rốn rũ, quốc tế và đặc biệt là Mỹ không bao giờ cho dân vào ở, nhưng Việt Nam thì cứ cho.

Thời tôi được làm với Thủ tướng Võ Văn Kiệt, khi đi thị sát vùng lũ, Thủ tướng bao giờ cũng yêu cầu không được cho dân sống ở vùng rốn lũ, ở hành lang thoát lũ, chỉ được hoạt động kinh tế thôi, dân phải ở trên cao. Giờ tôi mong Thủ tướng cũng phải quán triệt các địa phương về vấn đề này. Thủ tướng phải giao cho Bộ Công Thương, Bộ Tài nguyên - Môi trường, Bộ Nông nghiệp - PTNT cần phải phân định rõ hành lang thoát lũ, không được cho dân sống ở đó. Chứ nếu không thay đổi thì cả trăm năm nữa vẫn xảy ra tình trạng này. Ví dụ như ở Hà Nội có cột bê tông rất to chỗ tuyến thoát lũ, các địa phương cũng nên học tập.

- Như vậy quy hoạch thủy điện bậc thang là nguyên nhân chính?

- GS-TS Vũ Trọng Hồng: Quy hoạch thủy điện của chúng ta vừa qua là quy hoạch nóng vội, hậu quả giờ vẫn đang tiếp tục, cần phải lên án quy hoạch bậc thang. Đây là sai lầm lớn của chúng ta. 

Đó cũng là nguyên nhân sâu xa của tình trạng này, cần phải loại bỏ nhiều thủy điện nhỏ, thủy điện bậc thang. Điện chúng ta dùng chủ yếu của 37 nhà máy thủy điện lớn, nếu bỏ những thủy điện nhỏ này không ảnh hưởng gì nhiều. Nhà nước có thể xem xét những thủy điện nào có nhiều rủi ro như kiểu Hố Hô hoặc thủy điện bậc thang, không thu được lợi ích kinh tế nhiều thì đề nghị họ có thể thu xếp chấm dứt hoạt động.

- Ý kiến xóa bỏ các thủy điện nhỏ không phải là mới, nhưng tại sao mãi mà chúng ta không thực hiện được, thưa ông?

- GS-TS Vũ Trọng Hồng: Có nhiều nguyên nhân, nhưng trong đó cũng có nguyên nhân lợi ích nhóm, có người này người kia cổ phần ở trong các nhà máy thủy điện nên rất khó xóa bỏ. Cho nên Chính phủ cần thật quyết liệt thì mới giải quyết được. 

Để xóa được các thủy điện nhỏ, thủy điện bậc thang thì Nhà nước và doanh nghiệp phải ngồi lại với nhau, có thể mỗi bên chịu một nửa. Các nhà máy thủy điện cũng cần phải thu hồi vốn nhanh, rồi để trả nợ bởi hầu hết các nhà thủy điện đều là đi vay để làm. Khi họ hoàn vốn thì dừng hoạt động. 

Muốn hoàn vốn phải mất khoảng 30 năm, nhưng nếu thế thì lâu quá, thiệt hại sẽ khủng khiếp nên Nhà nước cần có giải pháp để cố gắng cho họ thu hồi vốn trong khoảng 10 năm thôi. 

Tuy nhiên, Nhà nước cũng có cái khó, vì giờ lấy tiền ở đâu. Mẫu thuẫn này rất khó giải quyết. Trong khi đó, chính Nhà nước trước kia lại kêu gọi xã hội hóa các thủy điện, kêu gọi họ đầu tư vào. Họ hăng hái vay tiền đưa vào làm nên giờ bảo dừng thì làm sao dừng được.

- Chúng ta đã xây dựng quy trình vận hành xả lũ để đối phó với tình trạng này nhưng vẫn gây ra thiệt hại. Theo ông, quy trình này có phù hợp không?

- GS-TS Vũ Trọng Hồng: Quy trình vận hành hiện nay rất bất cập và không thể làm nổi việc điều tiết lũ. Quy trình do Bộ Công Thương hướng dẫn các tỉnh duyệt chứ bộ cũng không duyệt. Các thủy điện bậc thang này chủ yếu do tư nhân vận hành, mỗi đập một chủ nên rất khó phối hợp nhịp nhàng với nhau tại vì mỗi công trình thủy lợi phụ thuộc vào điều tiết tự nhiên của nó. Thời chúng tôi thì Bộ Nông nghiệp quản lý vấn đề này, 3 giám đốc đều thuộc Bộ. Do đó việc đập này tích, đập kia xả là do Bộ quyết chứ không như tư nhân vận hành như hiện nay nên phối hợp với nhau thuận tiện hơn.

Hơn nữa, mưa xuống phải tính được dòng chảy, còn Việt Nam hiện nay không tính được dòng chảy bởi lớp phủ đã bị bê tông hóa rất nhiều. Khi mưa xuống phải có lớp phủ thì mới thấm nước được để giảm lũ. Các thông số, địa hình hiện nay đã thay đổi, muốn tính toán được phải bỏ hàng nghìn tỉ đồng ra để đo đạc lại thông số trong khi hiện nay chúng ta chưa làm được. Chúng ta tính từ mưa ra dòng chảy thì bị sai rất nhiều. Cho nên vấn đề quy trình không giải quyết được vấn đề này. 

Bộ Nông nghiệp - PTNT và Trường đại học Thủy lợi cũng đã xây dựng một quy trình mới, là phải làm thiết bị đo ngay trong hồ chứ không cần dự báo mưa. Sau đó họ vẽ đường quy trình và khi nước đến đâu thì tích và xả luôn. Tuy nhiên, trường hợp này lại gặp phải một vấn đề là nếu lũ không đến trong khi xả nước rồi thì lấy đâu nước cho họ vận hành, ai bù thiệt hại cho các nhà máy thủy điện? 

Tôi nghĩ Thủ tướng đã trực tiếp chỉ đạo chống lũ thì nên yêu cầu sắp xếp lại quy trình xả lũ, sắp xếp lại vấn đề dân cư trong vùng rốn lũ để giảm bớt thiệt hại.

- Xin cảm ơn ông!

Trí Lâm (thực hiện)

 
hotline
Quảng cáo: 091 2161163
Nội dung: 090 186 3399
 
TIN LIÊN QUAN
 
 
 
Bình luận 5
27/12/16PHẢN HỒI
Lũ lụt, hạn hán ngày càng khốc liệt và hàng năm là do rừng bị tàn fá, không còn lớf thảm thực vật để cản giữ nước. Nếu quy hoạch, xây dựng và sử dụng đúng các đậf chứa nước ở thượng nguồn sẽ giảm được các tai họa lũ lụt, hạn hán, tận dụng fát điện, v.v...Bằng không, sẽ rất tai hại ! Mong các Nhà KH và các cơ quan hữu trách xem xét kỹ cho !
22/12/16PHẢN HỒI
Bài học vỡ lòng trong vật lý đại cương các trường đại học kỹ thuật đều nêu rõ:Khu vực miền Trung có địa hình dốc, sông ngắn, địa chất hai bờ chủ yếu là đồi núi đất phong hóa nên không có bậc thang thủy điện khả dụng, không được xây dựng đập thủy điện trong khu vực này. Đơn giản vậy thôi, muốn xây dựng đập thủy điện cần có dung tích hồ chứa lớn bảo đảm tích nước trong mùa lũ và xã nước trong mùa khô- tức bảo đảm điều tiết nhịp nhàng, muốn vậy, đập phải gia cố bảo đảm áp lực nước dâng - tức phải chi phí tốn kém, phải tính toán cẩn trọng . Trong lúc đó, đa phần các dự án thủy điện nhỏ khu vực miền Trung do các chủ đầu tư muốn ăn thổi ở thì, muốn chi phí đầu tư thấp, thu lợi cao nhất. Vì vậy, hậu quả như mọi người đều thấy, ngập lụt là đương nhiên. Ở đây, thiên tai một nhưng nhân tai mười, tất cả đều do lợi ích nhóm mà ra cả, xử một vài vụ chắc chắn lộ ra hết!./.
21/12/16PHẢN HỒI
Bài báo đã tìm đúng địa chỉ.. một chuyên gia cao cấp về Thủy lợi - Thủy điện.
19/12/16PHẢN HỒI
Lũ lụt đã có từ xa xưa, lúc chưa có thủy điện vừa và nhỏ. Thủy điện rất lớn nhờ dung tích phòng lũ lớn và thuộc sở hữu nhà nước cho nên phần nào điều tiết được một phần nước lũ. Vấn đề đối với thủy điện vừa và nhỏ ở cách thiết kế, sự vận hành và quan điểm của chủ đầu tư trong việc điều hành thủy điện. Nhiều chủ đầu tư là quan chức cao trong chính quyền (bộ trưởng, bí thư, chủ tịch tỉnh v.v..) cho nên họ có quyền hạn. Việc thu hồi vốn và kiếm lợi tức cũng là áp lực. Tuy nhiên, thủy điện vừa và nhỏ xây dựng ở các nước phát triển như Nhật Bản, Hàn Quốc lại không gây ra những tiêu cực phổ biến như ở ta vì họ vận hành đúng quy trình, thêm nữa nó được xây dựng đúng nguyên tắc. Làm sai là phải đối diện với án hình sự mà không có cơ chế nào để biện minh, chiếu cố để lấp liếm hoặc dùng ngân sách quốc gia đền bù chiếu lệ cho thiệt hại dân sinh một cách chung chung. Có một nguyên tắc chung là các thủy điện cỡ này nếu có đập chặn nước lớn đều có cửa xả đáy để vận hành bổ sung khi được dự báo về khí tượng thủy văn (cho trường hợp chỉ có mỗi đường tràn bằng bê tông) và hai bờ vai đập đều được gia cố bằng bê tông rất cẩn thận, chắc chắn để tránh sạt lở khi nước dâng cao, nhất là phần bên trong đập cận đường tràn. Ở ta có trường hợp xe chở vật liệu đụng phải...làm cả một vai đập sạt xuống cho thấy việc thi công rất ẩu tả, lòi ra cả vài cọng thép le hoe nhỏ bé. Thượng bất chính thì hạ tắc loạn. Việc sử dụng các cánh cửa phai chận nước trên đường tràn để giữ nước và nâng cao đầu nước cho việc nâng công suất phát điện tiềm ẩn rất nhiều nguy hại nếu lượng nước đổ về đột xuất do lũ quá lớn cho nên phải mở nó tối đa lúc cuối cùng khi đã tích nước để tránh phá vỡ đập. Nước tích cùng nước lũ đồng hành như thủy tinh xả xuống ào ào, thế là thủy điện trở thành..."điện máu"! Mạng sống và tài sản của người dân bị hy sinh cho đồng tiền tư bản thủy điện. Một loại tư bản hoang dã kiếm lợi nhuận nhẫn tâm trên lưng đồng bào của mình. Tóm lại, tất cả các thủy điện vừa và nhỏ này cần phải xem xét lại. Bổ sung xây dựng cho đúng nguyên tắc và vận hành theo quy định. Nếu không làm được thì đóng cửa, phá bỏ hoặc quốc hữu hóa cho dù bất cứ tư nhân nào là chủ đầu tư. Thế hệ này không làm được thì thế hệ sau cũng sẽ làm như vậy. Người chết càng nhiều thì tội các ông càng nặng. Đấy là lời cảnh báo đến các đại gia thủy điện để cho các ông phải tôn trọng quyền lợi thiết thân của nhân dân thay vì túi tiền của mình!
19/12/16PHẢN HỒI
Đến hẹn lại về... Cứ vào dịp cuối năm, miền Trung lại ngập trong MƯA và nước XẢ LŨ của các đập thủy điện. Chăng lẽ chúng ta bó tay, đứng nhìn? Phải truy tìm nguyên nhân, phải mời các chuyên gia NƯỚC NGOÀI vào giúp đở… Điều ngạc nhiên khi tôi tìm trên internet “ NGUYÊN NHÂN gây lũ lụt miền Trung” thì từ năm 2011, Hội thảo do Bộ Nông nghiệp tổ chức, các đại biểu đã nêu ra LÝ DO và cách KHẮC PHỤC: quá trình ĐÔ THỊ QUÁ một số thị xã, thị tứ đã san lấp khu vực ven dòng chảy, cửa sông; ngoài ra rừng đầu nguồn, RỪNG PHÒNG HỘ bị thu hẹp, việc xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông, một số các tuyến quốc lộ 1A, đường Hồ Chí Minh, đường sắt Bắc Nam có cao trình CAO HƠN so với trước tạo thành tuyến ngăn lũ; KHÔNG quy hoạch cụ thể các hệ thống giao thông, các công trình phúc lợi phù hợp, nhất là xây dựng hệ thống thuỷ lợi, thuỷ điện cũng làm biến đổi điều kiện tự nhiên trong khu vực; đẩy mạnh công tác BẢO VỆ rừng đầu nguồn, khai thông, NẠO VÉT sự bồi lắng cho các dòng sông; Các công trình HỒ CHỨA thuỷ lợi, thuỷ điện phải đảm bảo cắt giảm lũ cho vùng hạ lưu. Vậy lũ lụt do thiên tai hay do con người ??? Năm 2017, chúng ta sẽ khắc phục được chăng ???...
Gửi bình luận
Họ và tên *
E-mail *
Tiêu đề
Nội dung *
 
 
 
 
 
 
XEM NHIỀU NHẤT
 
 
 
 
 
 
  • Lê Học Lãnh Vân

    Chuyên gia quản trị

    Ở lứa tuổi đã đi vào bình tâm trước các biến động của cuộc sống, tôi vẫn muốn dùng các từ HOÀN TOÀN KHÔNG ĐỒNG Ý để diễn tả suy nghĩ của mình trước phát ngôn của ông Tạ Quang Sum, nguyên Hiệu trưởng Trường THPT Trần Hưng Đạo, Khánh Hòa, cho rằng “trở ngại lớn nhất đối với đổi mới giáo dục hiện nay là ở giáo viên”.

  • Đoàn Đạt

    Nhà báo

    Mấy ngày qua, câu chuyện về một bà mẹ ở Lào Cai chỉ vì 7.000đ mà dồn hai đứa con ruột của mình vào chỗ chết không khỏi khiến cho nhiều người đau lòng, ám ảnh. Một câu chuyện tưởng như không còn xuất hiện ở thời nay…

  • Bình Luận

    Bình luận

    Có nhiều người được cử đi học sau đại học, lôi về tấm bằng thạc sĩ, tiến sĩ thì nghiễm nhiên tự phong cho mình là giỏi, xem những người còn lại chẳng ra gì. Không phải tôi bi quan, nhưng ở nước ta dường như khoảng cách giữa bằng cấp và thực học vẫn còn xa lắm.

  • Quốc Phong

    Nhà báo

    Trong công tác quản lý nhà nước, nhiều khi chúng ta "nói vậy nhưng lại không làm vậy" để rồi “cái sảy nảy cái ung". Đến khi muốn xử lý khi biết có chuyện không bình thường hoặc buộc phải xử lý để xã hội phát triển thì khi đó mới lòi ra những bất ổn khó hiểu, thậm chí là hậu quả khôn lường từ những nhiệm kỳ trước để lại. Vì thế, những vị lãnh đạo kế tục đã và sẽ gặp khó.

  • Bình Luận

    Bình luận

    Đồng tiền lẻ đang phát huy sức mạnh bé mọn của nó, nhưng phát huy kiểu này thì chả ai mong muốn, kể cả nhà chức việc, nhà đầu tư lẫn giới tài xế, chủ xe. Người ta ai cũng chỉ mong có sự hợp lý trong mọi sự, nếu phải trả phí thì trả đúng đồng tiền bát gạo.