ngày 11 tháng 12 năm 2017
Tiếng Việt tôi yêu
 

Về chữ 'lẻn' trong Truyện Kiều

In bài viết
Thúy Kiều - Kim Trọng - Nguồn: Internet
  Theo GS Trần Ngọc Vương, lối bình như GS Phong Lê vừa bình trên tivi ngày mùng 2 Tết từng thịnh hành, nhất là thời Hoài Thanh, Xuân Diệu, đó là biến tướng của lối bình văn " thần cú, nhãn tự" chẳng xa thời trung đại mấy.

Sáng mùng 2 Tết Đinh Dậu (29.1.2017) mở VTV2, xem chương trình Việt Nam đất nước con người, người xem thấy GS Phong Lê đang bình Truyện Kiều. Ông hết sức khen ngợi cách dùng chữ của thi hào Nguyễn Du, đặc biệt là dùng từ thuần Việt. Ông ví dụ về việc tác giả dùng chữ “lẻn” trong câu “Rẽ song đã thấy Sở Khanh lẻn vào”, cho rằng chỉ một chữ “lẻn” đã lột tả hết cái gian trá của Sở Khanh. 

Thực ra không chỉ GS Phong Lê hiểu như trên. Đó là cách hiểu khá phổ biến lâu nay.

Về chữ “lẻn”, cách đây đã khá lâu (khoảng năm 1991), tôi được nghe PGS Vũ Nho (lúc đó là PTS Vũ Nho) đính chính cách hiểu không chính xác như trên. Ông Nho bảo đâu phải chỉ có Sở Khanh mới “lẻn”, chính Kim Trọng cũng “lẻn”: "Băng mình lẻn trước đài trang tự tình" (câu 536, Truyện Kiều). 

Tôi thấy ông Vũ Nho đúng. Câu trên kia kể lúc Kim Trọng nghe tin ông chú mất, phải thu xếp về hộ tang. Trong tình thế gấp gáp đó, chàng ta cũng kịp chạy đến tìm nàng Kiều để từ biệt. Mà nhà Kiều thì “thâm nghiêm kín cổng cao tường” (cả nghĩa đen và nghĩa bóng) cho nên anh chàng dĩ nhiên chỉ còn cách “lẻn” thôi: 

"Mảng tin xiết đỗi kinh hoàng
Băng mình lẻn trước đài trang tự tình".

Chữ “lẻn” theo cụ Đào Duy Anh giải nghĩa là: “Đi giấu không cho người ta biết. Cũng nói là lén. Ví dụ "Băng mình lẻn trước đài trang tự tình” (Từ điển Truyện Kiều).

Như vậy chữ “lẻn” – ít nhất là thời Nguyễn Du – chỉ có nghĩa là đi giấu, nó mang sắc thái trung tính, không hề có nghĩa xấu. Kim Trọng lúc đang độ hào hoa phong nhã nhất nói trên đã “lẻn”. Thúc Sinh lúc ân tình và khổ đau nhất (đến an ủi Thúy Kiều đang bị giam lỏng) cũng “lẻn”: 

"Thừa cơ sinh mới lẻn ra
Xăm xăm đến mé vườn hoa với nàng".

Bình thơ như vậy, với lối chỉ thấy cây mà không thấy rừng, ngắm điểm mà không ngắm diện, nhất là lại áp đặt những thiên kiến chủ quan về nhân vật sẽ chả thể nào tránh khỏi sai sót.

Đào Tiến Thi

 
hotline
Quảng cáo: 091 2161163
Nội dung: 090 186 3399
 
TIN LIÊN QUAN
 
 
 
Bình luận 1
26/02/17PHẢN HỒI
Trong Truyên Kiều có câu "sắm sanh nếp tử xe châu/bụi hồng một nấm mặc dầu cỏ hoa" thì từ nếp tử trong Từ điển truyện kiều và lời chú giải trong sách cũng đề giải thích là cái quan tài, xe châu là xe tang. Người ta cứ mặc nhiên coi là đúng từ xưa đến nay. Thế nhưng tôi lại thấy rằng giải tích từ nếp tử là cái quan tài thì sai quá. Chẳng là Đạm Tiên chết đã lâu thì ông khách làng chơi kia mới đến. Lâu tới mức dấu xe ngựa đã rêu lờ mờ xanh. Nếu theo sự phát triển của sinh vật là rêu thì dù môi trường thuận lợi, chí ít cũng phải hàng tháng mới đủ để nhận thấy sắc xanh của rêu. Vậy không lẽ nàng Đam xấu số kia nằm vậy mà không bốc mùi lên cho cả khu ngửi ư. Hay là bà chủ lầu xanh vô tâm đến mức ấy để mấy chục ngày chờ cái quan tài của ông khách lạ đến mới chôn. Hay là vì thương nàng quá mà ông khách si tình lại móc lên để chôn lại. Thực ra, vì chữ Nôm gây nên phiền hà này. Do chứ Nôm có thể lấy nguyên chữ Hán nếu đồng âm được cho nên chữ tử viết theo chữ hán nhưng đọc đúng theo âm Nôm phải là tứ. Nếp tứ chính là cỗ xe bốn ngựa kéo bằng giấy. Nhưng viết chữ tứ (có bộ mã) thì thành nếp tứ thật tức là xe 4 ngựa kéo thật thì cho ai. Xe châu là xe giấy có gắn các hạt cườm bằng thủy tinh màu xung quanh. Vì chỉ là khách làng chơi cho nên anh ta chỉ sắm cho nàng Đạm bộ xe ngựa giấy mà thôi, còn mồ mả thì có phải người nhà đâu mà lo tảo mộ. Khi tôi còn nhỏ vẫn nghe các cụ dặn người nhà đi chợ mua một nếp tứ và mấy giây vàng về làm lễ bà cô, ngày nay từ này ít người biết, chỉ còn một số ít người già làm hàng mã chuyện nghiệp còn nhớ. Tiếc rằng vì quá câu nệ chữ mà sinh ra sự phi lý trong lời giải thích làm "ô nhiễm môi trương"
Gửi bình luận
Họ và tên *
E-mail *
Tiêu đề
Nội dung *
 
 
 
 
 
 
XEM NHIỀU NHẤT
 
 
 
 
 
 
  • Bình Luận

    Bình luận

    Giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM Lê Hồng Sơn trả lời đại biểu tại phiên chất vấn kỳ họp thứ 6, HĐND sáng 6.12 về biên soạn sách giáo khoa rằng, sau khi biên soạn xong, bộ sách sẽ được trình lên Bộ GD-ĐT để bộ phê duyệt trước rồi mới thực hiện, tất nhiên phải hoàn tất trước khi thực hiện chương trình giáo dục phổ thông mới.

  • Quốc Phong

    Nhà báo

    Trong tổng số 88 trạm thu phí BOT trên cả nước thì trong đó đã có đến 13 trạm "có vấn đề" kiểu như Cai Lậy, Tào Xuyên... và Bộ GTVT cùng các bộ, ngành liên quan đã cho điều chỉnh phí thì cũng rất cần truy tiếp xem có bao nhiêu nhóm lợi ích can thiệp vào nó để đến nông nỗi này?

  • Nguyễn Công Khế

    Nhà báo

    Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã quyết định một việc rất đúng vào buổi chiều hôm qua, là tạm dừng thu phí ở trạm BOT Cai Lậy 30 ngày để làm rõ tính pháp lý cũng như những khuất tất bên trong trạm BOT này.

  • Hồ Hùng

    Nhà báo

    Lãnh đạo Bộ GTVT - Thứ trưởng Nguyễn Nhật, đã tái khẳng định sẽ tiếp tục thu phí ở Trạm BOT Cai Lậy và kêu gọi người dân ủng hộ…

  • Lê Học Lãnh Vân

    Chuyên gia quản trị

    Lòng dân thì đã rõ: trả bằng tiền lẻ, trả bằng tiền mệnh giá lớn, chậm rãi đọc quy định thu phí... tất cả các phương cách nhằm chống đối cái trạm mà họ cho là mãi lộ! Nếu cái trạm thu phí cứ mặc kệ lý và tình, mặc kệ lòng dân mà đứng mãi đó, dân chúng tất sẽ nghĩ thêm các phương thức khác nữa chống lại. Ai biết được những phương thức đó sẽ dẫn tới việc gì, hậu quả gì?