ngày 30 tháng 04 năm 2017
Tiếng Việt tôi yêu
 

Về chữ 'lẻn' trong Truyện Kiều

In bài viết
Thúy Kiều - Kim Trọng - Nguồn: Internet
  Theo GS Trần Ngọc Vương, lối bình như GS Phong Lê vừa bình trên tivi ngày mùng 2 Tết từng thịnh hành, nhất là thời Hoài Thanh, Xuân Diệu, đó là biến tướng của lối bình văn " thần cú, nhãn tự" chẳng xa thời trung đại mấy.

Sáng mùng 2 Tết Đinh Dậu (29.1.2017) mở VTV2, xem chương trình Việt Nam đất nước con người, người xem thấy GS Phong Lê đang bình Truyện Kiều. Ông hết sức khen ngợi cách dùng chữ của thi hào Nguyễn Du, đặc biệt là dùng từ thuần Việt. Ông ví dụ về việc tác giả dùng chữ “lẻn” trong câu “Rẽ song đã thấy Sở Khanh lẻn vào”, cho rằng chỉ một chữ “lẻn” đã lột tả hết cái gian trá của Sở Khanh. 

Thực ra không chỉ GS Phong Lê hiểu như trên. Đó là cách hiểu khá phổ biến lâu nay.

Về chữ “lẻn”, cách đây đã khá lâu (khoảng năm 1991), tôi được nghe PGS Vũ Nho (lúc đó là PTS Vũ Nho) đính chính cách hiểu không chính xác như trên. Ông Nho bảo đâu phải chỉ có Sở Khanh mới “lẻn”, chính Kim Trọng cũng “lẻn”: "Băng mình lẻn trước đài trang tự tình" (câu 536, Truyện Kiều). 

Tôi thấy ông Vũ Nho đúng. Câu trên kia kể lúc Kim Trọng nghe tin ông chú mất, phải thu xếp về hộ tang. Trong tình thế gấp gáp đó, chàng ta cũng kịp chạy đến tìm nàng Kiều để từ biệt. Mà nhà Kiều thì “thâm nghiêm kín cổng cao tường” (cả nghĩa đen và nghĩa bóng) cho nên anh chàng dĩ nhiên chỉ còn cách “lẻn” thôi: 

"Mảng tin xiết đỗi kinh hoàng
Băng mình lẻn trước đài trang tự tình".

Chữ “lẻn” theo cụ Đào Duy Anh giải nghĩa là: “Đi giấu không cho người ta biết. Cũng nói là lén. Ví dụ "Băng mình lẻn trước đài trang tự tình” (Từ điển Truyện Kiều).

Như vậy chữ “lẻn” – ít nhất là thời Nguyễn Du – chỉ có nghĩa là đi giấu, nó mang sắc thái trung tính, không hề có nghĩa xấu. Kim Trọng lúc đang độ hào hoa phong nhã nhất nói trên đã “lẻn”. Thúc Sinh lúc ân tình và khổ đau nhất (đến an ủi Thúy Kiều đang bị giam lỏng) cũng “lẻn”: 

"Thừa cơ sinh mới lẻn ra
Xăm xăm đến mé vườn hoa với nàng".

Bình thơ như vậy, với lối chỉ thấy cây mà không thấy rừng, ngắm điểm mà không ngắm diện, nhất là lại áp đặt những thiên kiến chủ quan về nhân vật sẽ chả thể nào tránh khỏi sai sót.

Đào Tiến Thi

 
hotline
Quảng cáo: 091 2161163
Nội dung: 090 186 3399
 
TIN LIÊN QUAN
 
 
 
Bình luận 1
26/02/17PHẢN HỒI
Trong Truyên Kiều có câu "sắm sanh nếp tử xe châu/bụi hồng một nấm mặc dầu cỏ hoa" thì từ nếp tử trong Từ điển truyện kiều và lời chú giải trong sách cũng đề giải thích là cái quan tài, xe châu là xe tang. Người ta cứ mặc nhiên coi là đúng từ xưa đến nay. Thế nhưng tôi lại thấy rằng giải tích từ nếp tử là cái quan tài thì sai quá. Chẳng là Đạm Tiên chết đã lâu thì ông khách làng chơi kia mới đến. Lâu tới mức dấu xe ngựa đã rêu lờ mờ xanh. Nếu theo sự phát triển của sinh vật là rêu thì dù môi trường thuận lợi, chí ít cũng phải hàng tháng mới đủ để nhận thấy sắc xanh của rêu. Vậy không lẽ nàng Đam xấu số kia nằm vậy mà không bốc mùi lên cho cả khu ngửi ư. Hay là bà chủ lầu xanh vô tâm đến mức ấy để mấy chục ngày chờ cái quan tài của ông khách lạ đến mới chôn. Hay là vì thương nàng quá mà ông khách si tình lại móc lên để chôn lại. Thực ra, vì chữ Nôm gây nên phiền hà này. Do chứ Nôm có thể lấy nguyên chữ Hán nếu đồng âm được cho nên chữ tử viết theo chữ hán nhưng đọc đúng theo âm Nôm phải là tứ. Nếp tứ chính là cỗ xe bốn ngựa kéo bằng giấy. Nhưng viết chữ tứ (có bộ mã) thì thành nếp tứ thật tức là xe 4 ngựa kéo thật thì cho ai. Xe châu là xe giấy có gắn các hạt cườm bằng thủy tinh màu xung quanh. Vì chỉ là khách làng chơi cho nên anh ta chỉ sắm cho nàng Đạm bộ xe ngựa giấy mà thôi, còn mồ mả thì có phải người nhà đâu mà lo tảo mộ. Khi tôi còn nhỏ vẫn nghe các cụ dặn người nhà đi chợ mua một nếp tứ và mấy giây vàng về làm lễ bà cô, ngày nay từ này ít người biết, chỉ còn một số ít người già làm hàng mã chuyện nghiệp còn nhớ. Tiếc rằng vì quá câu nệ chữ mà sinh ra sự phi lý trong lời giải thích làm "ô nhiễm môi trương"
Gửi bình luận
Họ và tên *
E-mail *
Tiêu đề
Nội dung *
 
 
 
 
 
 
XEM NHIỀU NHẤT
 
 
 
 
 
 
  • Bình Luận

    Bình luận

    ​Rồi đây ông Chấn, ông Long được bồi thường theo quy định của pháp luật. Số tiền bồi thường sẽ rất lớn, Nhà nước phải chịu. Nếu không quy rõ trách nhiệm đối với người gây nên án oan và không có “mức án” tương xứng đối với họ, thì ngân sách nhà nước cũng bị “oan” theo trong bồi thường thiệt hại cho dân.

  • Bình Luận

    Bình luận

    ​Mới đây TP.HCM lại định cấm xe máy nhằm giảm tắc đường. Có tác giả viết bài đăng báo (ngày 24.4.2017) với tiêu đề khá mềm mỏng: “Cấm xe máy: Cách tiếp cận thiếu tính xây dựng”. Tiêu đề bài báo mềm mỏng bởi vì đúng ra, việc định cấm xe máy là cách tiếp cận vừa lộng quyền, vừa thừa, vô duyên.

  • Từ Kế Tường

    Nhà báo

    Thiết nghĩ các đài truyền hình khác, nhất là VTV và HTV cũng nên làm theo THVL, coi như một đợt dọn rác cho sạch sẽ, thông thoáng cửa nhà. Chuyện đáng làm, nên làm sao lại không làm? Còn hơn là để khán, thính giả ngấm ngầm tẩy chay, tắt tivi khi thấy hài nhảm như “danh hài” Trấn Thành đã “dạy”?

  • Lê Học Lãnh Vân

    Chuyên gia quản trị

    Tác giả xin cám ơn các độc giả đã góp ý, phản hồi bài viết 'Bắt cướp cũng cần có lòng nhân'. Theo ghi nhận tới lúc này, trên báo điện tử Một Thế Giới có 9 phản hồi, cả 9 đều không đồng ý với bài viết.

  • Hoàng Linh

    Nhà báo

    “Làm bác sĩ phải chạy nhanh như vận động viên điền kinh!”. Một bác sĩ đã nói với tôi như vậy khi dư luận đang xôn xao về nạn bạo lực đang tác động vào ngành y.