ngày 29 tháng 06 năm 2017
Tiếng Việt tôi yêu
 

Về chữ 'lẻn' trong Truyện Kiều

In bài viết
Thúy Kiều - Kim Trọng - Nguồn: Internet
  Theo GS Trần Ngọc Vương, lối bình như GS Phong Lê vừa bình trên tivi ngày mùng 2 Tết từng thịnh hành, nhất là thời Hoài Thanh, Xuân Diệu, đó là biến tướng của lối bình văn " thần cú, nhãn tự" chẳng xa thời trung đại mấy.

Sáng mùng 2 Tết Đinh Dậu (29.1.2017) mở VTV2, xem chương trình Việt Nam đất nước con người, người xem thấy GS Phong Lê đang bình Truyện Kiều. Ông hết sức khen ngợi cách dùng chữ của thi hào Nguyễn Du, đặc biệt là dùng từ thuần Việt. Ông ví dụ về việc tác giả dùng chữ “lẻn” trong câu “Rẽ song đã thấy Sở Khanh lẻn vào”, cho rằng chỉ một chữ “lẻn” đã lột tả hết cái gian trá của Sở Khanh. 

Thực ra không chỉ GS Phong Lê hiểu như trên. Đó là cách hiểu khá phổ biến lâu nay.

Về chữ “lẻn”, cách đây đã khá lâu (khoảng năm 1991), tôi được nghe PGS Vũ Nho (lúc đó là PTS Vũ Nho) đính chính cách hiểu không chính xác như trên. Ông Nho bảo đâu phải chỉ có Sở Khanh mới “lẻn”, chính Kim Trọng cũng “lẻn”: "Băng mình lẻn trước đài trang tự tình" (câu 536, Truyện Kiều). 

Tôi thấy ông Vũ Nho đúng. Câu trên kia kể lúc Kim Trọng nghe tin ông chú mất, phải thu xếp về hộ tang. Trong tình thế gấp gáp đó, chàng ta cũng kịp chạy đến tìm nàng Kiều để từ biệt. Mà nhà Kiều thì “thâm nghiêm kín cổng cao tường” (cả nghĩa đen và nghĩa bóng) cho nên anh chàng dĩ nhiên chỉ còn cách “lẻn” thôi: 

"Mảng tin xiết đỗi kinh hoàng
Băng mình lẻn trước đài trang tự tình".

Chữ “lẻn” theo cụ Đào Duy Anh giải nghĩa là: “Đi giấu không cho người ta biết. Cũng nói là lén. Ví dụ "Băng mình lẻn trước đài trang tự tình” (Từ điển Truyện Kiều).

Như vậy chữ “lẻn” – ít nhất là thời Nguyễn Du – chỉ có nghĩa là đi giấu, nó mang sắc thái trung tính, không hề có nghĩa xấu. Kim Trọng lúc đang độ hào hoa phong nhã nhất nói trên đã “lẻn”. Thúc Sinh lúc ân tình và khổ đau nhất (đến an ủi Thúy Kiều đang bị giam lỏng) cũng “lẻn”: 

"Thừa cơ sinh mới lẻn ra
Xăm xăm đến mé vườn hoa với nàng".

Bình thơ như vậy, với lối chỉ thấy cây mà không thấy rừng, ngắm điểm mà không ngắm diện, nhất là lại áp đặt những thiên kiến chủ quan về nhân vật sẽ chả thể nào tránh khỏi sai sót.

Đào Tiến Thi

 
hotline
Quảng cáo: 091 2161163
Nội dung: 090 186 3399
 
TIN LIÊN QUAN
 
 
 
Bình luận 1
26/02/17PHẢN HỒI
Trong Truyên Kiều có câu "sắm sanh nếp tử xe châu/bụi hồng một nấm mặc dầu cỏ hoa" thì từ nếp tử trong Từ điển truyện kiều và lời chú giải trong sách cũng đề giải thích là cái quan tài, xe châu là xe tang. Người ta cứ mặc nhiên coi là đúng từ xưa đến nay. Thế nhưng tôi lại thấy rằng giải tích từ nếp tử là cái quan tài thì sai quá. Chẳng là Đạm Tiên chết đã lâu thì ông khách làng chơi kia mới đến. Lâu tới mức dấu xe ngựa đã rêu lờ mờ xanh. Nếu theo sự phát triển của sinh vật là rêu thì dù môi trường thuận lợi, chí ít cũng phải hàng tháng mới đủ để nhận thấy sắc xanh của rêu. Vậy không lẽ nàng Đam xấu số kia nằm vậy mà không bốc mùi lên cho cả khu ngửi ư. Hay là bà chủ lầu xanh vô tâm đến mức ấy để mấy chục ngày chờ cái quan tài của ông khách lạ đến mới chôn. Hay là vì thương nàng quá mà ông khách si tình lại móc lên để chôn lại. Thực ra, vì chữ Nôm gây nên phiền hà này. Do chứ Nôm có thể lấy nguyên chữ Hán nếu đồng âm được cho nên chữ tử viết theo chữ hán nhưng đọc đúng theo âm Nôm phải là tứ. Nếp tứ chính là cỗ xe bốn ngựa kéo bằng giấy. Nhưng viết chữ tứ (có bộ mã) thì thành nếp tứ thật tức là xe 4 ngựa kéo thật thì cho ai. Xe châu là xe giấy có gắn các hạt cườm bằng thủy tinh màu xung quanh. Vì chỉ là khách làng chơi cho nên anh ta chỉ sắm cho nàng Đạm bộ xe ngựa giấy mà thôi, còn mồ mả thì có phải người nhà đâu mà lo tảo mộ. Khi tôi còn nhỏ vẫn nghe các cụ dặn người nhà đi chợ mua một nếp tứ và mấy giây vàng về làm lễ bà cô, ngày nay từ này ít người biết, chỉ còn một số ít người già làm hàng mã chuyện nghiệp còn nhớ. Tiếc rằng vì quá câu nệ chữ mà sinh ra sự phi lý trong lời giải thích làm "ô nhiễm môi trương"
Gửi bình luận
Họ và tên *
E-mail *
Tiêu đề
Nội dung *
 
 
 
 
 
 
XEM NHIỀU NHẤT
 
 
 
 
 
 
  • Bình Luận

    Bình luận

    Mấy ngày qua, dư luận rất quan tâm đến việc lăng mộ của một vị Tài nhân là vợ vua Tự Đức tại P.Thủy Xuân, TP.Huế, Thừa Thiên - Huế đã bị đơn vị thi công bãi đỗ xe tham quan lăng Tự Đức dùng máy xúc san ủi trong sự xót xa của Nguyễn Phước Tộc! Và dư luận cũng quan tâm, liệu di tích nào của đất cố đô sẽ tiếp tục bị tàn phá nếu tình trạng này tái diễn?

  • Bình Luận

    Bình luận

    Tuần rồi, các thông tin mà Thượng tướng Lê Chiêm, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, đưa ra tại buổi làm việc giữa Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc với lãnh đạo TP.HCM khiến dư luận đồng tình. Bên cạnh thông tin về số phận sân golf Tân Sơn Nhất trên đất quốc phòng “trong lòng” sân bay Tân Sơn Nhất sẽ được cân nhắc vì trên cơ sở “ưu tiên phát triển hàng không, phát triển kinh tế - xã hội”, hai thông tin khác liên quan đến hai vấn đề lớn khác, mở ra khả năng phân bổ lại nguồn lực và sắp xếp lại quản trị quốc gia.

  • Nguyễn Văn Mỹ

    Tác giả - Doanh nhân

    Gần trăm năm nay, cụm từ “Công tử Bạc Liêu” đã trở thành thành ngữ chỉ sự xa hoa, giàu có. Dần dà, danh xưng này gần như thuộc về ông Trần Trinh Huy, tên thật là Trần Trinh Quy, còn gọi là Ba Huy, giàu có nhất vùng Nam Bộ những năm đầu thế kỷ 20.

  • Bình Luận

    Bình luận

    Chuyện những con tàu đánh cá vỏ thép ở Bình Định vừa được đóng mới, đưa vào sử dụng không được bao lâu thì bị hư hỏng nặng là những câu hỏi nóng đang đặt ra trước dư luận và diễn đàn quốc hội.

  • Nguyễn Công Khế

    Nhà báo

    Mỗi năm, đến ngày Báo chí cách mạng Việt Nam, lại gợi tôi nhiều kỷ niệm buồn vui lẫn lộn. Tôi thông cảm cho Thế Thanh. Trước đây, khi tôi còn làm báo. Thế Thanh và Kim Hạnh đã rời vũ đài trước. Gặp tôi Thế Thanh thường tâm sự: "Mình chỉ muốn trở lại nghề báo thôi Khế ơi!". Nghề báo, đối với chúng tôi là lẽ sống, là khát vọng sống, đôi khi là sống và chết chứ không phải là nghề kiếm cơm đơn thuần.