ngày 28 tháng 07 năm 2017
Tiếng Việt tôi yêu
 

Tìm hiểu thành ngữ 'dương dương tự đắc'

In bài viết
  Thành ngữ trong tiếng Việt rất phong phú. Đó là những tổ hợp từ ngắn gọn nhưng nội dung sâu sắc, cô đọng, nhiều ý nghĩa. Có những thành ngữ thuần Việt nhưng cũng có nhiều thành ngữ Hán Việt...

Đôi khi chúng ta được nghe những lời nói có sử dụng thành ngữ, chẳng hạn như thế này: “Con ơi, con đừng có chơi với mấy đứa bạn mới quen ở phố ta nữa nhé. Mẹ thấy chúng nó còn ít tuổi mà ăn mặc, đầu tóc lung tung quá. Thái độ thì dương dương tự đắc, vênh váo, chẳng coi ai ra gì. Dù có con ông nọ bà kia thì cũng phải biết khiêm tốn chứ...”. Bà mẹ nọ gọi cậu con trai ra và nhắc nhở như vậy. Hẳn là chúng ta ai cũng hiểu, thành ngữ "dương dương tự đắc" dùng để chỉ ai đó có thái độ kiêu ngạo, tự coi mình hơn người và lên mặt vênh vang với thiên hạ. Hành vi như thế rõ ràng là một biểu hiện thiếu khiêm tốn, không biết tôn trọng người khác, mà đối với chúng ta, nhất là lớp trẻ (cần trau dồi mọi phẩm chất về tri thức, đạo đức) nên tránh.

Đây là một thành ngữ Hán Việt. Chiết tự từng thành tố, "dương" ở đây nghĩa là nước tràn đầy (ngoài ra, dương còn có nhiều nghĩa khác, chẳng hạn: trái với âm (ví dụ: triết lý âm dương), mặt trời, ban ngày (vầng dương soi tỏ), giống đực (âm thịnh dương suy), biển (đại dương bao la), ngoại quốc (xuất dương), chỉ loài dê và chỉ một loại cây... Còn "tự" trong thành ngữ nói trên nghĩa là tự mình, "đắc" là đắc ý. Tựu trung, nghĩa “cả gói” của thành ngữ này là “tự đắc ý về sự viên mãn của mình”. Như vậy, xem ra, nghĩa đen và nghĩa bóng của tổ hợp cũng khá gần nhau.

Về xuất xứ, theo Từ điển thành ngữ điển cố Trung Quốc (NXB Khoa học xã hội, 1993) thì vào thời Chiến Quốc, Án Tử (tức Án Anh) là thừa tướng nước Tề, có một người đánh xe riêng nhưng anh chàng này ỷ thế quan, “núp bóng quan” nên tỏ ra kiêu ngạo, ra vẻ ta đây không phải lối. Một lần, anh phu xe ấy chở Án Tử qua nhà, cố tình để vợ trông thấy cái “oai” của mình. Vợ Án Tử thấy chồng tỏ vẻ ta đây, vênh váo, dương dương tự đắc thì rất bất bình. Đợi khi chồng về nhà, chị ta nhất quyết đòi ly hôn. Chị vợ nói với chồng “Án Tử là thừa tướng một nước, ngồi xe khiêm tốn là thế, còn anh chỉ là phu xe của ông ấy thôi mà vênh vênh váo váo làm vậy”. Người phu xe nghe vợ nói thì tỉnh ngộ ngay, rất ân hận, liền thay đổi thái độ, không có biểu hiện thế nữa. Đây quả là một bài học cho con người về cách đối nhân xử thế ở đời.

Trong cuộc sống bây giờ, lạ thay không ít người vẫn không ý thức được về mình, nên vẫn hay có những hành vi, cử chỉ thiếu khiêm tốn, thậm chí “chưa đỗ ông nghè đã đe hàng tổng”. Đó là thái độ không biết mình biết người. Thật đáng buồn là từ hành vi đó, họ không những đã tự “làm xấu mình” trước mắt bạn bè, anh em, đồng nghiệp, mà còn làm mất những cơ hội trau dồi năng lực để tốt hơn, giỏi giang hơn. Vậy có thơ rằng:

Thôi đừng đắc ý dương dương
“Nước đầy tràn” cả ra đường khó đi
Vênh vang nào có hay gì
Tấm gương Án Tử nhắc ghi bao đời...

Phạm Văn Tình

 
hotline
Quảng cáo: 091 2161163
Nội dung: 090 186 3399
 
TIN LIÊN QUAN
 
 
 
Bình luận 0
Chưa có bình luận nào cho bài viết này.
Gửi bình luận
Họ và tên *
E-mail *
Tiêu đề
Nội dung *
 
 
 
 
 
 
XEM NHIỀU NHẤT
 
 
 
 
 
 
  • Quốc Phong

    Nhà báo

    Nay, ngoài việc quyết định tiếp tục gia hạn thời gian trả nợ cho dân thì phải chăng Nhà nước cũng nên có những hình thức khen thưởng khác kèm theo?

  • Nguyễn Văn Mỹ

    Tác giả - Doanh nhân

    Những người yêu biển chưa nguôi nỗi đau mang tên Formosa nay lại được bồi thêm nhát chém mang tên Vĩnh Tân ở Tuy Phong, Bình Thuận. Dư luận chưa kịp mừng vì Thủ tướng của chính phủ kiến tạo đã dũng cảm ra lệnh dừng dự án điện hạt nhân ở Ninh Thuận, lại đang sốt vó vì nhiệt điện than Vĩnh Tân được Bộ Tài nguyên và Môi trường cho phép đổ 1,5 triệu mét khối bùn thải xuống biển Tuy Phong, gần khu bảo tồn sinh vật biển Hòn Cau.

  • Quốc Nam

    Nhà báo

    Tôi đọc đi đọc lại nhiều lần bản tư vấn dự án nhận chìm triệu khối bùn thải ở biển Bình Thuận do ông giám đốc Hà Quốc Quân ký (ông Quân vừa bị Bộ Công Thương đình chỉ công tác 15 ngày) và nhận thấy đây là dự án mạo danh chưa từng có về mặt khoa học ở Việt Nam.

  • Nguyễn Văn Mỹ

    Tác giả - Doanh nhân

    Báo chí đưa tin Bộ Lao động - Thương binh & Xã hội đang khẩn trương hoàn tất đề án “Đưa lao động (LĐ) có trình độ chuyên môn kỹ thuật đi làm việc ở nước ngoài”. Mục tiêu là “Đưa 54.000 LĐ tốt nghiệp ĐH, CĐ, trung cấp chưa tìm được việc làm đi xuất khẩu lao động (XKLĐ)”. Đọc xong là thấy khó hiểu vì mâu thuẫn giữa tên gọi và mục tiêu của đề án. Nhiều người nghĩ rằng đây là đề án hỗ trợ cho những người có trình độ cao bị thất nghiệp!

  • Quốc Phong

    Nhà báo

    Theo Thủ tướng, chính những cán bộ đó đang làm suy yếu niềm tin của các nhà đầu tư vào môi trường kinh doanh ở địa phương, ảnh hưởng đến sinh kế của người dân và sự phát triển chung...