ngày 24 tháng 09 năm 2017
Tiếng Việt tôi yêu
 

Một số từ, cụm từ tiếng Việt thường bị dùng sai (tiếp)

In bài viết
Theo cơ quan điều tra, trong vụ tai nạn giao thông này, chiếc xe khách chạy đúng chiều đúng tuyến nhưng đã bị chiếc xe tải chạy ngược chiều, vi phạm luật giao thông đâm vào, gây hậu quả thảm khốc - Ảnh: Zing/Internet
  Trong khá nhiều vụ tai nạn giao thông, khi cơ quan chức năng còn đang điều tra xác định nguyên nhân gây tai nạn, ai phải ai trái, để từ đó có sự xử lý theo quy định của pháp luật thì có những bài báo đã vô tình gán tội cho đương sự bằng cụm từ “chạy ngược chiều”.

Trong bài trước chúng tôi đã nhặt ra một số từ, cụm từ thường bị dùng sai trong cả văn nói lẫn văn viết, ví dụ “thí sinh”, “người dân tộc”, "khuyết tật”… Bài này tiếp tục nêu một số trường hợp cũng hay bị sai, nhất là trên báo in và báo điện tử.

Khá nhiều phóng viên khi tường thuật vụ tai nạn giao thông nào đó đã dùng cụm từ “chạy ngược chiều”. Đành rằng hai chiếc xe đâm vào nhau luôn là hai chiếc chạy ngược chiều nhau nhưng sau khi mô tả chiếc thứ nhất rồi, phóng viên nói về chiếc thứ hai và hầu như luôn viết rằng chiếc xe thứ hai chạy ngược chiều. Về nguyên tắc, theo Luật Giao thông đường bộ, mọi phương tiện giao thông phải nghiêm chỉnh chấp hành luật, chạy đúng tuyến, đúng làn đã được luật quy định. Khi nói chiếc xe nào đó chạy ngược chiều tức là phản ánh nó đã vi phạm luật, lấn sang làn, tuyến của xe khác. Trong khá nhiều vụ tai nạn giao thông, khi cơ quan chức năng còn đang điều tra xác định nguyên nhân gây tai nạn, ai phải ai trái, để từ đó có sự xử lý theo quy định của pháp luật thì có những bài báo đã vô tình gán tội cho đương sự bằng cụm từ “chạy ngược chiều”. Tất nhiên trên thực tế cũng có những vụ việc xe gây tai nạn là xe chạy ngược chiều, vi phạm luật, nhưng hầu hết vụ tai nạn giao thông là do nguyên cớ, lý do khác. Điều rất may là cơ quan công an không bao giờ căn cứ vào sự “kết tội” của báo chí để đưa ra kết luận điều tra. Trong trường hợp nói trên, khi chưa nắm rõ thì cách tốt nhất là viết “xe chạy chiều ngược lại” hoặc “xe chạy theo hướng ngược lại”.

Có những bản tin về an ninh, trật tự xã hội, tòa án… đôi lúc bạn đọc thấy người viết không chuẩn khi dùng từ “khai” và “khai nhận”. “Khai” vốn là từ gốc Hán Việt có nghĩa là mở, khai hội là mở hội, khai mạc là mở màn (trước kia để bắt đầu một chương trình nào đó trên sân khấu, việc đầu tiên là phải mở/kéo cái màn (mạc) ra, nên gọi là khai mạc); khai cũng có nghĩa là bắt đầu, khai bút là bắt đầu viết (thường vào dịp đầu năm), khai xuân là bắt đầu mùa xuân, khai hỏa là bắt đầu nổ súng, món khai vị là món bắt đầu, đầu tiên trong bữa tiệc để kích thích khẩu vị. Tuy nhiên, trong mấy bản tin nói trên thì khai có nghĩa là nói ra, viết ra điều hoặc những điều gì đó, thường là có liên quan ít nhiều tới bản thân. Từ “khai” này có quan hệ gần nghĩa với những từ cung khai, khai báo. Khi cơ quan pháp luật (công an, tòa án, viện kiểm sát) yêu cầu thì ai đó phải chấp hành khai những gì mình biết, mình chứng kiến, nắm được, giúp nhà chức trách làm rõ vụ việc, sự việc. Nhưng khai, khai báo là một chuyện, còn khai nhận lại là chuyện khác. Bản khai không có nghĩa là bản thừa nhận. Khi ai đã khai nhận điều gì đó tức là tự mình buộc mình vào vụ việc, chứ không phải chỉ là khai bình thường. Nhà báo chớ thấy người ta ngồi trong cơ quan công an, ngồi trước nhà chức việc làm cái việc khai báo mà vội dùng chữ “khai nhận” để áp cho người ta.

Cũng có liên quan tới những bản tin thuật về những vụ cướp giật, trộm cướp, có phóng viên viết “tên cướp táo bạo”. Trong tiếng Việt, cả táo bạo lẫn táo tợn đều có nghĩa chung là liều, nhưng mỗi từ cũng có đặc điểm riêng, dùng cho đối tượng riêng. “Táo bạo” để nói về sự quả quyết, không e ngại để làm cái việc mà người bình thường không dám làm, không sợ nguy hiểm đến bản thân mình. Có những hành động táo bạo, quyết định táo bạo trong những thời điểm quan trọng để xoay chuyển tình thế. Từ này thường được dùng để chỉ những hành động có ý nghĩa cao đẹp của những người tốt, tích cực, ví dụ người lính công binh đã táo bạo áp sát quả bom gắn khối thuốc nổ vào để phá nó mặc dù biết nó có thể nổ bất cứ khi nào. Còn “táo tợn” cũng là sự liều nhưng liều lĩnh, coi thường người khác, bất chấp tất cả để thực hiện mục đích cá nhân mình. Táo tợn là hành vi của kẻ liều, thường làm những việc xấu, không được mọi người tán đồng, ví dụ người cha mắng con “mày táo tợn nó vừa vừa chứ”, tức là mày đừng có liều, không tốt đâu. Với những tên cướp, trộm cắp, tất nhiên chỉ nên dành cho chúng từ “táo tợn” chứ không phải “táo bạo”.

Nguyễn Thông

 

 

 
hotline
Quảng cáo: 091 2161163
Nội dung: 090 186 3399
 
TIN LIÊN QUAN
 
 
 
Bình luận 6
22/07/17PHẢN HỒI
Thử xem các bạn trẻ bây giờ hiểu gì về các từ Hán - Việt; - Khi được hỏi: "Trai tài gái sắc"? Trả lời ngay là Cặp đôi hoàn hảo: Con trai có tài xứng đôi với con gái đẹp. Quá đúng! Hỏi tiếp: "Trọng nghĩa khinh tài"? (Ấp úng) ... Thì... thì... Thời bình rồi, không cần tài nữa mà chỉ cần tình nghĩa thôi!!! Rất nhiều bạn không hiểu "tài" đây là tiền. Và tất nhiên Tình phải hơn tài rồi. - Trong Nam quen gọi "Xà phòng", từ mượn tiếng Pháp, riết thành quen. Là chất làm sạch. Rồi từ đó: Xà phòng cục, xà phòng bột, xà phòng nước để diễn tả thể trạng của nó. Sau này, hầu như từ xà phòng không còn mà thường gắng cho là "giặt". Vậy là: Bột giặt (ổn). Nhưng "nước giặt", "cục giặt", "bánh giặt" liệu có ổn không?. Mượn rồi dùng luôn cho ổn. Tôi đồng ý với bạn 5 "cu" qqqq. Từ ngữ của ta, vốn quá nhiều từ Hán Việt, không thể không dùng. Mà có sao đâu? Ta vốn tự hào "nghìn năm đô hộ giặc Tàu" mà Việt vẫn là Việt, không những thế mà góc độ nào đó ta còn đồng hóa được họ. Cái gì của họ hay thì ta phải học. Cái gì ta chưa có thì "mượn" của họ mà dùng! Miễn đừng, cái ta có, đang dùng tốt, thậm chí rất tốt mà lại mượn của người khác để dùng. Đang Việt lại chen Hán, rồi Pháp, rồi Mỹ rồi mai kia sẽ là ai? Chẵng khác gì "Gái mại dâm". Lại Hán Việt rồi. Không dùng không được.
24/05/17PHẢN HỒI
Tôi hơi phân vân, thấy chưa thuyết phục ở đoạn giải thích cặp từ táo bạo - táo tợn. Bởi vì “táo bạo” là từ Hán Việt (viết 躁 暴) còn “táo tợn” là từ Nôm. Trong “táo tợn” thì “tợn” (viết theo chữ Nôm là 羨 hoặc 羡) là có mang nghĩa (như hung tợn, dữ tợn) còn “táo” không có nghĩa gì cả mà là một từ ghép thêm vào để nói cho “thuận miệng” (kiểu ghép từ này phổ biến trong tiếng Việt, như “bẩn thỉu, hút xách”…). Do là hai từ khác loại, gốc gác khác nhau nên việc đặt chúng thành một cặp từ (không đúng nguyên tắc phân tích từ ngữ, một cặp từ phải là hai từ cùng loại) để giải thích, lại phân bổ chúng vào hai mảng tốt, xấu thì tôi e là không hợp lí chăng?. Tôi cho rằng việc nói là tốt hay xấu là do suy nghĩ, quan niệm của chúng ta mà ra chứ bản thân ngữ nghĩa của các từ không có như vậy, và do vậy cũng không có qui định mỗi từ “dùng cho đối tượng riêng”... Mong được nghe những lời chỉ dạy của các bậc cao thủ ngôn ngữ!
21/05/17PHẢN HỒI
Bạn nghĩ thế nào về " chống thiếu đói"? có phải là từ ghép đơn giản không? thường hay xuất hiện trong văn bản nhà nước và trong văn nói của 1 số lãnh đạo khi đi thăm chỉ đạo khắc phục khó khăn ,hổ trợ ở 1 số vùng dân cư bị thiếu lương thực, sẽ bị đói. Đã bị thiếu ăn, đói mà sao lại "chống thiếu đói"; thiếu đói có nghĩa là không đói mà là no chứ? ai lại chống no"'? Nói là ":chống thiếu ăn, đói kém" mới đúng hơn, không nên đơn giản tùy tiện.
22/05/17
"chống thiếu đói" không phải là từ ghép đơn giản mà là từ rút gọn. "chống thiếu ăn, đói kém" nói rút gọn là "chống thiếu đói". Vậy thôi. Ha ha !!!
21/05/17PHẢN HỒI
Tiếng Việt đang bị nghèo đi bởi tiếng gốc Hán
22/05/17
Tôi không nghĩ như bạn Minh rằng các từ gốc Hán (có lẽ nên nói là từ Hán Việt thì sát hơn) lại làm tiếng Việt nghèo đi! Vấn đề là ở chỗ những nhà viết lách (mà phải nói là cả chúng ta chứ không chỉ những nhà viết lách) hiểu rất lơ mơ bập bõm về nghĩa của nhiều từ Hán Việt, cộng thêm thói cẩu thả, qua loa đại khái nên khi nói/viết thường dùng sai từ dẫn đến câu văn sai và kết quả là tình trạng “lung tung beng” như chúng ta thấy. Với việc từ Hán Việt chiếm đến 70% số từ vựng thì khó mà diễn đạt khi nói/viết mà không dùng đến từ Hán Việt. Nếu chúng ta hiểu tường tận nghĩa của các từ Hán Việt, nắm vững cấu trúc ngữ pháp, sử dụng chúng thuần thục đúng chỗ đúng lúc, đúng tình huống, đúng trạng thái thì sẽ làm cho tiếng Việt ta phong phú thêm, giầu thêm lên chứ không phải là nghèo đi đâu. Lỗi là tại chúng ta chứ từ Hán Việt không có lỗi gì cả. Cuối cùng xin chép hầu mọi người một trích đoạn bài phát biểu, mà ai nghe cũng thấy bình thường, bình thường đến độ không để ý rằng 100% là từ Hán Việt đấy: "Các đồng chí cán bộ chính trị, cán bộ quân đội, sĩ quan công an cần đề cao tinh thần phục vụ nhân dân, kính trọng nhân dân, đề cao tinh thần trách nhiệm, phục tùng ý kiến đa số, bảo lưu ý kiến thiểu số, vận động các đoàn thể thanh niên, phụ nữ, công đoàn tích cực đấu tranh, bài trừ nạn tham ô, hối lộ, trấn áp quần chúng. Đề cao tinh thần học tập quần chúng, đề cao tình hữu ái giai cấp, tận dụng thời gian học tập tu dưỡng bản thân, khẩn trương phát hiện các thủ đoạn thù địch tinh vi, hành động xâm phạm lợi ích cộng đồng, giả danh đảng hoặc nhân danh đảng kỳ thực phá hoại uy tín đảng, cảnh giác âm mưu ly gián, tạo cơ hội chiếm đoạt tài sản, tham quyền cố vị, mưu lợi bất chính...” (ôi còn dài lắm!).
Gửi bình luận
Họ và tên *
E-mail *
Tiêu đề
Nội dung *
 
 
 
 
 
 
XEM NHIỀU NHẤT
 
 
 
 
 
 
  • Đoàn Đạt

    Nhà báo

    Mấy ngày qua, câu chuyện về một bà mẹ ở Lào Cai chỉ vì 7.000đ mà dồn hai đứa con ruột của mình vào chỗ chết không khỏi khiến cho nhiều người đau lòng, ám ảnh. Một câu chuyện tưởng như không còn xuất hiện ở thời nay…

  • Bình Luận

    Bình luận

    Có nhiều người được cử đi học sau đại học, lôi về tấm bằng thạc sĩ, tiến sĩ thì nghiễm nhiên tự phong cho mình là giỏi, xem những người còn lại chẳng ra gì. Không phải tôi bi quan, nhưng ở nước ta dường như khoảng cách giữa bằng cấp và thực học vẫn còn xa lắm.

  • Quốc Phong

    Nhà báo

    Trong công tác quản lý nhà nước, nhiều khi chúng ta "nói vậy nhưng lại không làm vậy" để rồi “cái sảy nảy cái ung". Đến khi muốn xử lý khi biết có chuyện không bình thường hoặc buộc phải xử lý để xã hội phát triển thì khi đó mới lòi ra những bất ổn khó hiểu, thậm chí là hậu quả khôn lường từ những nhiệm kỳ trước để lại. Vì thế, những vị lãnh đạo kế tục đã và sẽ gặp khó.

  • Bình Luận

    Bình luận

    Đồng tiền lẻ đang phát huy sức mạnh bé mọn của nó, nhưng phát huy kiểu này thì chả ai mong muốn, kể cả nhà chức việc, nhà đầu tư lẫn giới tài xế, chủ xe. Người ta ai cũng chỉ mong có sự hợp lý trong mọi sự, nếu phải trả phí thì trả đúng đồng tiền bát gạo.

  • Bình Luận

    Bình luận

    Đồng phục đưa học sinh vào khuôn khổ, thử thách học sinh rèn luyện trong môi trường tập thể, nhưng “đồng phục” một cách máy móc, thái quá vô hình trung làm cho các em mắc chứng rập khuôn, phản xạ theo kiểu “rô-bốt”, bấm nút là chạy theo “lập trình”.