ngày 25 tháng 03 năm 2017
Tiếng Việt tôi yêu
 

Lỗi phát âm là nguyên nhân dùng từ sai

In bài viết
Những chuyến đi tham quan thường bị nhiều phóng viên viết nhầm thành
  Cũng có thể, do phát âm giọng Nam Bộ nên dẫn đến trường hợp nhầm lẫn giữa “quàn” và “quàng”, cũng như thường có sự nhầm lẫn về các vần “an” và “ang”, “ac” và “at”, “uôn” và “uông”, “uộc” và “uột”, “ăc” và “ăt”… Nhưng đã đưa lên mặt báo thì phải chuẩn theo ngôn ngữ đại chúng, phổ thông chứ không nên theo phát âm vùng miền.

Tờ báo TT xưa nay rất chỉn chu, thận trọng về từ ngữ, nhất là tiếng Việt. Nhưng thời gian gần đây, chả hiểu sao bị khá nhiều lỗi sử dụng từ ngữ. Ví dụ, trong tin về nghệ sĩ Út Bạch Lan trên báo điện tử sáng 5.11, báo viết rằng: "NSƯT Út Bạch Lan sẽ được liệm tại tư gia lúc 12g trưa nay, ngày 5-11, sau đó di quan đến chùa Ấn Quang, 243, Sư Vạn Hạnh, P.9, Q.10, TP.HCM và quàng tại đây. Lễ động quan lúc 7g ngày 8-11, sau đó đưa đi hỏa táng tại Bình Hưng Hòa".

Cũng có thể, do phát âm giọng Nam Bộ nên dẫn đến trường hợp nhầm lẫn giữa “quàn” và “quàng”, cũng như thường có sự nhầm lẫn về các vần “an” và “ang”, “ac” và “at”, “uôn” và “uông”, “uộc” và “uột”, “ăc” và “ăt”… Nhưng đã đưa lên mặt báo thì phải chuẩn theo ngôn ngữ đại chúng, phổ thông chứ không nên theo phát âm vùng miền.

Phải nói ngay, "quàn" chứ không phải "quàng". Quàn và quàng đều là từ thuần Việt, “quàn” là từ cổ, nay ít dùng. Nó có nghĩa giữ lại, lưu lại cái gì đó trong một thời gian nhất định. Từ này bây giờ thường chỉ dùng trong trường hợp tang lễ, tức là lưu quan tài, linh cữu lại một thời gian để cúng tế, làm lễ, phúng viếng.

Trong một trường hợp khác, “quàn” cũng có nghĩa là trói buộc, đè nén. Trong văn học dân gian có truyện tiếu lâm, anh lính lệ ghét viên quan huyện tàn ác liền bảo “Quan quán quạn chi quan, quàn dân; Dân dấn dận chi dân, dần quan” (Quan là quan, thì quan quàn dân. Dân là dân, thì dân dần quan). Dần có nghĩa là đánh cho nhừ đòn.

"Quàng" là động tác vòng tay ôm vai, ôm cổ người khác, nó cũng được mở rộng nghĩa là trói buộc. Người ta thường nói quàng vai bá cổ để chỉ sự thân mật, thông tục trong mối quan hệ. Ngoài ra, “quàng” còn có nghĩa xấu, để chỉ những việc không hay không tốt, sự vướng víu, ví dụ: "Thấy người sang bắt quàng làm họ", "Đi đâu mà vội mà vàng/Mà vấp phải đá, mà quàng phải dây/Đủng đỉnh như chúng em đây/Chẳng đá nào vấp, chẳng dây nào quàng".

Nhân đây, bàn thêm từ “quan” và “quang”. Rất nhiều người, nhiều báo dùng sai, nhầm lẫn giữa 2 từ này, ví dụ viết (hoặc nói) đi thăm quan, thái độ bàng quang… Khi đi xem một cái gì đó tận nơi, chứng kiến những điều thực tế (để đối chiếu lại với những gì người ta đã nói) thì phải dùng từ “tham quan” chứ không phải “thăm quan”. “Quan” là từ Hán Việt, có nghĩa là xem, tuy đều là nhìn bằng mắt nhưng khác với “kiến” là thấy, khác với “thị” là nhìn, khác với “khán” là trông, coi. “Tham” là từ Hán Việt, có nghĩa là dự vào, tham gia vào hoạt động hoặc việc gì đó, cũng có nghĩa thăm. Khi đi với “quan” thì phải dùng từ “tham” thành tham quan, chứ không phải từ “thăm” bởi sẽ lộn xộn, dở ông dở thằng.

“Bàng quan” dùng để chỉ sự thờ ơ, dửng dưng, thiếu trách nhiệm của ai đó. “Bàng” có nghĩa thờ ơ, dửng dưng; “bàng quan” có nghĩa là xem, quan sát cái gì đó, vụ việc gì đó một cách thờ ơ. Không thể đề cập đến nghĩa này mà lại dùng từ “bàng quang” bởi bàng quang là từ dùng trong y học, chỉ cái bọng đái, chứa nước tiểu trong cơ thể.

Những từ như vậy nghĩa khá rõ, nên những cái sai ấy là sai sơ đẳng, lẽ ra không thể sai với người có kiến thức.

Nguyễn Thông

 
hotline
Quảng cáo: 091 2161163
Nội dung: 090 186 3399
 
TIN LIÊN QUAN
 
 
 
Bình luận 3
16/11/16PHẢN HỒI
"Cũng có thể, do phát âm giọng Nam Bộ nên dẫn đến trường hợp nhầm lẫn giữa “quàn” và “quàng”, cũng như thường có sự nhầm lẫn về các vần “an” và “ang”, “ac” và “at”, “uôn” và “uông”, “uộc” và “uột”, “ăc” và “ăt”… Nhưng đã đưa lên mặt báo thì phải chuẩn theo ngôn ngữ đại chúng, phổ thông chứ không nên theo phát âm vùng miền." Tôi nghĩ viết sai chính tả là do người viết không học tiếng Việt đến nơi đến chốn ( chứ không phải do ở vùng miền nào phát âm sao viết vậy!). Trước 1975 ở miền Nam theo chuẩn thì học sinh học cấp hai ( bậcTrung học đệ nhất cấp) là không được viết sai chính tả kể cà dấu hỏi, ngã...Làm báo mà viết sai chính tả là lỗi nặng và Ban Biên tập cẩu thả không coi kỹ trước khi báo được phát hành! Thiển ý của tôi là vậy! Vài dòng trao đổi với tác giả bài viết!
16/11/16PHẢN HỒI
Xin góp 2 ý kiến với tác giả bài viết. Thứ 1, từ “quàng” trong mấy câu “Thấy người sang bắt quàng…, Đi đâu…”. Mấy câu này mang ý chê trách, khuyên nhủ người ta những việc không nên làm. Từ “quàng” ở đây “là động tác vòng, ôm, mở rộng nghĩa là trói buộc”. Như vậy, mấy câu trích mới mang nghĩa không hay, còn bản thân “quàng” vẫn mang nghĩa đúng của nó đấy chứ, nó có gì xấu đâu mà bảo ““quàng” còn có nghĩa xấu” (nếu thế từ “vấp” cũng có nghĩa xấu?). / Thứ 2, từ “bàng quan”, tác giả viết ““Bàng” có nghĩa thờ ơ, dửng dưng; “bàng quan” có nghĩa là xem, quan sát cái gì đó, vụ việc gì đó một cách thờ ơ”. Viết thế cũng được nhưng… mới đúng một nửa! Gốc của “bàng quan” có nghĩa được hiểu là “nhìn lệch” tức là không nhìn đúng cái chính yếu, cái cần nhìn. Không gian quanh ta có “4 phương 8 hướng”, trong đó 4 phương chính là đông, tây, nam, bắc và 4 phương phụ là đông bắc, đông nam, tây bắc, tây nam. Các phương phụ này được gọi là “phương bàng”. “Bàng quan” là “nhìn/quan sát phương bàng” tức là không nhìn vào phương chính, nghĩa mở rộng là nói việc chỉ để ý đển những cái phụ, cái vụn vặt mà không để ý, không quan tâm đến cái chính yếu, “nhìn lệch”. Dần dà với cái ý “không để ý, không quan tâm” mà “bàng quan” mang nghĩa là “thờ ơ, dửng dưng” vậy. Và từ “bàng” có nghĩa là “phụ” chứ không phải là “thờ ơ, dửng dưng” như tác giả giải thích đâu.
18/11/16
Nói như ông/bà cũng là đúng nhưng dài dòng quá, nhiều kiến thức quá, có thể nói ngắn hơn như thế này: Trong Hán tự thì có đến 34 chữ BÀNG có rất nhiều nghĩa khác nhau (nhưng không có chữ bàng nào có nghĩa là thờ ơ dửng dưng như tác giả nguyễn Thông nói đâu), chữ BÀNG đang nói đến ở đây có nghĩa là BÊN CẠNH, PHÍA BÊN . Chữ BÀNG QUAN có nghĩa là QUAN SÁT CÁI BÊN CẠNH, CÁI PHÍA BÊN có nghĩa là KHÔNG QUAN SÁT CÁI CẦN QUAN SÁT và nghĩa mở rộng và phần tiếp theo thì giống như ông/bà đã viết.
Gửi bình luận
Họ và tên *
E-mail *
Tiêu đề
Nội dung *
 
 
 
 
 
 
XEM NHIỀU NHẤT
 
 
 
 
 
 
  • Lê Học Lãnh Vân

    Chuyên gia quản trị

    Tôi đọc bài phóng sự "Bảo mẫu Thiên Lý: vấp ngã tuổi 19, trưởng thành tuổi 23" (Tuổi Trẻ Online, ngày 22.3.2017) với niềm vui nhẹ nhàng và cảm động.

  • Hồ Hùng

    Nhà báo

    Chuyện ông trưởng phòng ở Tiền Giang ăn cắp 16 quả trứng vịt, tuy trị giá rất nhỏ, chỉ khoảng 80.000 đồng, nhưng đã “lòi” ra chuyện không nhỏ!

  • Nguyễn Thông

    Nhà báo

    Thiết nghĩ những người làm chính sách, đề ra ý tưởng để lập lại trật tự xã hội cũng cần xem xét thấu đáo nghĩa của những khái niệm, từ ngữ. Với hàng rong mà định nhốt vào một chỗ, quả thực chả khác đem thúng úp nia, làm cái việc vô nghĩa.

  • Hoàng Hải Vân

    Nhà báo

    Việc ra quân dọn dẹp vỉa hè đang được mở rộng trong cả nước thành một phong trào rất có khí thế. Dù được sự ủng hộ của người dân và sự hậu thuẫn của các phương tiện truyền thông, nhưng vẫn còn nhiều lý do để lo ngại và sự lo ngại không chỉ ở chuyện vỉa hè.

  • Quốc Nam

    Nhà báo

    'Kong - Skull island' là bộ phim giải trí về đề tài quái vật, nhưng vấn đề môi trường toát ra khi xem phim cũng đáng suy ngẫm. Cách Kong ứng phó trên đảo Đầu lâu hay việc ứng xử với tự nhiên mỗi người theo một cách của đoàn thám hiểm trong phim cho thấy ứng xử như thế nào sẽ nhận lại hậu quả như thế. Thậm chí thảm khốc hơn.