Bớt chữ thừa để từ ngữ gọn gàng, trong sáng

Xe lửa chạy xuyên nội thành TP.HCM.
Trong tiếng Việt, từ gốc Hán chiếm tỷ lệ rất lớn. Trước khi tìm được những từ mới thuần Việt thay thế, việc cần làm ngay là phải dùng cho chính xác, cụ thể là tránh những trường hợp thừa.

Một lần đọc báo Sài Gòn giải phóng, đang bận nên tôi liếc vội, thấy có tin Xe lửa chạy xuyên trong nội thành TP.HCM, sực nghĩ vài điều liên quan, bèn biên ra đây.

Trong tiếng Việt, từ gốc Hán chiếm tỷ lệ rất lớn, ta gọi chúng là từ Hán Việt. Trước khi tìm được những từ mới thuần Việt thay thế (mà chả biết đến bao giờ mới xong), việc cần làm là phải dùng cho chính xác, cụ thể là tránh những trường hợp thừa.

Trong cái tin nói trên, rõ ràng thừa chữ "trong" bởi từ "nội thành" đã hàm nghĩa trong rồi. Vì vậy chỉ cần viết "Xe lửa chạy xuyên nội thành TP.HCM" đã toát nghĩa, mà lại gọn. "Nội" có nghĩa là trong, bên trong; "nội thành" là trong thành phố. Nói đến chữ "nội" này, tôi nhớ đến người xứ Huế có vế đối "Không vô trong nội nhớ hoài" hình như chưa ai đối được. Đành rằng “trong” là nội, “nội” nghĩa là trong, nhưng ở vế đối này "nội" còn có nghĩa là Đại Nội thuộc kinh thành Huế, nó không trùng lặp với chữ trong. Đó là chưa kể cặp từ “không - vô”, “nhớ - hoài” cũng có cùng nghĩa và khác nghĩa. Cổ nhân chơi chữ nhiều khi rất tinh tế, họ là những bậc thầy về ngôn ngữ.

Cái sai dạng này chúng ta cũng thường gặp khi không ít nhà báo viết “trong nội thất”, “ngoài ngoại thất” của căn nhà, căn hộ, chiếc xe nào đó. “Thất” có nghĩa là cái nhà ở, “nội thất” là phần bên trong (nội) nhà, thường dùng để chỉ cách sắp xếp, bài trí bên trong nhà; “ngoại thất” là bên ngoài (ngoại) nhà; vậy nên dùng thêm chữ trong (trong nội thất), chữ ngoài (ngoài ngoại thất) là thừa.

Tình trạng thừa chữ khi dùng từ Hán Việt khá phổ biến trên báo chí, chẳng hạn: giữa trung tâm, tái lập lại, ngày sinh nhật, đường quốc lộ... Có người bảo dùng mãi quen rồi, cứ vẽ chuyện dọn vườn, nhưng tôi cho rằng nếu ta bớt chữ thừa đi mà nghĩa vẫn không suy suyển thì tại sao không làm. Ví dụ ta viết: kỷ niệm ngày sinh, mừng sinh nhật, trên quốc lộ, ngay trung tâm... là được rồi, đèo thêm chữ thừa làm gì cho tốn giấy, tốn công gõ, công viết.

Còn có một từ Hán Việt nữa các nhà báo cũng nên lưu ý. Theo tôi, từ nay công an và báo chí đừng gọi bọn tội phạm là đối tượng nữa, cứ nói toẹt ra là người, là tên tội phạm, chứ cứ hơi một tí lại đối tượng, đối tượng... Trường hợp nào còn đang nghi ngờ, chưa khẳng định, chưa kết luận được rõ ràng thì có thể gọi là nghi phạm, nghi can, hoặc cứ gọi thẳng ra là người, chứ đừng dùng từ “đối tượng”.

“Đối” theo nghĩa gốc từ Hán Việt có nghĩa là đáp lại. “Đối tượng” tức là thành phần, sự vật, hiện tượng, con người… nào đó cần được quan tâm đáp lại. Tôi không cho rằng báo chí hoặc công an, tòa án dùng thế là sai nhưng chưa chuẩn. Ví dụ: "Trong vụ trộm này, công an bắt được 3 đối tượng", vậy sao không nói rõ là bắt được 3 tên trộm. Từ “đối tượng” dùng như vậy quá chung chung, đó là chưa kể từ này thường được dùng vào việc chỉ những người, thành phần nào đó với dụng ý tốt. Chúng ta hay nói: đối tượng chính sách (mẹ VN anh hùng, gia đình có công với nước, người nghèo cần được quan tâm), đối tượng đảng-đoàn (để phát triển tổ chức, đoàn thể), đối tượng tìm hiểu (khi yêu nhau), đối tượng phấn đấu (noi theo)... Nó hàm nghĩa tốt đẹp nhiều hơn, chứ không ai nói đối tượng khốn nạn, đối tượng du côn bao giờ.

Nguyễn Thông

BÌNH LUẬN BÀI VIẾT

Bình luận6

  • Đặng TuyềnReply

    31-1-2017 03:26:08

    "Trong tiếng Việt, từ gốc Hán chiếm tỷ lệ rất lớn, ta gọi chúng là từ Hán Việt" (Bớt chữ thừa để từ ngữ gọn gàng, trong sáng) Xin góp ý thêm: Từ Hán Việt khác với từ gốc Hán: - Từ Hán Việt là từ vốn chữ Hán nhưng không đọc bằng âm Hán mà đọc bằng âm Việt, tức chữ thì Hán mà âm đọc thì Việt, ví dụ: Sinh viên (nguyên bằng chữ Hán, người Hán đọc là Sheng yuan, nhưng người Việt dùng chữ ấy lại đọc bằng âm Việt là Sinh viên). Loại từ này chiếm gần 70% trong văn bản Việt hiện đại. - Từ gốc Hán là loại từ Việt mà gốc gác xa xưa từ chữ Hán, một hình thức từ Việt được hình thành từ chữ Hán. Ví dụ: CAN (Hán) thành Gan (Việt); ĐỘC (Hán) thành Đọc (Việt); PHÒNG (Hán) thành Buồng (Việt)...

  • Đo HanhReply

    30-12-2016 10:54:57

    Tại sao tiếng Hán (TQ) lại chiếm nhiều chỗ và đang xuất hiện nguy cơ đẩy lùi dần tiếng Việt trong đời sống báo chí cũng như trong giao tiếp hàng ngày ? Xa hơn, có một số người lại còn cho rằng: phong tục tập quán của người Việt đều là “của người Trung quốc” (!?). Họ nói như vậy và viện cớ “nghìn năm bắc thuộc” nào đó. Đã là người Việt, nếu được học hết bậc phổ thông thì ai cũng được biết bài thơ nổi tiếng ĐẠI CÁO BÌNH NGÔ” của cụ Nguyễn Trãi: “ NÚI SÔNG BỜ CÕI ĐÃ CHIA PHONG TỤC BẮC - NAM CŨNG KHÁC” Hàng loạt cụm từ được cho là của người Việt trước kia được sử dụng thì bây giờ không còn. Tôi xin đưa ra một số ví dụ: hằng năm bị thay bằng thường niên; Tuyệt vời, rất tốt, …bị thay bằng hoàn hảo; không thua bị thay bằng bất bại; đi cùng, sát cánh bên nhau,..bị thay bằng đồng hành; lại bị thay bằng tái;… Còn nhiều lắm. Là người Việt, ăn cơm Việt; bú sữa mẹ Việt, thở không khí Việt liệu có buồn không trước thực trạng này ? Đảng ta đã có chủ trương rất rõ ràng là phải giữ vững nền văn hóa mang bản sắc Dân tộc Việt Nam; trong đó, tiếng nói là một phần quan trọng của văn hóa.

  • CôngReply

    29-12-2016 02:18:02

    2 người mà dùng từ "Cặp đôi" thì thừa 1 từ. Viết đúng là "Cặp (đôi)" hoặc "(Cặp) đôi. Một trong hai từ phải để trong ngoặc đơn.

  • thien khaiReply

    29-12-2016 11:05:31

    Chung quy tại ẩu thôi chứ chưa chắc vì trình độ ! Bài viết đúng ở chỗ, chỉ cần chú ý thì rất nhiều tin bài có thể viết ngắn gọn mà vẫn đầy đủ thông tin...

  • Bùi minh khôiReply

    29-12-2016 10:01:51

    Anh Nguyễn Thông nói rất đúng. Tôi đọc nhiều báo và tạp chí của Việt Nam thấy các tác giả bài báo và phát thanh viên, biên tập viên truyền hình, MC sử dụng từ ngữ chưa chuẩn xác, thậm chí có tg sử dụng rất tủy tiện, nhất là các lượng từ thường sử dụng thừa. Ví dụ: có rất nhiều các bạn...; hoặc rất nhiều những.... là thừa. Vi rất nhiều đã chỉ số nhiều rồi thì không cần có chữ các hoặc chữ những đi theo nữa. Hoặc sử dụng sai nghĩa của từ Hán - Việt, ví dụ : khi chỉ một điểm yếu, một nhược điểm của một người hoặc một hành động nào đó thì lại dùng từ yếu điểm; sai hoàn toàn. Từ yếu điểm dùng để chỉ một điều hoặc điểm quan trọng của một vấn đề, một hiện tượng hoặc hành động nào đó...

  • Trần đức ThắngReply

    29-12-2016 09:28:06

    Bài viết hay, những người cầm bút nên chú ý tu từ theo hướng "nếu ta bớt chữ thừa đi mà nghĩa vẫn không suy suyển thì tại sao không làm".


Loading...

Cảm ơn bạn đã gửi ý kiến.

Bạn đã gửi ý kiến cho bài viết này.