Trần Thủ Độ chấp nhận mang tiếng ác vì cơ nghiệp nhà Trần

Trần Thủ Độ bức tử Lý Huệ Tông - Ảnh minh họa
Nếu Trần Thủ Độ không làm triệt để thì tôn thất nhà Lý sau đó có cơ hội vùng lên cũng không để con cháu nhà Trần được sống yên ổn. Sau này, chúng ta cũng thấy được sự trả thù tàn khốc của con cháu nhà Lê dành cho nhà Mạc hay cụ thể hơn là Gia Long với con cháu nhà Tây Sơn khi giành lại được quyền lực.

Người có ảnh hưởng lớn nhất trong cuộc chuyển giao triều đại từ Lý sang Trần phải kể đến Trần Thủ Độ và hoàng thái hậu lưỡng triều Trần Thị Dung. Người được hưởng lợi nhất trong cuộc đổi ngôi này chắc chắn là vua Trần Thái Tông. Cho đến sau này, sử sách không hề có một lời chê bai Trần Thái Tông trong khi có rất nhiều lời phê bình cho Trần Thủ Độ.

Trần Thủ Độ thừa đủ khôn ngoan để hiểu các lời phê phán hậu thế dành cho các hành động của mình. Tuy nhiên, ông vẫn thực hiện mọi bước đi chính trị cứng rắn, thậm chí tàn khốc để bảo vệ cơ nghiệp nhà Trần. Thậm chí, có thể tin Trần Thủ Độ chấp nhận vơ vét hết tiếng xấu về mình để đảm bảo Trần Thái Tông giữ ngôi mà không hề có tì vết.

Khi Trần Thủ Độ nhận thấy có cơ hội đổi họ cho ngôi vua thì việc đầu tiên là lo sợ. Sử chép: Trần Cảnh lên 8 tuổi, đến phiên vào hầu, Chiêu Hoàng thấy Cảnh, đem lòng ưa thích, đêm đến, thường vời vào hầu, nô nghịch cười đùa. Trần Cảnh đem việc đó mách bảo Thủ Độ. Thủ Độ nói: "Nếu quả vậy, thì họ ta sẽ là họ nhà vua hay là cả họ sẽ bị giết sạch?".

Ngay trong câu nói này đã cho thấy Trần Thủ Độ nhắm Trần Cảnh làm vua nên mới dùng "họ ta" chứ không có bụng khác. Việc phản tặc cướp ngôi là phạm tội tru di tam tộc. Trần Thủ Độ đã quyết tâm liều 3 họ để đoạt ngôi nhà Lý nên hành động rất cẩn thận và dứt khoát. Cẩn thận đó thể hiện qua việc thà mang tiếng ác chứ không để hậu hoạ.

Việc trừ hậu họa đầu tiên là bức tử vua cũ Lý Huệ Tông. Sử chép: "(1226) Thượng hoàng nhà Lý ở chùa Chân Giáo, thường ngồi xổm nhổ cỏ ở trước cửa chùa. Thủ Độ đi qua trông thấy, nói: "Nhổ cỏ phải nhổ hết rễ sâu". Thượng hoàng đứng dậy, xoa tay, nói: "Lời của anh nói, ta đây biết rồi". Sau Thượng hoàng ra chơi chợ cửa Đông, nhân dân ganh nhau chạy ra xem, có người động lòng thương khóc. Thủ Độ sợ lòng người tưởng nhớ đến vua cũ, sẽ sinh ra sự biến loạn chăng, nên lại càng canh giữ dò xét nghiêm mật hơn trước". Cuối cùng, Trần Thủ Độ cũng bức tử mà sử chép: Thủ Độ sai người đem hương hoa đến dâng và nói rằng: " Quan Thượng phụ (tức Thủ Độ) có lời trần thỉnh". Lý Thượng hoàng giận lắm, nói rằng: "Ta tụng kinh xong sẽ tự tử". Rồi vào buồng ngủ, khấn rằng: "Thiên hạ nhà ta đã bị mày cướp mất, nay lại còn hãm hại ta, mai sau con cháu nhà mày cũng phải chịu như thế". Nói rồi liền thắt cổ ở vườn sau chùa. Thủ Độ bắt các quan đến khóc viếng, đào tường phía nam thành để làm cửa, di chuyển cữu ra phường An Hoa, dùng phép hỏa hóa, còn hài cốt thì đem chôn cất ở tháp chùa Bảo Quang".

Tuy Lý Huệ Tông đã đi tu nhưng Trần Thủ Độ có lý để lo lắng. Chừng khoảng 15 năm trước đó (1211), Lý Huệ Tông từng bỏ phe họ Trần để sang phe họ Đoàn (Đoàn Thượng và Đoàn Văn Lôi) khiến Trần Tự Khánh suýt bỏ mạng. Sau Lý Huệ Tông còn phong phản tướng của họ Trần là Nguyễn Nộn tước hầu để mượn tay chống họ Trần. Đến 1216, Lý Huệ Tông phải bất đắc dĩ quay lại nhờ cậy họ Trần mà thôi.

Thời điểm Lý Huệ Tông đi tu thì thiên hạ vẫn loạn lạc chứ chưa thống nhất trong tay họ Trần. Cục diện lúc đó họ Trần mạnh nhất rồi đến thế lực của Nguyễn Nộn, Đoàn Thượng. Phải mãi đến 1228 thì Trần Thủ Độ mới dẹp được thế lực quân sự họ Nguyễn, họ Đoàn. Nếu chẳng may mà Lý Huệ Tông rơi vào tay của Nguyễn Nộn hay Đoàn Thượng thì các thế lực này lại có quân bài để kêu gọi Cần vương. Khi ấy thì e rằng cơ đồ của họ Trần vừa dựng sẽ lại tan theo dòng nước. Trong bối cảnh phải lựa chọn nhân nghĩa hay sự triệt để thì Trần Thủ Độ chọn phương án 2.

Một sự kiện nữa khiến Trần Thủ Độ mang tiếng ác là diệt tộc nhà họ Lý vào 1232. Sử chép: "Thủ Độ đã giết vua Huệ Tông, bọn tôn thất nhà Lý nhiều người ấm ức thất vọng. Nay nhân lúc họ làm lễ tế tiên tổ ở thôn Thái Đường xã Hoa Lâm, Thủ Độ cho người ngầm đào cái hố sâu, dựng nhà lên trên, rồi giật máy cho nhà đổ, chôn sống hết tôn thất nhà Lý".

Cũng có thuyết cho rằng chuyện này không có thật vì sau này vẫn có người họ Lý làm quan nhà Trần. Nhưng trên thực tế thì chúng ta có thể tin rằng việc Trần Thủ Độ thi hành chính sách tận diệt nhà họ Lý là có thật. Bằng chứng sống động hơn cả chính là việc hoàng tử nhà Lý là Lý Long Tường đã phải bỏ xứ mà đi cùng với 6.000 gia binh. Nếu tình hình giữa họ Trần - Lý khi đó không thực sự căng thẳng đến mức sống chết thì hoàng tử Lý Long Tường đâu đến mức phải bỏ cả sản nghiệp, đất phong để làm "thuyền nhân" vô định.

Tuy nhiên, cũng không trách được Trần Thủ Độ khi ông có những hành động cứng rắn. Nếu Trần Thủ Độ không làm triệt để thì tôn thất nhà Lý sau đó có cơ hội vùng lên cũng không để con cháu nhà Trần được sống yên ổn. Sau này, chúng ta cũng thấy được sự trả thù tàn khốc của con cháu nhà Lê dành cho nhà Mạc hay cụ thể hơn là Gia Long với con cháu nhà Tây Sơn.

Nhưng điểm cần chú ý là trong mọi việc làm này Trần Thủ Độ đều tự ý hành động mà không có ghi chép nào nói rằng ông phải thỉnh thị ý kiến từ Trần Thái Tông. Điều này tạo ra vẻ ngoài chuyên quyền của Trần Thủ Độ nhưng về sâu xa thì nó giúp Trần Thái Tông cách ly hoàn toàn với những tiếng xấu trong mắt người dân Việt khi đó.

Trần Thủ Độ không chỉ giúp Trần Thái Tông có ngôi báu mà còn giúp cho Trần Thái Tông danh tiếng sạch sẽ hoàn toàn. Điều đó giúp vị vua trẻ nhà Trần sau này có uy tín tuyệt đối với quân dân Đại Việt và nhờ đó thống nhất sức mạnh dân tộc trong cuộc chiến kháng Nguyên. Giả sử như việc Thái Tông lên ngôi có tì vết e rằng ông khó hiệu triệu người dân cả nước một lòng chống quân Nguyên.

Vai trò của Trần Thủ Độ trong cuộc chiến chống Nguyên lần thứ nhất

Cuối năm 1257, tướng Mông Cổ Uriyangqatai (Ngột Lương Hợp Thai) dẫn quân xâm phạm Bình Lệ Nguyên. Trần Thái Tông đích thân đốc chiến, thế giặc mạnh, nhà vua lui quân về sông Lô, rồi lui về sông Thiên Mạc. Nhà vua ngự thuyền đến hỏi Thái úy Trần Nhật Hiệu kế sách chống quân Mông Cổ, Nhật Hiệu chấm nước viết chữ lên hai chữ Nhập Tống. Thái Tông lại hỏi quân Tinh Cương, quân do Nhật Hiệu chỉ huy, Nhật Hiệu nói rằng "Không gọi được chúng đến".

Sau đó, Thái Tông lại dời thuyền đến hỏi Trần Thủ Độ, Thủ Độ tâu: "Đầu thần chưa rơi xuống đất, bệ hạ đừng lo gì khác". Ngày 24 tháng 12 năm đó, Trần Thái Tông tiến quân đến Đông Bộ Đầu, đánh bại quân Mông Cổ, khiến họ phải triệt thoái về Bắc

Đọc thêm:

Trần Khánh Dư bị mang tiếng oan là tham quan?

Trần Khánh Dư dùng khổ nhục kế trong cuộc đấu trí với Ô Mã Nhi

Hưng Đạo vương là danh tướng số 1 thì Trần Khánh Dư xếp thứ mấy?

Anh Tú


Loading...

BÌNH LUẬN BÀI VIẾT


Bình luận4

  • Tiến sỹ, Trần Văn Hùng (63 tuổi)Reply

    28-5-2018 09:54:04

    Nói rằng Trần Thủ Độ gian ác như Lệ thầnTrần Trọng Kim đã từng viết là không đúng. Một điều có thể khẳng định: Trần Thủ Độ là năng thần của Đại Việt. Trần Thủ Độ đã nhìn xa trông rộng, thấy rất rõ sự suy tàn của nhà Lý và đã làm 1 cuộc chuyển giao ngôi vua không mất 1 giọt máu. Mặt khác, tôn thất nhà Lý đã sang cầu cứu Trung Quốc để hòng khôi phục lại triều Lý. Sợ mất nước và bị phụ thuộc Trung Quốc, Trần Thủ Độ đã ép họ Lý đổi họ và tận diệt những kẻ phản kháng, đó là hoàn toàn vì xã tắc Đại Việt.Tấm gương vì xã tắc Đại Việt của Trần Thủ Độ mãi mãi rực sáng trên bầu trời Việt Nam.

  • Nguyễn Chí ThànhReply

    28-5-2018 02:56:09

    Là Thái sư - Tướng quốc của Nhà Trần, Trần Thủ Độ đã có công lao to lớn trong việc lập ra Nhà Trần, củng cố sức mạnh Đại Việt để đánh thắng quân Nguyên Mông lần thứ nhất (năm 1258). Đồng thời tạo ra thế và lực cho Quân Dân Nhà Trần đánh thắng quân Nguyên Mông lần thứ 2 (năm 1285) và lần thứ 3 (năm 1288). Hình ảnh oai phong lẫm liệt của Vị Tướng quốc khi trả lời Vua Trần Thái Tông: Đầu Thần chưa rơi, xin Bệ hạ chớ lo... đã cho thấy trí tuệ và uy phong của Thái sư - Tướng quốc Trần Thủ Độ, có ảnh hưởng to lớn đến Chiến thắng quân Nguyên Mông năm 1258. Rõ ràng đây là một nhân vật có uy tín và công lao bậc nhất trong Lịch sử tồn tại của Nhà Trần (1225 - 1400). Những bài học của Nhà Trần để lại, những Vị Vua Anh hùng, Anh Minh của Nhà Trần cùng những vị Công thần kiệt xuất của Nhà Trần như Trần Thủ Độ xứng đáng được Lịch sử ghi danh và Vinh danh !!!

  • Thanh MinhReply

    28-5-2018 08:46:01

    Việc Trần Thủ Độ cho sát hại những tôn thất nhà Lý đã sang nhờ nhà Tống đem quân sang để giúp họ thu hồi ngôi vua là cần thiết. Con người của ông công tư phân minh, thưởng phạt rõ ràng. Với quốc gia chỉ câu nói "đầu thần chưa rơi xuống đất xin Bệ hạ đưng lo" cung đủ sống mãi với non sông đất Việt rồi.

  • qqqqqReply

    29-5-2018 10:03:28

    Phải nói rằng may mắn cho Trần Thủ Độ và nhà Trần do bối cảnh “quốc tế” giai đoạn đó. Khi quân Nguyên Mông khởi sự xâm lược nước ta thì nhà Trần đã nắm quyền được hơn 30 năm trong đó có hơn 20 năm nội trị ổn định để củng cố chính quyền và phát triển kinh tế - xã hội. Người dân được yên ổn làm ăn, đời sống được nâng cao hơn hẳn thời loạn lạc cuối triều Lí nên không còn luyến tiếc đến nhà Lí nữa. Nhà Trần đã giành được “nhân hòa”, huy động được sức manh toàn dân chống xâm lược nên thành công. Nhà Hồ thì không được may mắn như vậy, chỉ 6 năm sau khi giành ngôi thì quân Minh đã kéo sang lại lấy danh nghĩa giúp khôi phục nhà Trần. Những cải cách mạnh mẽ và tiến bộ của Hồ Quí Li thực sự là tốt nhưng chưa kịp có hiệu quả gì, người dân chưa được hưởng chút thành quả nào. Tầng lớp quan lại quí tộc trong đó có số lớn thuộc họ Trần thì quyền lợi bị ảnh hưởng bởi cải cách nên sự phá hoại chống đối còn mạnh. Dân chúng vẫn còn tưởng nhớ đến nhà Trần, không phục chính quyền mới nên nhà Hồ mất hẳn “nhân hòa” phải chịu kết cục bi thảm. Cùng với “thiên thời, địa lợi” thì “nhân hòa” luôn là yếu tố rất quan trọng vậy.

Cảm ơn bạn đã gửi ý kiến.

Bạn đã gửi ý kiến cho bài viết này.