ngày 19 tháng 10 năm 2017
Chuyện hôm nay
 

Trí thức tự mãn

In bài viết
Minh họa. Nguồn internet
  Có nhiều người được cử đi học sau đại học, lôi về tấm bằng thạc sĩ, tiến sĩ thì nghiễm nhiên tự phong cho mình là giỏi, xem những người còn lại chẳng ra gì. Không phải tôi bi quan, nhưng ở nước ta dường như khoảng cách giữa bằng cấp và thực học vẫn còn xa lắm.

Mấy ngày nay tôi suy nghĩ rất nhiều về những kiến giải của nhà thơ Trần Đăng Khoa về người nông dân Việt Nam. Trong tác phẩm “Nông dân”, ông Khoa viết: “Người nông dân ta dường như không có thói quen so sánh mình với người dân ở các nước tiên tiến, cũng như người dân đô thị. Họ chỉ so mình với chính mình thời tăm tối thôi. Và thế là thấy sướng quá”. Thật là một nhận xét sâu sắc nói lên được nét tâm lí cố hữu và cũng là căn bệnh trầm kha thuộc về tư tưởng của người nông dân Việt Nam: Thói tự bằng lòng, tự thoả mãn với chính mình.

Càng ngẫm càng thấy sâu sắc. Trần Đăng Khoa quả không hổ danh là thần đồng thơ, nhà phê bình văn học danh tiếng. Tuy nhiên, suy nghĩ kĩ hơn, chợt thấy rằng tật xấu ấy đâu phải chỉ có ở người nông dân. Giới trí thức của ta vô khối người chẳng phải cũng đang tự khoác lên mình ánh hào quang giả tạo để rồi triệt tiêu chí tiến thủ của mình đấy sao. Hôm nay ngồi bên chiếc máy vi tính, gõ được vài dòng, thực hiện được vài thao tác đã nghĩ sao mà mình tiến bộ thế, văn minh thế. Chả bù cho ngày xưa, đánh máy chữ bở cả hơi tai. Sáng chế ra được chiếc máy cày đã vội cho là một công trình vĩ đại. Cái thời còn theo đít con trâu, ai dám mơ tới điều này. Thế là cho rằng mình siêu lắm rồi, giỏi lắm rồi, cần gì phải học nữa. Thật là “ếch ngồi đáy giếng thấy bao lăm trời”.

Cứ cái lối suy nghĩ thiển cận ấy thì bản thân mình không tránh khỏi sự tụt hậu chứ nói gì tới việc tiến lên theo kịp người. Thói tự thoả mãn làm con người ta trở nên “nhỏ bé”, nó là một trong những lý do giải thích vì sao chúng ta có rất nhiều học sinh giỏi mà hầu như rất ít thấy những nhà khoa học giỏi. Trí thức Việt Nam làm việc ở phương Tây thì tài năng thăng hoa một cách rực rỡ, nhưng về nước thì trí tuệ hầu như bị thui chột.

Lớp trí thức thời Trần Đức Thảo, Lê Văn Thiêm, Vũ Đình Hòe, Đào Duy Anh… phải chăng “một đi không trở lại”? Thời ấy có nhiều người giỏi như thế là bởi trong tư tưởng bao giờ người ta cũng nghĩ dân tộc mình nghèo, lạc hậu, thua xa nước người cho nên không ngừng cố gắng vươn lên để mong bằng anh bằng em. Còn ta bây giờ lúc nào cũng nghĩ mình đã tài, đã giỏi, đã hơn ngày trước gấp bội phần thì phấn đấu sao được nữa.

Tôi là một anh giáo nhà quê, một trí thức tỉnh lẻ. Đời công chức tẻ nhạt tưởng như chẳng có gì đáng nói. Vậy mà hằng ngày vẫn chứng kiến được khối chuyện khiến tôi vừa buồn cười, vừa bực dọc. Năm nào trong trường may mắn có học sinh đạt giải cao thì ôi thôi nhiều lắm những thầy, những cô tự nhận “Nó là học trò cưng của tôi đấy. Được luyện từ lò của tôi đấy”. Thầy A thì bảo “Tôi dạy trúng đề”, cô B thì nói “Khi dạy tôi chạm được vào những chỗ sâu sắc nhất. Cháu nó tâm đắc nên mới làm bài tốt”. Đại khái đa số nhận mình là giáo viên giỏi, có nhiều kinh nghiệm. 

Một đồng nghiệp (mà tôi rất kính trọng) nói nửa đùa, nửa thật “Bây giờ đưa đề ấy cho các vị, tôi đố các vị làm được đấy”. Tôi nghe mà thấy chua chát. Gặp năm “mất mùa”, ít giải, tôi lại nghe những câu hoàn toàn khác. Nào là “đề thi ra không đúng trọng tâm”, “Lứa học trò năm nay yếu”, “Thời gian bồi dưỡng ngắn quá”… Tuyệt không một câu nào nói đến sự hạn chế của thầy. Cứ như vậy, có giải thì tâng công, không giải thì đổ cho lý do này lý do khác, chẳng ảnh hưởng gì đến mình cả. Tôi nghe nhiều và cũng suy nghĩ nhiều. Rốt cuộc chỉ có những anh tâm huyết là khổ, tâm huyết càng nhiều càng khổ.

Tôi lại thấy có nhiều người được cử đi học sau đại học, lôi về tấm bằng thạc sĩ, tiến sĩ thì nghiễm nhiên tự phong cho mình là giỏi, xem những người còn lại chẳng ra gì. Không phải tôi bi quan, nhưng ở nước ta dường như khoảng cách giữa bằng cấp và thực học vẫn còn xa lắm. Cụ Nguyễn Khuyến mà sống ở thời này chắc sẽ viết được khối bài “Tiến sĩ giấy”, “Thạc sĩ giấy”. Đồng nghiệp của tôi (đã nhắc đến ở trên) nói vui: “Con mèo mà biết mình là mèo thì ít ra còn là giống mèo quí. Còn con mèo mà cứ nhận mình là hổ thì cũng chẳng đáng để gọi là mèo”. Tôi nghe mà lấy làm tâm đắc lắm. Thế nhưng lấy thực học mà chứng tỏ với đời, phỏng có được mấy người.

Nhiều người bảo tôi hay suy nghĩ lẩn thẩn như một ông cụ non chứ thời nào, nước nào mà chẳng có người này người nọ. Đồng ý là như thế thật, nhưng kiểu trí thức tự mãn ở ta tôi gặp hơi nhiều. Cũng mong là tôi nghĩ sai. Chứ nếu tôi nghĩ đúng thì đây cũng là một vấn đề đáng để suy nghĩ vậy.    

Hồ Tấn Nguyên Minh

 
hotline
Quảng cáo: 091 2161163
Nội dung: 090 186 3399
 
TIN LIÊN QUAN
 
 
 
Bình luận 2
25/09/17PHẢN HỒI
Bạn Ngọc Anh thân mến, đọc bài của bạn khiến bọn tôi thấy tủi tủi. "Tủi" cho lớp người như bọn tôi, bỏ 6-7 năm tuổi trẻ để lấy được tấm bằng đại học, tốt nghiệp xong rồi mà có tới hơn 10 năm sau, nhiều đêm nằm mê vẫn thấy lạnh sống lưng vì mê tới mình vừa đi thi. Đến thời đầu những năm 2000, đi làm nghĩa vụ công dân, nghe tiểu: sử có ông đồng chí 10 năm trời từ ông lái xe tải, tốt nghiệp 2 bằng đại học,cộng một bằng thạc sĩ đã kính phục lắm rồi. Còn thời bây giờ thì bằng "tiến sĩ" khoảng năm và một vài cái đại lượng khác. Người ngày càng thông minh, kiến thức ngày càng dễ hơn? Nhóm người cần thật nhiều bằng cấp trông mặt mũi cứ phơi phới, ửng đỏ, chứ không giống mấy cháu nghèo vượt khó gầy gò, sắc da xám nghoét! Khi viết mấy tạp ý này, tôi cũng rất xin lỗi các vị tổ tông theo đòi đèn sách, và cũng xin lỗi nhóm học thật đương thời.
22/09/17PHẢN HỒI
Chưa bao giờ tôi thấy ở ta sính bằng cấp đến thế, nhất là trong cơ quan hành chính nhà nước. Có thể sơ bộ một số bằng cấp, chứng chỉ để làm đẹp bản trích ngang lý lịch như: Bằng đại học chuyên môn, bằng trung cấp (cao cấp) lý luận chính trị, chứng chỉ quản lý nhà nước ngạch chuyên viên, chứng chỉ quản lý nhà nước ngạch chuyên viên chính, chứng chỉ ngoại ngữ, chứng chỉ vi tính... và nhiều chứng chỉ không tên khác. Tính ra thời gian đầu tư cho các loại bằng cấp trên là rất nhiều, đó là những người học thật, còn lại một số người theo học kiểu ghi danh rồi lấy bằng. Một số người, trình độ văn hóa phổ thông chưa qua hết lớp 12, nhưng cũng qua lớp bổ túc văn hóa mà xong phần trung học phổ thông; rồi cứ thế mà học đại học chuyên tu, tại chức, vừa học vừa làm, từ xa (nếu mà có chí học tập thì cũng phúc cho xã hội) một số người ghi danh cho vui rồi nhờ người học dùm, thi hộ; có anh học 03 năm được hai bằng đại học, rồi tiếp theo là học luôn thạc sỹ cho xong gọi là "xóa mù". Nhưng thực tế kiến thức thì không có gì, nhưng cái mặt thì như tác giả nói: Vênh lên, coi không ai ra gì. Thực tế, trước đây một số lãnh đạo địa phương tôi, trình độ thấp, nhưng họ cố gắng học thật sự dù chỉ là trung cấp nhưng điều hành công việc trơn tru, không xảy ra điều tiếng gì. Giờ đây, bằng cấp nhiều, thạc sỹ, tiến sỹ cũng nhiều nhưng chưa có một công trình ngiên cứu khoa học nào khả dĩ giúp cho người dân cuộc sống tốt hơn. Mà thực tế phát minh, sáng chế ra máy móc, nông cụ đa số là các nông dân chân đất, mắt toét, chữ nghĩa không đầy lá mít.
Gửi bình luận
Họ và tên *
E-mail *
Tiêu đề
Nội dung *
 
 
 
 
 
 
XEM NHIỀU NHẤT